Đề xuất nguyên tắc, tiêu chí phân chia thuế GTGT cho từng địa phương giai đoạn 2027 - 2030

Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, về phạm vi điều chỉnh, dự thảo Nghị quyết quy định nguyên tắc, tiêu chí phân chia thuế GTGT phần ngân sách các địa phương được hưởng cho từng địa phương.

Về nguyên tắc phân chia thuế GTGT các tiêu chí và phương pháp phân chia thuế GTGT đảm bảo quản lý tập trung, thống nhất, đồng thời gắn với mức độ phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu tiêu dùng cuối cùng hàng hóa, dịch vụ của từng địa phương, có xem xét đến đặc điểm về dân số thấp, diện tích rộng. Đồng thời, quy định rõ ràng, đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện, dễ kiểm tra và dễ giám sát; đảm bảo công bằng, công khai, minh bạch và ổn định trong giai đoạn ngân sách, tạo điều kiện để các địa phương chủ động trong lập, điều hành ngân sách nhà nước hằng năm.

Về tiêu chí, số liệu và phương pháp phân chia thuế GTGT được tính toán cụ thể, đảm bảo tính công bằng, hợp lý trong phân chia nguồn thu; số liệu sử dụng để tính toán các tiêu chí phải đảm bảo khách quan, thống nhất và thuận lợi trong tổ chức thực hiện.

Dự thảo Nghị quyết nhấn mạnh việc điều chỉnh nguồn thu từ sắc thuế này không ảnh hưởng đáng kể đến khả năng cân đối ngân sách của các địa phương. Tăng thu ngân sách địa phương từ khoản phân chia thuế GTGT, giảm số bổ sung cân đối và ngược lại.

Cùng với việc xác định nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ dự toán chi ngân sách nhà nước (chi đầu tư và chi thường xuyên) sẽ xác định số bổ sung cân đối nếu có cho địa phương để đảm bảo nguồn lực của các địa phương năm 2027 không giảm và có mức tăng hợp lý so với năm 2026 khi thực hiện cơ chế phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi theo đúng Kết luận số 93 của Bộ Chính trị.

Báo cáo thẩm tra dự thảo Nghị quyết, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cơ bản nhất trí với nguyên tắc phân chia thuế GTGT theo đề nghị của Chính phủ nhằm thực hiện chủ trương đổi mới cơ chế phân cấp quản lý, phân bổ ngân sách nhà nước theo Kết luận số 93 của Trung ương; bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương và tính chủ động của ngân sách địa phương. Việc phân chia trên cơ sở các cái tiêu chí dân số, GRDP bình quân đầu người và diện tích tự nhiên phù hợp với bản chất của thuế GTGT gắn với sức mua và tiêu dùng cuối cùng.

Một số ý kiến đề nghị làm rõ phương án xử lý số liệu; bổ sung báo cáo đánh giá tác động cụ thể đối với các nhóm địa phương; đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ chi, tính ổn định của nguồn thu ngân sách địa phương, khả năng dự báo, điều hành và kiểm soát trong quá trình tổ chức thực hiện.

Về tổ chức thực hiện, đa số ý kiến nhất trí với dự thảo Nghị quyết, theo đó, các nguyên tắc, tiêu chí và phương pháp xác định tỷ lệ phân chia thuế GTGT là ổn định trong cả giai đoạn 2027–2030. Đồng thời, trên cơ sở xác định số liệu về dân số, diện tích và GRDP bình quân đầu người hằng năm, căn cứ vào các nguyên tắc, tiêu chí và phương pháp xác định tại Nghị quyết này, Chính phủ trình Quốc hội quyết định tỷ lệ phân chia thuế GTGT theo dự toán ngân sách nhà nước hằng năm.

Phát biểu kết luận nội dung làm việc, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành về sự cần thiết ban hành Nghị quyết về nguyên tắc, tiêu chí phân chia thuế GTGT cho từng địa phương đảm bảo thực hiện đúng thẩm quyền đã được quy định cụ thể tại Khoản 2, Điều 36 của Luật Ngân sách nhà nước.

Đồng thời, Chính phủ cần tiếp thu toàn diện ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến thẩm tra từ các cơ quan của Quốc hội để tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Nghị quyết. Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh cần đặc biệt lưu ý chuẩn hóa hệ thống nguyên tắc, tiêu chí phân chia, tỷ trọng các tiêu chí cũng như phương pháp tính điểm, mục tiêu nhằm đảm bảo tính đầy đủ, hợp lý, phản ánh đúng bản chất nguồn thu thuế GTGT, đồng thời bảo đảm sự công bằng và khách quan.

Do đây là lần đầu tiên áp dụng phương thức tính mới, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ tiếp tục lấy ý kiến và rà soát kỹ lưỡng từ phía các địa phương, đồng thời nghiên cứu bổ sung số liệu mô phỏng kết quả phân chia, tỷ lệ và số thu dự kiến cho từng địa phương theo số liệu năm 2025 để làm rõ tác động thực tế của chính sách.

Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh cần bảo đảm tính chính xác, minh bạch của số liệu và phòng chống tiêu cực vì các số liệu theo tiêu chí là căn cứ trực tiếp để tính tỷ lệ phân chia thuế GTGT, yêu cầu đặt ra là số liệu phải tuyệt đối chính xác. Chính phủ cần nghiên cứu xây dựng hệ thống dữ liệu có tính kết nối và dễ dàng kiểm chứng độc lập.

Về công tác phối hợp và hoàn thiện thủ tục, Phó Chủ tịch Quốc hội giao Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội chủ trì, phối hợp chặt chẽ với cơ quan soạn thảo và các đơn vị liên quan để tiếp thu, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Nghị quyết theo đúng quy trình. Trong đó, cần đặc biệt lưu ý quy định rõ ràng thời điểm có hiệu lực của Nghị quyết để bảo đảm tính phù hợp và tuân thủ Luật Ngân sách nhà nước.

Minh Hoàng