TS. Nguyễn Quốc Hùng: Tạo chuẩn mực thống nhất, nâng cao tính nhân văn trong hoạt động thu hồi nợ

TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho biết, ngành Ngân hàng hiện sở hữu hành lang pháp lý toàn diện, từ cấp Luật, Nghị định, Thông tư đến các văn bản hướng dẫn liên quan. Đây là căn cứ bắt buộc mà mọi tổ chức tín dụng và cán bộ ngân hàng phải nghiêm túc tuân thủ trong quá trình thực thi nhiệm vụ

Ngoài việc tuân thủ các quy định pháp luật, Hiệp hội Ngân hàng đã ban hành Bộ chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và quy tắc ứng xử của cán bộ ngân hàng. “Từ năm 2019, chúng ta đã ban hành bộ chuẩn mực này và đến nay đã được ứng dụng tại nhiều tổ chức tín dụng, góp phần xây dựng hình ảnh của ngành Ngân hàng dựa trên những giá trị đạo đức nghề nghiệp”, TS. Nguyễn Quốc Hùng nhấn mạnh.

Đặt vấn đề về sự cần thiết phải xây dựng bộ quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ, TS. Nguyễn Quốc Hùng cho biết, cách đây 3 năm, trong bối cảnh vừa chịu ảnh hưởng của COVID-19, vừa phải mở rộng cho vay đối với khách hàng, đặc biệt là khách hàng cá nhân và khách hàng doanh nghiệp, công tác thu hồi nợ đã gặp rất nhiều khó khăn.

Hệ quả là, khi khách hàng mất khả năng thanh toán, việc xử lý nợ phát sinh nhiều vướng mắc, thậm chí xuất hiện những biện pháp thu hồi nợ chưa chuẩn mực, tạo hình ảnh tiêu cực. “Đó là những điều khiến chúng tôi hết sức trăn trở”, ông Hùng chia sẻ.

Đề cập đến khung pháp lý hiện hành, TS. Nguyễn Quốc Hùng cho biết trong quá trình xây dựng Luật Các tổ chức tín dụng, ngân hàng đã được trao quyền thu giữ tài sản bảo đảm. Nghĩa là, với tài sản thế chấp, các tổ chức tín dụng có quyền xử lý, khởi kiện, thu giữ.

“Quyền hạn rất lớn đã được trao cho các tổ chức tín dụng, nhưng vấn đề là chúng ta có thực hiện được hay không và nếu thực hiện thì phải làm như thế nào để nhận được sự chia sẻ, đồng cảm của xã hội”, TS. Nguyễn Quốc Hùng nêu vấn đề.

Chính trong bối cảnh đó, Hiệp hội Ngân hàng đã bàn bạc, trao đổi với các cơ quan liên quan và các tổ chức quốc tế, đặc biệt là IFC, để xây dựng 2 nội dung, gồm: Sổ tay tái cấu trúc nợ ngoài tòa và Bộ quy tắc ứng xử trong thu hồi nợ. Đến nay, Sổ tay tái cấu trúc nợ ngoài tòa đang được hoàn thiện, còn Bộ quy tắc ứng xử trong thu hồi nợ đã đủ điều kiện và được ban hành.

“Như vậy, ngoài Bộ chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và quy tắc ứng xử của cán bộ ngân hàng, chúng ta có thêm Bộ quy tắc ứng xử trong thu hồi nợ mang tính đồng bộ, thống nhất”, TS. Nguyễn Quốc Hùng nói.

Bộ quy tắc được xây dựng dựa trên các quy định pháp luật nhằm đưa ra một khung thống nhất để xây dựng hoạt động thu hồi nợ theo một chuẩn mực văn minh, thống nhất, để người vay, trong lúc khó khăn, vẫn cảm nhận được sự nhân văn, sự chia sẻ và đồng cảm từ phía ngân hàng.

Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký nhấn mạnh, hoạt động của ngân hàng là cho vay để phát triển sản xuất kinh doanh và phục vụ nhu cầu đời sống. Ngay từ khi vay, khách hàng đã phải trình bày và được thẩm định, đánh giá kỹ lưỡng. Tuy nhiên, khi không có khả năng trả nợ hoặc chưa có điều kiện trả nợ, thì thái độ và hành động của ngân hàng trong thu hồi nợ là rất quan trọng.

