Bộ Quy tắc ứng xử thu hồi nợ: Góp phần xây dựng hệ thống tài chính minh bạch, bền vững, văn minh

Tham dự hội nghị, về phía Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam có: TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký; ông Hoàng Trọng Trường, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Xử lý nợ, Tổng Giám đốc Công ty AMC Nam A Bank; đại diện lãnh đạo các tổ chức hội viên khu vực phía Nam.

Về phía Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chi nhánh Khu vực 2 có ông Nguyễn Đình Thanh, Phó Giám đốc.

Về phía IFC có: Bà Phạm Liên Anh, Trưởng Chương trình Kinh tế và Tư vấn chính sách khu vực Mekong; luật sư Nguyễn Hưng Quang, Phó Trưởng Ban soạn thảo Bộ quy tắc.

Cân bằng giữa quyền thu hồi nợ để vừa hiệu quả vừa nhân văn

Phát biểu tại hội nghị, TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam nhấn mạnh việc ban hành Bộ Quy tắc là hết sức cần thiết nhằm hình thành một chuẩn mực thống nhất, qua đó nâng cao tính minh bạch, văn minh trong hoạt động và tạo dựng sự đồng cảm của xã hội đối với ngành Ngân hàng.

Cũng theo TS. Nguyễn Quốc Hùng, ngành Ngân hàng hiện đã có hệ thống hành lang pháp lý tương đối đầy đủ. Trước đó, Hiệp hội cũng đã ban hành Bộ chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và quy tắc ứng xử của cán bộ ngân hàng (năm 2019). Văn bản này đã được triển khai rộng rãi tại các tổ chức tín dụng, góp phần xây dựng hình ảnh ngành dựa trên các giá trị đạo đức và chuẩn mực ứng xử tích cực.

Về khía cạnh thực thi, Luật Các tổ chức tín dụng đã trao quyền xử lý tài sản bảo đảm và các biện pháp pháp lý cho ngân hàng. Tuy nhiên, vấn đề then chốt không chỉ là quyền hạn, mà là cách thức triển khai. "Quyền đã có, nhưng việc thực hiện như thế nào để đúng mực, hiệu quả và nhân văn mới là điều then chốt", TS. Nguyễn Quốc Hùng nhấn mạnh.

Không chỉ nỗ lực từ phía ngành Ngân hàng, lãnh đạo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cũng nhấn mạnh: người đi vay cần nâng cao ý thức trách nhiệm trong việc thực hiện nghĩa vụ trả nợ. Việc chủ động hợp tác và thực hiện nghĩa vụ trả nợ đúng hạn không chỉ là trách nhiệm pháp lý, mà còn là yếu tố cốt lõi để xây dựng môi trường tín dụng lành mạnh, bền vững cho cả khách hàng và ngân hàng.

Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Nguyễn Quốc Hùng cho biết, dù không phải là văn bản quy phạm pháp luật nhưng Bộ quy tắc đã nhận được sự đồng thuận và đánh giá cao từ các cơ quan bảo vệ pháp luật như Bộ Công an, Viện kiểm sát và Bộ Tư pháp. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để các cơ quan chức năng xem xét, đánh giá hành vi thu hồi nợ của các đơn vị và cá nhân khi có vụ việc phát sinh trên thực tế.

Tại hội nghị, bà Phạm Liên Anh, Trưởng Chương trình Kinh tế và Tư vấn chính sách khu vực Mekong, Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) nhấn mạnh, với sự tăng trưởng tín dụng mạnh mẽ, đặc biệt là tín dụng tiêu dùng trong những năm gần đây, hoạt động thu hồi nợ đã trở thành một phần ngày càng quan trọng và được chú ý trong lĩnh vực ngân hàng. Sự phát triển này đồng thời đặt ra vấn đề: khách hàng cần được đối xử công bằng, tôn trọng và minh bạch; trong khi các tổ chức tài chính phải xây dựng chuẩn mực rõ ràng, nhất quán để quản lý rủi ro hoạt động, bảo đảm tính chuyên nghiệp, bảo vệ uy tín và duy trì niềm tin của công chúng.

Bộ Quy tắc ứng xử ra đời từ chính nhận thức đó. Theo đó, Bộ Quy tắc thiết lập các tiêu chuẩn ứng xử thống nhất trong ngành, được xây dựng trên 4 nguyên tắc cốt lõi: tuân thủ pháp luật, tôn trọng quyền lợi của khách hàng, bảo vệ quy tín của tổ chức tín dụng và bảo mật thông tin. "Đây không chỉ đơn thuần là tập hợp các quy định, là còn là cam kết từ phía Ngân hàng trong việc thực hiện thu hồi nợ theo cách thức chuyên nghiệp, chuẩn mực, tuân thủ luật pháp và phù hợp với thông lệ quốc tế", bà Phạm Liên Anh nhấn mạnh.

