Chuẩn hóa hoạt động thu hồi nợ, nâng cao minh bạch và tính nhân văn
Không chỉ dừng lại ở pháp lý, hoạt động thu hồi nợ của ngành Ngân hàng nay đã có thêm "hành lang đạo đức" mới. Với việc ban hành Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam kỳ vọng sẽ tạo ra một bước ngoặt về tính minh bạch và văn minh, giúp người vay cảm nhận được sự chia sẻ ngay cả trong giai đoạn khó khăn nhất.
Chuẩn hóa hoạt động thu hồi nợ: Tăng minh bạch, đề cao yếu tố nhân văn
Phát biểu tại Hội nghị triển khai Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ (sau đây gọi là “Bộ quy tắc”) do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) phối hợp với IFC tổ chức ngày 23/4, tại TP. Hồ Chí Minh, TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VNBA nhấn mạnh, việc ban hành Bộ quy tắc là cần thiết nhằm tạo chuẩn mực thống nhất, nâng cao tính minh bạch, văn minh, tạo sự đồng cảm của xã hội đối với hoạt động ngân hàng.
TS. Nguyễn Quốc Hùng cho biết, ngành Ngân hàng hiện sở hữu hành lang pháp lý toàn diện, từ cấp Luật, Nghị định, Thông tư đến các văn bản hướng dẫn liên quan. Đây là căn cứ bắt buộc mà mọi tổ chức tín dụng và cán bộ ngân hàng phải nghiêm túc tuân thủ trong quá trình thực thi nhiệm vụ
Ngoài việc tuân thủ các quy định pháp luật, Hiệp hội Ngân hàng đã ban hành Bộ chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và quy tắc ứng xử của cán bộ ngân hàng. “Từ năm 2019, chúng ta đã ban hành bộ chuẩn mực này và đến nay đã được ứng dụng tại nhiều tổ chức tín dụng, góp phần xây dựng hình ảnh của ngành Ngân hàng dựa trên những giá trị đạo đức nghề nghiệp”, TS. Nguyễn Quốc Hùng nhấn mạnh.
Đặt vấn đề về sự cần thiết phải xây dựng bộ quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ, Phó chủ tịch VNBA cho biết, cách đây 3 năm, trong bối cảnh vừa chịu ảnh hưởng của COVID-19, vừa phải mở rộng cho vay đối với khách hàng, đặc biệt là khách hàng cá nhân và khách hàng doanh nghiệp, công tác thu hồi nợ đã gặp rất nhiều khó khăn.
Hệ quả là, khi khách hàng mất khả năng thanh toán, việc xử lý nợ phát sinh nhiều vướng mắc, thậm chí xuất hiện những biện pháp thu hồi nợ chưa chuẩn mực, tạo hình ảnh tiêu cực. “Đó là những điều khiến chúng tôi hết sức trăn trở”, ông Hùng chia sẻ.
Đề cập đến khung pháp lý hiện hành, TS. Nguyễn Quốc Hùng cho biết trong quá trình xây dựng Luật Các tổ chức tín dụng, ngân hàng đã được trao quyền thu giữ tài sản bảo đảm. Nghĩa là, với tài sản thế chấp, các tổ chức tín dụng có quyền xử lý, khởi kiện, thu giữ.
“Quyền hạn rất lớn đã được trao nhưng vấn đề là chúng ta có thực hiện được hay không và nếu thực hiện thì phải làm như thế nào để nhận được sự chia sẻ, đồng cảm của xã hội”, Phó chủ tịch VNBA nêu vấn đề.
Chính trong bối cảnh đó, VNBA đã bàn bạc, trao đổi với các cơ quan liên quan và các tổ chức quốc tế, đặc biệt là IFC, để xây dựng 2 nội dung, gồm: Sổ tay tái cấu trúc nợ ngoài tòa và Bộ quy tắc ứng xử trong thu hồi nợ. Đến nay, Sổ tay tái cấu trúc nợ ngoài tòa đang được hoàn thiện, còn Bộ quy tắc ứng xử trong thu hồi nợ đã đủ điều kiện và được ban hành.
