Kiểm kê khí nhà kính và quản trị phát thải: Càng triển khai sớm, doanh nghiệp càng có nhiều lợi thế tiếp cận thị trường và nguồn vốn xanh
Doanh nghiệp tham gia sớm kiểm kê khí nhà kính và quản trị phát thải sẽ có lợi thế rõ rệt trong tiếp cận thị trường, nguồn vốn xanh và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Lợi thế cạnh tranh quan trọng
Phát biểu tại Hội thảo: “Ứng dụng nền tảng số trong kiểm kê khí nhà kính và quản trị phát thải cho doanh nghiệp (DN) Việt Nam”- sự kiện do Trung tâm Phát triển DN Khoa học và Công nghệ (TSC), thuộc Cục Khởi nghiệp và DN Công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) phối hợp cùng Công ty Cổ phần Giải pháp Khí nhà kính Lead On GHG tổ chức sáng 12/6, ông Phạm Đức Nghiệm, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và DN công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) nhấn mạnh, việc kiểm kê khí nhà kính không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là yêu cầu quan trọng nhằm hỗ trợ DN tuân thủ quy định pháp luật, nâng cao năng lực quản trị phát thải và gia tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Trong bối cảnh các thị trường lớn ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về môi trường, phát thải carbon và phát triển bền vững, lãnh đạo Cục Khởi nghiệp và DN công nghệ cho rằng DN Việt Nam cần chủ động thay đổi cách tiếp cận.
"Kiểm kê khí nhà kính không nên chỉ dừng ở nghĩa vụ báo cáo, mà phải trở thành một phần trong chiến lược quản trị, đổi mới sáng tạo và nâng cao giá trị sản phẩm”, ông Nghiệm nhấn mạnh.
Từ thực tế, đại diện Cục Khởi nghiệp và DN công nghệ đặc biệt lưu ý yêu cầu về phát thải carbon đang tác động rõ rệt đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.
“Nếu trước đây DN chủ yếu tập trung vào chất lượng, giá thành và tiến độ giao hàng, thì hiện nay, khả năng chứng minh trách nhiệm môi trường, minh bạch dữ liệu phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh đã trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng. Những DN không đáp ứng được yêu cầu này có nguy cơ mất đơn hàng, thu hẹp thị trường, thậm chí bị loại khỏi chuỗi cung ứng”, Phó Cục trưởng Phạm Đức Nghiệm phân tích.
Đồng tình khi cho rằng việc kiểm kê khí nhà kính và quản trị phát thải đem lại nhiều lợi ích cho bản thân DN, ông Lương Quang Huy, Trưởng phòng Quản lý phát thải khí nhà kính và Bảo vệ tầng ozone (Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, đây không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ.
“Trong bối cảnh các thị trường lớn siết chặt yêu cầu về phát thải carbon, DN tham gia sớm sẽ có lợi thế rõ rệt trong tiếp cận thị trường, nguồn vốn xanh và chuỗi cung ứng toàn cầu”, ông Huy nhấn mạnh.
Nhiều khó khăn
Theo đại diện Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam đã tham gia nhiều cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật trong nước, đặc biệt từ Luật Bảo vệ môi trường năm 2020.
Từ năm 2022, các cơ sở phát thải lớn đã bắt đầu thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Số lượng DN thuộc diện quản lý ngày càng tăng, trong khi hệ thống quy định về đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải đang được hoàn thiện theo hướng tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế.
Áp lực này thể hiện rõ qua các cơ chế quốc tế như cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới của Liên minh châu Âu (CBAM) và các chính sách tương tự tại nhiều thị trường lớn. Các ngành phát thải cao như thép, xi măng, hóa chất, phân bón đang chịu tác động trực tiếp, buộc DN phải minh bạch dữ liệu phát thải, áp dụng công nghệ quản lý theo thời gian thực và chủ động thích ứng với các rào cản thương mại mới.
Từ góc nhìn DN cho thấy, thách thức không chỉ nằm ở chi phí thực hiện mà còn ở năng lực tổ chức dữ liệu. Nhiều DN chưa có bộ phận chuyên trách về môi trường hoặc phát triển bền vững; dữ liệu phục vụ kiểm kê còn phân tán; phương pháp thu thập, tính toán và chuẩn hóa báo cáo chưa thống nhất. Trong khi đó, yêu cầu từ cơ quan quản lý và đối tác quốc tế ngày càng cao, đòi hỏi dữ liệu phải minh bạch, có khả năng truy xuất, kiểm chứng và cập nhật kịp thời.
