Phát triển kinh tế tuần hoàn ở Việt Nam: Cần đột phá ở khâu thực thi

Kiến trúc phát triển mới của Việt Nam

Phát biểu tại Diễn đàn “Thực hiện kinh tế tuần hoàn (KTTH) tại Việt Nam: Chính sách và kết nối hành động”- sự kiện do Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức sáng 10/11, GS,TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam khẳng định: KTTH không chỉ là một khái niệm thời thượng mà là kiến trúc phát triển mới của Việt Nam trong chuyển đổi kép – chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Đây là con đường tất yếu để chúng ta giảm phụ thuộc tài nguyên, cắt giảm phát thải, nâng hiệu suất sử dụng năng lượng và vật liệu, đồng thời mở ra thị trường, việc làm và chuỗi giá trị mới mang tính bền vững.

Theo PGS,TS. Bùi Quang Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, mô hình tăng trưởng của Việt Nam vẫn dựa vào lao động giá rẻ, lan tỏa của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài còn hạn chế, nhất là năng lực công nghệ.

Đặc biệt, đóng góp của khoa học công nghệ (KHCN) và đổi mới sáng tạo (ĐMST) vào tăng trưởng còn ít; Chưa cải thiện nhiều về năng suất lao động (NSLĐ) (NSLĐ năm 2024 đạt 221,9 triệu đồng/lao động tương đương 9.182 USD), tăng 5,88% nhưng NSLĐ vẫn thấp nếu so với mặt bằng ASEAN-4 (Malaysia gấp Việt Nam khoảng 3 lần, Thái Lan gấp khoảng 2 lần, Indonesia gấp khoảng 1,5 lần….).

Việt Nam cũng chưa tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, chưa “xanh”, chưa bền vững. KTTH mới ở dạng sơ khai trong một số lĩnh vực nông nghiệp và khu công nghiệp sinh thái…

“Chính vì vậy, KTTH có vai trò rất quan trọng cho đổi mới mô hình tăng trưởng ở Việt Nam”, PGS,TS. Bùi Quang Tuấn nhấn mạnh.

Chính sách có, khó áp dụng

Theo TS. Lại Văn Mạnh, Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trên thế giới hiện có hơn 40 quốc gia đã ban hành lộ trình KTTH. Một số quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản đã xây dựng Luật KTTH.

Tại Việt Nam, khung pháp lý về KTTH cũng tương đối đầy đủ. KTTH được khuyến khích phát triển trong pháp luật bảo vệ môi trưởng. Cụ thể, tại Điều 140, Nghị định 08/2022/NĐ-CP quy định Nhà nước ưu tiên đần tư, nghiên cứu khoa học, phát tiểu ứng dụng, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, cung cấp nền tảng chia sẻ thông tin, dữ liệu về KTTH; Ưu đãi, hỗ trợ về bảo vệ môi trường (Thuế, phí, đât đai, vốn, tín dụng xanh, trái phiếu xanh…).

Đồng thời khuyến khích các hoạt động phát triển KTTH như: Nghiên cứu, phát triển công nghệ; Phát triển các mô hình liên kết, chia sẻ việc sử đụng tuần hoàn sản phẩm và chất thải; Thành lập tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, liên minh tái chế; Cộng sinh công nghiệp; Phát triển thị trường tái sử dụng sản phẩm thải bỏ, tái chế…

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định 222/QĐ-TTg ngày 23/01/2025 phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện KTTH đến năm 2035. Đây là bước đi chiến lược cụ thể hóa các mục tiêu trong Luật Bảo vệ Môi trường 2020, Chiến lược tăng trưởng xanh và Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu.

“Thực ra, chính sách chúng ta đã có nhưng khó áp dụng vào thực tiễn (thiếu phương pháp, tiêu chuẩn, quy chuẩn, sự đột phá…). Vấn đề đặt ra là phải làm sao để chính sách phải được thực thi”, TS. Lại Văn Mạnh quả quyết.

Chuyên gia này cho rằng, Thủ tướng đã phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện KTTH đến năm 2035 (Quyết định 222/QĐ-TTg), vấn đề bây giờ là cần có nhiệm vụ, giải pháp để thực hiện Quyết định này.

Theo PGS,TS. Bùi Quang Tuấn, bên cạnh việc tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và giảm rào cản pháp lý, hài hoà tiêu chuẩn liên quan đến sản phẩm có nguồn gốc từ KTTH, cần đột phá ở khâu thực thi kế hoạch hành động quốc gia về KTTH và kế hoạch hành động quốc gia về tăng trưởng xanh; Phát triển kết cấu hạ tầng thu gom, phân loại và tái chế rác thải, kết cấu hạ tầng số, nền tảng số, ứng dụng số (AI, blockchain…); Phát triển hệ sinh thái (xanh, số, ĐMST…) cùng với liên kết chủ thể trong hệ sinh thái, đảm bảo các điều kiện của hệ sinh thái trong đó có nhà đầu tư nước ngoài.

Đặc biệt cần có thể chế, chính sách thí điểm (sandbox); Khuyến khích mạnh mẽ đầu tư cho khoa học công nghệ và nghiên cứu, phát triển (R&D) ở các doanh nghiệp; Chia sẻ cơ sở dữ liệu và tài nguyên số, ứng dụng số trong quản trị, điều hành quá trình xanh hoá, tăng cường truyền thông.

Đối với doanh nghiệp và hiệp hội doanh nghiệp, cần nâng cao nhận thức, chuẩn bị cho sự chuyển đổi (nghiên cứu qui định, tham vấn, đầu tư, kết nối); Tạo lập nền tảng văn hoá chuyển đổi kép, văn hóa KTTH, văn hoá sống xanh….

Trên cơ sở các tham luận và ý kiến thảo luận, Ban Tổ chức cho biết sẽ tổng hợp và hoàn thiện Báo cáo kiến nghị chính sách về phát triển KTTH tại Việt Nam, tập trung vào 4 nhóm giải pháp: hoàn thiện thể chế, đổi mới công nghệ, phát triển mô hình KTTH theo ngành – vùng, và tăng cường hợp tác công – tư.

Thanh Thanh