“Như vậy, ngoài Bộ chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và quy tắc ứng xử của cán bộ ngân hàng, chúng ta có thêm Bộ quy tắc ứng xử trong thu hồi nợ mang tính đồng bộ, thống nhất”, ông Hùng nói.
Định hình cách tiếp cận mới trong thu hồi nợ
Bộ Quy tắc được xây dựng dựa trên nền tảng pháp lý hiện hành, nhằm thiết lập một khung chuẩn mực thống nhất cho hoạt động thu hồi nợ theo hướng văn minh, minh bạch và có tính nhân văn, để người vay, trong lúc khó khăn, vẫn cảm nhận được sự nhân văn, sự chia sẻ và đồng cảm từ phía ngân hàng.
Theo Luật sư Nguyễn Hưng Quang, Phó Trưởng Ban soạn thảo cho biết, Bộ Quy tắc không chỉ hướng dẫn hành vi mà còn bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cả TCTD và khách hàng. Các nguyên tắc cốt lõi bao gồm minh bạch thông tin, tôn trọng quyền riêng tư, không đe dọa, không quấy rối… được xác định là những “lằn ranh đỏ” cần tuân thủ trong hoạt động thu hồi nợ.
Đáng chú ý, Bộ Quy tắc nhấn mạnh yếu tố “trải nghiệm khách hàng” trong quá trình thu hồi nợ. Điều này phản ánh sự chuyển đổi trong tư duy, từ cách tiếp cận mang tính cưỡng chế sang coi thu hồi nợ là một phần của dịch vụ tài chính, nơi cách ứng xử đóng vai trò quyết định đến uy tín của tổ chức.
Trong khi đó, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho biết, hoạt động ngân hàng về bản chất là cung ứng tín dụng phục vụ sản xuất kinh doanh và đời sống. Do đó, trong trường hợp khách hàng gặp khó khăn, cách thức xử lý nợ cần thể hiện sự chia sẻ, đồng cảm, đồng thời vẫn đảm bảo nguyên tắc kỷ luật tài chính trong thu hồi nợ là rất quan trọng.
Dù không phải là văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Quy tắc đóng vai trò định hướng quan trọng để các TCTD xây dựng quy định nội bộ phù hợp. Tuy nhiên, các nguyên tắc cốt lõi vẫn cần được tuân thủ thống nhất trên toàn hệ thống.
Ông Hùng cho rằng, để Bộ Quy tắc phát huy hiệu quả, trước hết các TCTD cần thực hiện đúng và đầy đủ các chuẩn mực đã đề ra. Đây cũng là cơ sở để ngành Ngân hàng kiến nghị các cơ quan quản lý và xã hội đồng thuận với các giải pháp xử lý nợ. “Tôi tin rằng khi thực hiện đồng bộ, Bộ quy tắc này sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, văn minh trong hoạt động thu hồi nợ”, ông Hùng khẳng định.
Phát biểu kết thúc hội nghị, TS. Nguyễn Quốc Hùng cho biết, thông qua hội nghị này, VNBA mong muốn các đơn vị nghiên cứu triển khai và trong quá trình triển khai có những vấn đề gì còn vướng mắc nên có văn bảng trực tiếp gửi đến VNBA để được giải đáp cụ thể. Đồng thời, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Nguyễn Quốc Hùng bày tỏ kỳ vọng các tổ chức hội viên thực hiện tốt bộ quy tắc này.
“Trong bối cảnh nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, việc nâng cao kỷ luật tín dụng đối với cả người vay và người cho vay là yêu cầu cần thiết. Bộ Quy tắc ứng xử trong thu hồi nợ, nếu được triển khai đồng bộ, kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, củng cố niềm tin thị trường và xây dựng hình ảnh ngành Ngân hàng theo hướng chuyên nghiệp, nhân văn hơn”, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Nguyễn Quốc Hùng nhấn mạnh.