Chính vì vậy, quá trình xây dựng Bộ quy tắc được triển khai một cách bài bản, thận trọng và cầu thị. Ban soạn thảo đã tổ chức nhiều cuộc họp, trao đổi, thảo luận chuyên sâu. Dự thảo cũng đã được lấy ý kiến rộng rãi từ các tổ chức tín dụng hội viên; đồng thời xin ý kiến các bộ, ngành liên quan như Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao. Trên cơ sở tiếp thu đầy đủ các ý kiến góp ý, Bộ quy tắc tiếp tục được hoàn thiện, xin ý kiến Hội đồng Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam và các đơn vị chuyên môn.

Với sự đồng thuận rất cao của các thành viên Hội đồng Hiệp hội, cùng sự đóng góp trách nhiệm của các bên liên quan, Bộ Quy tắc đã được hoàn thiện đầy đủ về nội dung và thủ tục, và ngày 31/3/2026 đã chính thức được Chủ tịch Hiệp hội Ngân hàng ký ban hành theo Quyết định số 15/QĐ-HHNH.

"Bộ quy tắc là kết quả của một quá trình chuẩn bị công phu, nghiêm túc, có sự tham gia rộng rãi của các chủ thể liên quan, phản ánh được cả yêu cầu thực tiễn lẫn định hướng phát triển bền vững của ngành Ngân hàng", TS. Nguyễn Quốc Hùng chia sẻ.

Dù không phải là một quy định pháp luật, tuy nhiên, việc ban hành quy định chung tại Bộ quy tắc là cần thiết để các tổ chức tín dụng có căn cứ xây dựng quy định riêng của mình. Tuy nhiên, về nguyên tắc, tất cả đều phải tuân thủ các nội dung cốt lõi của Bộ quy tắc này.

Trong bối cảnh hiện nay, TS. Nguyễn Quốc Hùng thẳng thắn nhìn nhận ngành Ngân hàng đang gặp rất nhiều khó khăn. “Chúng ta phải thực hiện đồng thời nhiều trách nhiệm, vừa đảm bảo cung ứng vốn cho nền kinh tế, vừa phải giữ lãi suất hợp lý trong bối cảnh nguồn vốn huy động và cho vay đều khó khăn, nợ tiềm ẩn lớn, thái độ hợp tác trong trả nợ của một bộ phận khách hàng cũng là vấn đề gặp trở ngại”, TS. Nguyễn Quốc Hùng nói, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm của người đi vay: “Không thể chấp nhận việc khách hàng có khả năng trả nợ mà không trả, cố tình chây ì, hoặc tạo tranh chấp để trì hoãn. Những hành vi như vậy không chỉ ảnh hưởng đến ngân hàng mà còn tác động tiêu cực đến nền kinh tế, đến sự luân chuyển vốn".

Tuy nhiên, đại diện VNBA cũng cho rằng, trước hết các tổ chức tín dụng phải làm tốt phần việc của mình. Khi làm đúng, làm chuẩn mực thì mới có cơ sở để kiến nghị các cơ quan quản lý và xã hội đồng thuận.

“Chính vì vậy, việc ban hành Bộ quy tắc này là cần thiết. Khi triển khai thống nhất trong toàn hệ thống, tôi tin rằng xã hội, người vay và các tổ chức sẽ có sự chia sẻ, đồng cảm với ngành Ngân hàng, đặc biệt trong bối cảnh chúng ta đã được giao quyền thu giữ tài sản bảo đảm”, TS. Nguyễn Quốc Hùng nói.

Trong quá trình xây dựng, Hiệp hội Ngân hàng nhận được sự hỗ trợ rất tích cực từ IFC và các chuyên gia. Tại Hội nghị triển khai Bộ quy tắc, TS. Nguyễn Quốc Hùng mong các đại biểu tiếp tục tham gia góp ý, trao đổi để làm rõ những nội dung còn vướng mắc.

TS. Nguyễn Quốc Hùng đề nghị, sau Hội nghị các đơn vị đưa Bộ quy tắc vào quy định nội bộ để triển khai thống nhất.

“Tôi tin rằng khi thực hiện đồng bộ, Bộ quy tắc này sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, văn minh trong hoạt động thu hồi nợ”, ông khẳng định.

Quỳnh Lê