Tăng cường năng lực triển khai, áp dụng tiêu chuẩn ISO 20022 trong hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng

Phát biểu khai mạc tọa đàm, ông Đoàn Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, NHNN cho biết: ISO 20022 không còn xa lạ với các ngân hàng. Theo kế hoạch của Hiệp hội Swift, hệ thống thanh toán Swift đã bắt đầu sử dụng tiêu chuẩn ISO 20022 từ tháng 3/2023 song song với việc sử dụng chuẩn tin điện cũ (MT) và sẽ chuyển sang sử dụng hoàn toàn chuẩn ISO 20022 trong tháng 11/2025. Nhiều ngân hàng trung ương và tổ chức vận hành các hệ thống thanh toán quốc gia đã chuyển sang sử dụng ISO 20022.

Tại Việt Nam, hệ thống ACH do Napas vận hành cũng đã sử dụng ISO 20022. Chuẩn tin điện ISO 20022 là một tiêu chuẩn mở, mang tính toàn cầu được áp dụng trong nhiều lĩnh vực tài chính khác nhau, gồm: thanh toán, chứng khoán, ngoại hối, tài trợ thương mại, thẻ… Lợi ích của ISO 20022 là hỗ trợ khả năng kết nối liên thông, tin điện đồng nhất và có thể tái sử dụng trong nhiều lĩnh vực, dữ liệu dồi dào là nền tảng cho việc cung cấp đa dạng dịch vụ, tăng cường minh bạch thông tin giao dịch.

Nhận thức được các lợi ích của ISO 20022, NHNN đã sớm tiếp cận, tìm hiểu về khả năng áp dụng tiêu chuẩn này và định hướng sẽ áp dụng tiêu chuẩn này trên hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng. Tuy nhiên, khác với nhiều quốc gia sử dụng mạng lưới Swift để kết nối, xử lý các giao dịch thanh toán liên ngân hàng nội địa. Hệ thống này của Việt Nam có thiết kế hoàn toàn khác biệt.

Về mặt mô hình, hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng của Việt Nam thiết kế trao đổi tin điện dạng hòm thư, chỉ cho phép kết nối một chiều từ thành viên lên Trung tâm xử lý, NHNN cung cấp một phân hệ phần mềm cài đặt tại thành viên để cung cấp các chức năng phục vụ giao dịch.

Về mặt tin điện hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng của Việt Nam sử dụng tiêu chuẩn tin điện thanh toán riêng với khoảng 50 trường thông tin và có độ dài cố định do đó khó phát triển đa dạng dịch vụ, không thuận lợi trong việc trao đổi thông tin với các hệ thống. Hơn nữa, áp dụng ISO 20022 có nghĩa là tin điện giao dịch phải có thông tin vừa nhiều vừa chi tiết hơn rất nhiều so với tin điện hiện tại của hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng. Do đó, việc áp dụng ISO 20022 không chỉ thay đổi về mặt công nghệ, mà còn có thể dẫn tới các thay đổi lớn về nghiệp vụ. Điều này đòi hỏi những hiểu biết sâu sắc về hiện trạng và tương lai hoạt động thanh toán tại Việt Nam để có thể xác định các dịch vụ, thông tin cần có, cách tổ chức, quản lý, xử lý các thông tin này.

Theo ông Đoàn Thanh Hải, đây là thách thức lớn do sự hạn chế về số lượng cán bộ công nghệ thông tin, cũng như hiểu biết cụ thể đối với thực tế hoạt động nghiệp vụ thanh toán. Do đó, ứng dụng thành công ISO 20022 trên hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng sẽ là yếu tố quan trọng để tăng cường khả năng kết nối liên thông, minh bạch thông tin giao dịch, hỗ trợ cung cấp đa dạng dịch vụ qua đó sẽ thúc đẩy tài chính toàn diện.

Cũng tại tọa đàm, bà Maria Pateguana, Trưởng bộ phận phát triển kinh tế tư nhân tại ADB cho rằng, Việt Nam đang sở hữu nền kinh tế số tăng trưởng mạnh, được thúc đẩy bởi thương mại điện tử phát triển nhanh và tỷ lệ sử dụng Internet thuộc nhóm cao nhất thế giới. Chuyển đổi số đã tạo động lực lớn cho nhiều lĩnh vực, đặc biệt là thanh toán số. Từ quốc gia sử dụng tiền mặt phổ biến, Việt Nam đang chuyển dịch sang thanh toán không dùng tiền mặt với tốc độ ấn tượng. Giá trị giao dịch không tiền mặt đã tăng lên mức tương đương 26 lần GDP, và riêng thanh toán QR đã tăng hơn 81% trong quý I/2025.

NHNN đã có nhiều bước đi mạnh mẽ thúc đẩy thanh toán số, qua đó tăng cường tài chính toàn diện và phát triển kinh tế số. Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng – trụ cột thanh toán giá trị lớn trong nước – đang được hiện đại hóa theo các tiêu chuẩn quốc tế nhằm tăng minh bạch và hiệu quả.

Theo bà Maria, NHNN và các ngân hàng thương mại tại Việt Nam đã áp dụng ISO 20022 cho thanh toán xuyên biên giới qua mạng SWIFT và hiện đang hướng tới áp dụng chuẩn này cho IBPS trong thanh toán nội địa. Việc áp dụng ISO 20022 sẽ giúp đảm bảo tính tương thích, liên thông giữa chuẩn thông điệp nội địa và quốc tế, đồng thời hỗ trợ xử lý tự động (STP) giữa giao dịch xuyên biên giới và trong nước.

Đại diện ADB cho biết thêm, trong thời gian qua, thông qua dự án hỗ trợ kỹ thuật, ADB đã đồng hành cùng NHNN trong công tác chuẩn bị cần thiết cho quá trình chuyển đổi từ thông điệp IBPS2.5 hiện tại sang chuẩn ISO 20022. Đây là bước đi quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển tài chính số, góp phần xây dựng một hệ sinh thái an toàn, tương thích và khuyến khích đổi mới sáng tạo; từ đó thúc đẩy sự phát triển của ngân hàng số, Fintech, đồng thời mở rộng tài chính toàn diện và tăng khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Tại tọa đàm, các chuyên gia quốc tế đến từ Ernst & Young cũng đã trình bày và có những chia sẻ sâu về một số nội dung liên quan như: Sổ tay quy tắc cho ISO 20022; hướng dẫn chuyển đổi tin điện và kịch bản chuyển đổi ISO 20022 cho hệ thống Thanh toán điện tử liên ngân hàng (TTĐTLNH).

Phát biểu bế mạc, ông Đoàn Thanh Hải đánh giá, tọa đàm đã thu được nhiều kết quả giá trị, cung cấp các thông tin đầu tiên liên quan đến áp dụng ISO 20022 trên hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng. Các nội dung trao đổi, thảo luận chuyên đề đã rất cụ thể và thực chất, ảnh hưởng quan trọng đến sự phát triển của hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng nói riêng và phát triển hoạt động thanh toán tại Việt Nam nói chung.

"Trong thời gian tới, chúng ta sẽ cần tiếp tục hoàn thiện, cập nhật các tài liệu này. Tôi mong muốn các đơn vị sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với NHNN cho đến khi các tài liệu hướng dẫn áp dụng ISO 20022 cho hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng, gồm: Sổ tay qui tắc cho ISO 20022; hướng dẫn chuyển đổi tin điện; kịch bản chuyển đổi đổi ISO 20022 cho hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng được hoàn thiện để có thể đem lại hiệu quả thực tế", ông Đoàn Thanh Hải chia sẻ.

Minh Ngọc