Không đánh đổi môi trường lấy phát triển kinh tế đơn thuần
Tiếp tục Kỳ họp thứ 10, sáng ngày 28/10, Quốc hội đã nghe Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh trình bày kết quả giám sát và các đại biểu Quốc hội thảo luận ở hội trường về Báo cáo của Đoàn Giám sát và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực thi hành”.
Ô nhiễm còn phức tạp, cần phòng ngừa, kiểm soát và ngăn chặn từ sớm, từ xa các nguy cơ
Tại phiên họp, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh khẳng định, việc ban hành và thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực thi hành đã đạt được nhiều kết quả tích cực, quan trọng, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu, chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, an sinh xã hội và hội nhập quốc tế.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh cho biết, Đoàn giám sát nhận thấy, việc tổ chức thực hiện Luật bảo vệ môi trường năm 2020 còn một số hạn chế, bất cập như: tình trạng ô nhiễm môi trường còn xảy ra, vẫn còn diễn biến phức tạp, có thời điểm ở mức độ nghiêm trọng, đặc biệt là ô nhiễm không khí (do bụi mịn) tại các thành phố lớn; hạ tầng kỹ thuật về bảo vệ môi trường, nhất là trong thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt, nước thải còn lạc hậu, chưa đáp ứng được yêu cầu...
Đề cập về nhiệm vụ, giải pháp cấp bách, hoàn thành đến cuối năm 2026, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh cho biết, Đoàn giám sát cho rằng, cần tổng kết, đánh giá việc thực hiện và đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, trình Quốc hội xem xét, thông qua đầu nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI. Trước tiên, xem xét sửa đổi ngay một số điều của Luật này tại Kỳ họp thứ 10 để góp phần khơi thông nguồn lực, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; đồng thời sửa đổi quy định về lộ trình, thời gian áp dụng đối với các chính sách liên quan đến quản lý chất thải rắn sinh hoạt cho phù hợp yêu cầu thực tế.
Mặt khác, cần tổ chức rà soát, đánh giá và cập nhật, điều chỉnh (trong trường hợp cần thiết) các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch có liên quan đến bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu để đáp ứng yêu cầu “mở rộng và kiến tạo không gian phát triển mới”, tăng trưởng kinh tế 2 con số trên cơ sở bảo đảm nguyên tắc xuyên suốt không đánh đổi môi trường lấy phát triển kinh tế đơn thuần, tôn trọng quy luật tự nhiên...
Ngoài ra, cần tổ chức thiết lập và vận hành thí điểm Sàn giao dịch tín chỉ carbon, bước đầu hình thành và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam; quy định tỷ lệ kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, lượng tín chỉ carbon tối thiểu được giữ lại để thực hiện mục tiêu giảm nhẹ phát thải khí nhà kính trong Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) khi trao đổi, chuyển giao ra quốc tế phù hợp với từng giai đoạn và tình hình thực tế trên cơ sở bảo đảm lợi ích quốc gia.
Đề cập về nhiệm vụ, giải pháp trung và dài hạn đến năm 2030, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh cho biết, Đoàn giám sát cho rằng, các Bộ ngành cần phòng ngừa, kiểm soát và ngăn chặn từ sớm, từ xa các nguy cơ gây ô nhiễm, sự cố môi trường; dự báo sớm tác động của biến đổi khí hậu; khắc phục, cải thiện chất lượng môi trường có trọng tâm, trọng điểm. Bên cạnh đó, tăng cường hiệu quả quản lý chất thải rắn và chất thải nguy hại; hoàn thiện thể chế, chính sách ứng phó với biến đổi khí hậu. Ngoài ra, tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu; Tăng cường năng lực tổ chức bộ máy quản lý về bảo vệ môi trường.
Cần các giải pháp mạnh mẽ hơn để gìn giữ và phát triển hệ thống rừng
Thảo luận ở hội trường về Báo cáo của Đoàn Giám sát và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về kết quả giám sát chuyên đề “việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực thi hành”, một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm thảo luận là giữ gìn, cải tạo, trồng mới hệ thống rừng - cây, để tăng diện tích phủ xanh cũng như giảm thiểu ô nhiễm môi trường.
