Ngành thủy sản lao đao vì Đạo luật MMPA của Hoa Kỳ: VASEP kiến nghị thuê tư vấn Mỹ

Ngành Thủy sản sẽ bị ảnh hưởng nặng nề

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) vừa có công văn gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Ngoại giao, Bộ Công Thương, Hội đồng Tư vấn Cải cách Thủ tục hành chính và Cục Thủy sản và Kiểm ngư về việc Cục Quản lý Đại dương và Khí quyển (NOAA) thuộc Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC), từ chối công nhận tương đương 12 nghề khai thác hải sản của Việt Nam theo Đạo luật Bảo vệ thú biển (MMPA) của Hoa kỳ.

Cụ thể, theo VASEP, ngày 26/8/2025, NOAA, Bộ Thương mại Hoa Kỳ đã gửi công thư tới Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) thông báo từ chối công nhận tương đương đối với 12 nghề khai thác hải sản của Việt Nam theo Đạo luật MMPA. Theo đó các loài hải sản khai thác theo các nghề cá này sẽ bị dừng nhập khẩu vào Hoa Kỳ kể từ ngày 1/1/2026, trong đó có nhiều loài hải sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang Mỹ như cá ngừ, cá kiếm, cá mú, cá thu, cá đối, ghẹ, mực, cá nục….

Theo VASEP, trong thời gian qua, ngành hải sản Việt Nam, cùng với Chính phủ và chính quyền địa phương đã nỗ lực mạnh mẽ và liên tục để hiện đại hóa, nâng cao trách nhiệm và tăng cường công tác quản lý nghề cá. Điều này bao gồm việc Quốc hội ban hành Luật Thủy sản năm 2017, tăng cường phân bổ nguồn lực cho công tác quản lý địa phương, cũng như duy trì các nỗ lực tuân thủ các Chương trình IUU, SIMP và FIP đối với ghẹ và cá ngừ, đồng thời thực hiện chứng nhận “An toàn cá heo” cho chuỗi cung ứng xuất khẩu cá ngừ, cùng với nhiều khuôn khổ pháp lý và chương trình bảo vệ động vật biển có vú khác…

Tuy nhiên thông báo mới đây của NOAA đang tạo ra cú sốc, tác động lớn đối với ngành hải sản khai thác, sinh kế của hàng trăm nghìn ngư dân, hoạt động sản xuất, kinh doanh của hàng trăm DN ngành hải sản và mục tiêu tăng trưởng của ngành thủy sản.

Theo đánh giá, việc từ chối tương đương đối với 12 nghề cá của Việt Nam từ NOAA chắc chắn sẽ ảnh hưởng nặng nề đến ngành thủy sản Việt Nam với các tác động như sụt giảm mạnh kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang Mỹ (riêng năm 2024 cá ngừ sang Mỹ đạt 387 triệu USD); ảnh hưởng đến sinh kế hàng trăm nghìn ngư dân và công nhân chế biến.

Chưa kể sẽ giảm nguồn nguyên liệu hợp lệ (vì nhiều nước và vùng lãnh thổ cung cấp cho Việt Nam như Indonesia, Philippines, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc)… cũng bị từ chối tương đương); Suy giảm uy tín và khả năng cạnh tranh của hải sản Việt Nam trên thị trường quốc tế; Tạo tâm lý bất ổn cho DN do quy định còn nhiều điểm chưa rõ ràng.

Cần sự phối hợp khẩn cấp

“Sự việc này thúc đẩy cần phải các biện pháp phối hợp khẩn cấp trước mắt và dài hạn từ Chính phủ và các bộ, ngành liên quan, hỗ trợ và đồng hành cùng với ngành hải sản khai thác khắc phục, tháo gỡ và khơi thông thị trường Mỹ cho sản phẩm hải sản khai thác, để hạn chế tối thiểu tác động hoặc tránh nguy cơ bị dừng xuất khẩu từ 1/1/2026”, công văn của VASEP viết.