Lý giải cho câu hỏi: “Tại sao nhiều DN vẫn chưa triển khai thành công kiểm kê khí nhà kính?”, bà Cao Cẩm Linh, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA) chỉ ra 5 rào cản lớn nhất hiện nay: Thứ nhất, lãnh đạo chưa cam kết (Không đưa vào chiến lược; Không ưu tiên nguồn lực); Thứ hai, không có đầu mối triển khai (Không ai chịu trách nhiệm cuối cùng; Triển khai manh mún); Thứ ba, dữ liệu phân tán (Logistics; Kho bãi; Sản xuất; Mua hàng); Thứ tư, thiếu năng lực tổ chức (Thiếu kiến thức; Thiếu kỹ năng thu thập dữ liệu; Thiếu kinh nghiệm triển khai); Thứ năm, không gắn với lợi ích DN (Chì xem là tuân thủ; Không gắn doanh thu; Không gắn chi phí; Không gần năng lực cạnh tranh).
“Phần lớn DN không thất bại ở bước tính toán phát thải. DN thất bại ở bước tổ chức thực hiện”, bà Linh nhấn mạnh.
Ứng dụng công nghệ số - Lời giải cho bài toán tối ưu chi phí
Trong bối cảnh đó, nền tảng số được xem là giải pháp quan trọng giúp DN chuyển từ cách làm thủ công, phân tán sang quản trị phát thải có hệ thống.
Không chỉ phục vụ việc lập báo cáo kiểm kê, nền tảng số còn giúp xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, theo dõi phát thải theo thời gian và từng bước đưa mục tiêu giảm phát thải vào hoạt động quản trị thường xuyên.
Một trong những nền tảng số quản lý và tối ưu hóa phát thải khí nhà kính.được giới thiệu là nền tảng của Công ty Cổ phần Giải pháp Khí nhà kính Lead On GHG.
Theo bà Trần Việt Hương, Giám đốc Lead On GHG, nền tảng số này có thể hỗ trợ tự động hóa toàn bộ quy trình từ thu thập, lưu trữ, xử lý đến phân tích dữ liệu phát thải.
Điểm cốt lõi của giải pháp là giúp DN chuyển đổi từ mô hình quản lý thủ công, thiếu đồng bộ sang hệ thống dữ liệu tập trung, minh bạch và có khả năng cập nhật liên tục.
Thông qua nền tảng này, DN có thể theo dõi các nguồn phát thải chính, quản lý dữ liệu hoạt động, tính toán lượng phát thải, lập báo cáo kiểm kê và xây dựng phương án giảm phát thải phù hợp với đặc thù sản xuất, kinh doanh.
Quan trọng hơn, nền tảng số không chỉ dừng lại ở việc thống kê, báo cáo mà còn hướng tới tối ưu hóa phát thải. Dựa trên dữ liệu được số hóa, DN có thể nhận diện các khâu tiêu tốn nhiều năng lượng, phát sinh phát thải lớn, từ đó đưa ra quyết định điều chỉnh công nghệ, quy trình vận hành, sử dụng nguyên liệu và tổ chức sản xuất hiệu quả hơn.
Theo đại diện Lead On GHG, để kiểm kê khí nhà kính thực sự trở thành công cụ quản trị, DN cần có nền tảng dữ liệu đủ tin cậy, dễ sử dụng và phù hợp với năng lực triển khai thực tế.
“Nền tảng số không thay thế vai trò của chuyên gia, nhưng giúp chuẩn hóa quy trình, giảm sai sót, tiết kiệm thời gian và tạo cơ sở cho việc kiểm chứng, báo cáo và thẩm định phát thải”, đại diện Lead On GHG chia sẻ.
Bà Lô Ly – Trưởng Văn phòng Đại diện Tập đoàn Comtest Group tại Việt Nam nhấn mạnh: Bên cạnh công nghệ, yêu cầu quản lý phát thải cũng đang mở rộng ra toàn bộ chuỗi cung ứng. Do đó, DN cần từng bước xây dựng hệ thống dữ liệu minh bạch, có khả năng truy xuất và kiểm chứng để đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của đối tác quốc tế.
Đặc biệt, trong lĩnh vực logistics, một mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng, yêu cầu giảm phát thải cũng đang gia tăng nhanh chóng. Việc kiểm kê khí nhà kính không chỉ giúp DN logistics giảm chi phí vận hành, tối ưu hóa tuyến vận chuyển, kho bãi và phương tiện, mà còn nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn xanh trong thương mại quốc tế.