Cho ý kiến vào Báo cáo của Đoàn Giám sát, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu, Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai ghi nhận những kết quả mà ngành môi trường của nước ta đã đạt được trong việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực thi hành. Tuy nhiên, đại biểu cũng chỉ ra một bất cập là báo cáo giám sát đang thiếu nhiều con số thống kê liên quan đến lĩnh vực bảo vệ rừng. Đại biểu khẳng định: “Giá trị to lớn của rừng đã được khẳng định trong rất nhiều văn kiện của Đảng và Nhà nước nhưng diện tích rừng tự nhiên vẫn bị thu hẹp từ năm này sang năm khác và chưa có dấu hiệu dừng lại.”
Theo đại biểu Nguyễn Lân Hiếu, một trong những nguyên nhân khiến diện tích rừng tự nhiên bị thu hẹp là việc chuyển đổi rừng vì mục đích phát triển kinh tế. Theo đó, việc chuyển đổi rừng hiện nay vẫn theo cơ chế của từng tỉnh, nhưng lại chưa có một số liệu thống kê chung khiến kết quả của công tác bảo vệ rừng chưa thực sự rõ nét.
Từ thực tế đó, đại biểu đề xuất, cần có các báo cáo cụ thể hơn về tình hình bảo vệ rừng tự nhiên của đoàn giám sát như: bao nhiêu rừng sẽ được sử dụng trong tương lai; kế hoạch trồng lại như thế nào; trồng cây gì và kế hoạch trồng rừng để sản xuất... Đồng thời, ngành môi trường cần tham khảo các kinh nghiệm bảo vệ rừng từ một số nước phát triển trên thế giới như Na Uy, Trung Quốc..., để tăng cường hiệu quả trong công tác bảo vệ rừng.
Đại biểu Trần Văn Tuấn, Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh thì đề xuất 4 nhóm giải pháp liên quan để phát triển “rừng trong đô thị, bao gồm:
Một là, nghiên cứu để có những chính sách cụ thể về tài chính, nhằm hỗ trợ trực tiếp cho các cộng đồng, cho các doanh nghiệp trong việc trồng cây xanh ở hai bên ven đường.
Hai là, tiếp tục thúc đẩy phong trào Tết trồng cây và Ngày Môi trường thế giới một cách thiết thực hơn, qua đó nâng cao nhận thức của các cộng đồng, các doanh nghiệp, các cá nhân và huy động các nguồn lực cho việc này. Coi việc trồng cây là một trong những điểm cộng khi chúng ta cấp giấy chứng nhận doanh nghiệp xanh. Gắn việc trồng cây, chăm sóc cây xanh với trách nhiệm xã hội.
Ba là, quy định cụ thể về xây dựng các khu công nghiệp, cụm công nghiệp phải gắn kèm với trách nhiệm trồng cây dọc các tuyến giao thông kết nối. Cần giao chỉ tiêu cụ thể cho các địa phương trong việc trồng cây hàng năm, trong đó nhấn mạnh tới kế hoạch trồng cây ở hai bên tuyến đường giao thông.
Bốn là, cần cụ thể chính sách về nhận nuôi, chăm sóc cây xanh. Cần nghiên cứu ứng dụng công nghệ để cho cộng đồng, cho từng người dân, từng doanh nghiệp phản ánh về tình trạng cây xanh ở hai bên ven đường, giúp tìm biện pháp chăm sóc và bảo vệ cây phù hợp.
Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề nghị, cần tiếp tục nghiên cứu để điều chỉnh, thêm quy định phù hợp trong việc chọn lựa các loại cây có tính biểu tượng cao, giúp các địa phương không chỉ hoàn thiện hệ thống cảnh quan, mà còn tạo ra bản sắc văn hoá vùng miền riêng biệt.
Ngoài các ý kiến trên, một số đại biểu cũng đề xuất cần quản lý chặt chẽ hơn tài nguyên rừng đầu nguồn, tránh tình trạng khai thác quá mức làm suy giảm nghiêm trọng hệ thống rừng đầu nguồn, khiến tình trạng sạt lở ở nhiều tỉnh vùng núi phía Bắc nước ta thời gian qua ngày càng diễn biến khó lường.