Trong công văn, VASEP kiến nghị, trong ngắn hạn, cần báo cáo Thủ tướng, thuê tư vấn Mỹ (luật sư, cựu cán bộ NOAA) để hỗ trợ kỹ thuật và vận động; Thành lập tổ công tác liên ngành rà soát hồ sơ nghề cá; Làm việc với NOAA để làm rõ thủ tục, quy định, cơ chế chuyển tiếp.

Cùng với đó, hoàn thiện chính sách quản lý nghề cá, đặc biệt về giám sát và báo cáo đánh bắt ngẫu nhiên thú biển.

Trong dài hạn, cần tăng cường hợp tác quốc tế, tranh thủ hỗ trợ kỹ thuật từ Mỹ và tổ chức quốc tế; Nâng cấp hệ thống quan trắc, thiết bị giảm thiểu đánh bắt ngẫu nhiên; Đào tạo, tuyên truyền cho ngư dân.

Với Bộ Ngoại giao và Bộ Công Thương, VASEP kiến nghị hai bộ này vận động qua kênh ngoại giao, hiệp hội, nhà nhập khẩu Mỹ; Đề nghị cơ chế chuyển tiếp/giảm nhẹ; Hỗ trợ DN tìm thị trường thay thế và đa dạng hóa nguồn cung.

Được biết, trước tình hình nhiều tác động tiêu cực đến sản xuất, xuất khẩu của DN, VASEP cũng đã có công văn gửi các DN đề nghị DN phối hợp chặt chẽ và thường xuyên với VASEP trong thời gian tới để thống nhất các kế hoạch hành động cũng như kịp thời nắm bắt các vướng mắc, báo cáo các Bộ ngành, giải quyết các bất cập, phát sinh;

Đồng thời chủ động, tích cực trao đổi với các nhà nhập khẩu Hoa Kỳ, đề nghị họ có tiếng nói ủng hộ cho quá trình bổ sung hồ sơ đánh giá tương đương của Việt Nam, cũng như hỗ trợ việc kết nối, vận động NOAA và hướng dẫn thực thi; Bên cạnh đó cần xây dựng các phương án, kịch bản để điều chỉnh sản xuất, nguyên liệu và thị trường trong bối cảnh Hoa kỳ sẽ tạm dừng nhập khẩu các mặt hàng quan trọng trong nhóm 12 nghề khai thác không được công nhận tương đương…

“

‎Ngày 15/9/2025, Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên đã có thư gửi Bộ trưởng DOC Howard Lutnick, đề nghị DOC và NOAA cân nhắc lại quyết định này nhằm tránh những gián đoạn nghiêm trọng đối với thương mại song phương và bảo vệ sinh kế của hàng trăm nghìn ngư dân và người lao động Việt Nam.

Trong thư, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên đề nghị Bộ trưởng Howard Lutnick quan tâm, xem xét khách quan để đảm bảo kết quả hợp lý đối với các DN xuất khẩu tôm Việt Nam, vốn là những đối tác đáng tin cậy, kinh doanh công bằng tại thị trường Hoa Kỳ trong vụ việc rà soát hành chính lần thứ 19 thuế chống bán phá giá tôm nhập khẩu từ Việt Nam đang diễn ra.

Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên cũng nhấn mạnh, các quyết định trên không chỉ có ý nghĩa đối với các DN sản xuất, xuất khẩu, người nông dân, ngư dân Việt Nam mà còn đem lại lợi ích cho cả các nhà nhập khẩu, người lao động và người tiêu dùng Hoa Kỳ.

Hoa Kỳ và Việt Nam đang duy trì quan hệ đối tác chiến lược toàn diện, được xây dựng trên cơ sở tin cậy và cùng có lợi. Việt Nam coi Hoa Kỳ là đối tác thương mại quan trọng, đồng thời cũng tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các DN và nhà đầu tư Hoa Kỳ. Việt Nam cam kết tiếp tục hợp tác chặt chẽ với Hoa Kỳ để giải quyết các vấn đề còn tồn tại theo tinh thần xây dựng và hướng tới tương lai.