Chuẩn hóa quy trình, kiểm soát rủi ro trong hoạt động thu hồi nợ

Trình bày về Bộ Quy tắc, Luật sư Nguyễn Hưng Quang, Phó Trưởng Ban soạn thảo Bộ Quy tắc cho biết, Bộ quy tắc được xây dựng nhằm thống nhất chuẩn mực và định hướng hành vi của các tổ chức tín dụng trong quá trình thu hồi nợ, qua đó bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cả tổ chức tín dụng và khách hàng, đồng thời hạn chế rủi ro, nâng cao uy tín và hình ảnh của hệ thống ngân hàng.

Bộ Quy tắc được xây dựng công phu qua nhiều vòng góp ý với sự tham gia của các cơ quan, tổ chức và chuyên gia và chính thức ban hành ngày 31/3/2026.

Bộ Quy tắc gồm 3 chương, 11 điều, quy định rõ phạm vi áp dụng, các nguyên tắc thu hồi nợ và chuẩn mực ứng xử đối với khách hàng cá nhân cũng như tổ chức. Nội dung nhấn mạnh yêu cầu tuân thủ pháp luật, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng, bảo mật thông tin và bảo vệ hình ảnh của tổ chức tín dụng. Nhân viên thu hồi nợ phải làm việc trên tinh thần tôn trọng, minh bạch, cung cấp đầy đủ thông tin và tuân thủ các quy định trong hợp đồng; đồng thời bị nghiêm cấm thực hiện các hành vi như đe dọa, quấy rối, cung cấp thông tin sai lệch hoặc xâm phạm quyền riêng tư của khách hàng.

Ngoài ra, Bộ Quy tắc cũng quy định rõ trách nhiệm trong quản lý tiền thu hồi nợ, yêu cầu đảm bảo minh bạch, sử dụng đúng mục đích và không trục lợi cá nhân. Các tổ chức hội viên có trách nhiệm triển khai, giám sát việc thực hiện, xử lý vi phạm và tăng cường phối hợp nhằm đảm bảo quá trình thu hồi nợ diễn ra hài hòa, hạn chế xung đột.

Trên cơ sở đó, mỗi tổ chức có thể xây dựng các quy định nội bộ phù hợp, góp phần chuẩn hóa hoạt động thu hồi nợ theo hướng chuyên nghiệp, văn minh và tuân thủ pháp luật.

Chuẩn mực chung hướng tới hoạt động thu hồi nợ minh bạch và nhân văn

Tại hội nghị, bà Nguyễn Thị Hoàng Phượng, Quản lý cấp cao Xử lý nợ, Ngân hàng TMCP Phát Triển TP. Hồ Chí Minh (HDBank) chia sẻ một số kinh nghiệm và thông tin thực tiễn từ công tác thu hồi nợ.

Theo bà Phượng, thu hồi nợ không chỉ là nghiệp vụ kỹ thuật, mà là một quá trình tổng hợp, đòi hỏi sự kết hợp giữa khuôn khổ pháp lý, phân tích tài chính và kỹ năng làm việc với khách hàng. Hiệu quả công tác này có vai trò quan trọng trong kiểm soát rủi ro, đảm bảo thanh khoản và duy trì uy tín ngân hàng.

Hiện nay, quy trình thu hồi nợ tại HDBank được triển khai tương đối bài bản, từ theo dõi, phân loại nợ, nhắc nợ, làm việc với khách hàng đến áp dụng biện pháp xử lý như thu giữ, phát mại tài sản bảo đảm hoặc khởi kiện theo quy định. Tuy nhiên, mỗi khoản nợ có đặc thù riêng, đòi hỏi cách tiếp cận linh hoạt tùy theo khả năng tài chính, mức độ hợp tác của khách hàng và biến động thị trường, trong bối cảnh công nghệ tài chính ngày càng phát triển.

Theo bà Phượng, công tác thu hồi nợ đang đối mặt nhiều thách thức như suy giảm năng lực trả nợ của khách hàng, khách hàng thiếu hợp tác, biến động giá trị tài sản bảo đảm và các vướng mắc pháp lý trong xử lý tài sản. Vì vậy, cần tránh cách tiếp cận cứng nhắc, thay vào đó là sự linh hoạt và chủ động trong từng tình huống.

Nhấn mạnh yếu tố con người, bà Phượng cho biết, kỹ năng giao tiếp, lắng nghe và đàm phán đóng vai trò quan trọng, giúp chuyển từ đối đầu sang hợp tác, qua đó nâng cao hiệu quả thu hồi nợ bền vững. Bà dẫn chứng trường hợp một hộ chăn nuôi tại Đồng Nai gặp khó khăn trả nợ, ngân hàng đã trực tiếp làm việc tại cơ sở và hỗ trợ cơ cấu lại khoản vay, điều chỉnh kỳ hạn trả nợ phù hợp thực tế mà vẫn tuân thủ pháp luật; đồng thời kết hợp linh hoạt trong tổ chức thực hiện nhưng vẫn giữ vững kỷ luật, kỷ cương.

Từ những chia sẻ trên, bà Phượng cho rằng, việc thực thi Bộ Quy tắc ứng xử trong thu hồi nợ không chỉ là yêu cầu tuân thủ, mà còn là nền tảng xây dựng hình ảnh ngành Ngân hàng chuyên nghiệp, minh bạch và nhân văn. "Khi được áp dụng nghiêm túc, Bộ Quy tắc sẽ góp phần cân bằng giữa hiệu quả thu hồi nợ và bảo vệ quyền lợi khách hàng, giảm rủi ro pháp lý, hạn chế xung đột và nâng cao uy tín tổ chức tín dụng", bà Phượng nhấn mạnh.

Phát biểu tại hội nghị, bà Bùi Thị Minh Nguyệt, Giám đốc tư vấn thanh toán và xây dựng chiến lược, Công ty Tài chính TNHH MTV Home Credit Việt Nam cho biết, Home Credit xác định thu hồi nợ là một phần xuyên suốt trong chuỗi hoạt động kinh doanh và dịch vụ khách hàng. Ngay từ trước giải ngân, doanh nghiệp đã chú trọng tư vấn minh bạch để khách hàng hiểu rõ sản phẩm và nghĩa vụ tài chính, qua đó hạn chế phát sinh nợ quá hạn. Trên cơ sở đó, Home Credit xây dựng quy trình thu hồi nợ toàn diện, tuân thủ pháp luật, đồng thời liên tục cải tiến nhằm nâng cao hiệu quả và trải nghiệm khách hàng theo hướng văn minh, chuyên nghiệp. Công ty cũng đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ trong thu hồi nợ.

Tuy nhiên, hoạt động thu hồi nợ vẫn đối mặt nhiều thách thức, như: việc siết chặt quản lý viễn thông khiến tỷ lệ kết nối giảm và chi phí tăng; khó khăn trong quá trình tố tụng và thi hành án liên quan đến thủ tục, thời gian xử lý và xác minh tài sản bảo đảm.

Từ thực tiễn này, đại diện Home Credit nhấn mạnh thu hồi nợ là quá trình phức tạp, cần sự kết hợp giữa công nghệ, con người và khung pháp lý. Việc áp dụng chuẩn mực ứng xử, cùng đổi mới công nghệ và quản trị sẽ là yếu tố then chốt giúp nâng cao hiệu quả, đồng thời xây dựng hình ảnh ngành tài chính tiêu dùng minh bạch, chuyên nghiệp và bền vững.

Chia sẻ kinh nghiệm từ Hàn Quốc, ông Moon Youngso, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Mua bán nợ Welcome (Welcome DTC) cho biết, Hàn Quốc đã xây dựng hệ thống pháp lý đầy đủ để điều chỉnh hoạt động thu hồi nợ, nổi bật với 2 đạo luật quan trọng: Đạo luật Thu hồi nợ công bằng (2009); Đạo luật Bảo vệ người vay cá nhân (2024).

Cùng với đó là bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp và các hướng dẫn giám sát chi tiết. Các quy định này không chỉ kiểm soát hành vi thu hồi nợ, mà còn bảo vệ quyền riêng tư, nhân phẩm của người vay, đồng thời đảm bảo quyền lợi hợp pháp của chủ nợ.

Một điểm đáng chú ý là hệ thống chế tài mang tính răn đe cao, bao gồm cả xử phạt hành chính và trách nhiệm hình sự đối với các vi phạm nghiêm trọng. Điều này góp phần nâng cao ý thức tuân thủ và giảm thiểu các hành vi thu hồi nợ trái pháp luật.

"Kinh nghiệm từ Hàn Quốc cho thấy, một hệ thống thu hồi nợ hiệu quả không chỉ dựa vào các quy định pháp lý chặt chẽ, mà còn cần cơ chế giám sát đồng bộ và định hướng nhân văn. Việc chuyển dịch từ mô hình “thu hồi bằng mọi giá” sang “hỗ trợ phục hồi tài chính” là xu hướng đáng chú ý, góp phần giảm thiểu chi phí xã hội và xây dựng thị trường tài chính bền vững", ông Moon Youngso chia sẻ.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu thống nhất Bộ Quy tắc cần được triển khai đồng bộ, nhất quán trong toàn ngành. Đây không chỉ là quy định nội bộ mà còn là thông điệp gửi tới xã hội, khẳng định hoạt động thu hồi nợ phải đảm bảo minh bạch, tuân thủ pháp luật và đề cao yếu tố nhân văn.

Kết luận hội nghị, TS. Nguyễn Quốc Hùng kỳ vọng Bộ Quy tắc sớm đi vào cuộc sống và trở thành chuẩn mực chung cho các tổ chức hội viên. Trên cơ sở đó, ông đề nghị các TCTD chủ động xây dựng quy trình nội bộ phù hợp dựa trên các quy định tại Bộ Quy tắc.

Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam sẽ tiếp tục đồng hành cùng quá trình này thông qua việc tổng hợp vướng mắc, ban hành hướng dẫn, chia sẻ kinh nghiệm và tổ chức đánh giá định kỳ để hoàn thiện Bộ Quy tắc theo thời gian. "Khi được triển khai thống nhất, Bộ Quy tắc sẽ góp phần tạo sự thấu hiểu, chia sẻ giữa xã hội, người vay và các tổ chức tín dụng, qua đó nâng cao hình ảnh của ngành ngân hàng", Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Nguyễn Quốc Hùng bày tỏ.

TTTCTT