Phát biểu của bà Christine Lagarde tại Diễn đàn thường niên 2026 báo hiệu một phương thức hoạt động mới của ECB

Sau hơn một thập kỷ chịu sự chi phối của các biện pháp như mua trái phiếu, cho vay khẩn cấp và định hướng chính sách (forward guidance), bà cho biết ECB có thể một lần nữa dựa vào lãi suất làm công cụ chủ chốt để kiểm soát lạm phát.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là nhiệm vụ này sẽ trở nên dễ dàng hơn.

"Chính sách tiền tệ đã quay trở lại những nguyên tắc cơ bản," bà Lagarde nói, đồng thời bổ sung rằng việc quay lại các công cụ truyền thống "không đồng nghĩa với việc trở lại một quá khứ lý tưởng hóa như trước đây."

Ý nghĩa của việc "quay lại những nguyên tắc cơ bản"

Trong phần lớn 13 năm qua, ECB đã sử dụng những công cụ mà không một nhà điều hành ngân hàng trung ương nào coi là bình thường.

Họ đã mua trái phiếu chính phủ với quy mô lớn, triển khai các khoản vay giá rẻ kỳ hạn dài cho các ngân hàng, xây dựng các cơ chế ngăn chặn sự rạn nứt của khu vực đồng Euro và dựa nhiều vào định hướng chính sách – tức việc thông báo trước cho thị trường về các kế hoạch hành động của mình.

Khi lạm phát tăng vọt sau sự kiện xung đột Nga -Ukraine, ECB cũng đã thực hiện chu kỳ thắt chặt nhanh nhất trong lịch sử, với các đợt tăng lãi suất ở mức 75 điểm cơ bản.

Thông điệp mà bà Lagarde muốn truyền tải là những biện pháp đặc biệt đó đã thuộc về quá khứ.

Lý do ECB tin rằng châu Âu đang trở nên mạnh hơn

Bà Lagarde cho biết sự thay đổi này không chỉ phản ánh một môi trường lạm phát khác biệt mà còn cho thấy khu vực đồng Euro đang có khả năng chống chịu tốt hơn.

Trong thập kỷ qua, châu Âu đã tăng cường giám sát ngân hàng, ban hành các quy tắc xử lý mới đối với các tổ chức tín dụng gặp rủi ro đổ vỡ, đồng thời thiết lập các công cụ tài khóa chung như Cơ chế Ổn định châu Âu (ESM) và quỹ NextGenerationEU.

Bà cũng đề cập đến việc kỳ vọng lạm phát vẫn được neo giữ quanh mức mục tiêu 2% của ECB, cũng như quá trình chuyển đổi năng lượng đang dần giúp châu Âu giảm bớt mức độ chịu ảnh hưởng trước các cú sốc về giá nhiên liệu hóa thạch.

Các quốc gia như Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và Pháp đang ngày càng gia tăng sản lượng điện độc lập với biến động giá khí đốt tự nhiên, giúp nền kinh tế có khả năng chống chịu tốt hơn so với các cuộc khủng hoảng năng lượng trước đây.

Theo bà, chính khả năng chống chịu đó đã cho phép ECB một lần nữa tập trung vào mục tiêu cốt lõi của mình: ổn định giá cả.

"Bằng cách giúp nền kinh tế có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc, khuôn khổ này đã làm giảm nhu cầu áp dụng các biện pháp chính sách phi truyền thống hoặc mang tính can thiệp mạnh tay," bà Lagarde nhận định.

Một thế giới khó lường hơn

Nếu như bộ công cụ của ECB đã trở nên đơn giản hơn, thì bà Lagarde cho rằng thế giới xung quanh lại diễn biến theo chiều hướng phức tạp hơn nhiều.

Các cú sốc hiện nay thường xuất phát từ phía cung, đẩy giá cả leo thang thay vì làm suy yếu nhu cầu.

Khác với các cuộc khủng hoảng trước đây, những sự kiện này có thể leo thang nhanh chóng và đảo chiều cũng nhanh không kém, khiến việc đánh giá liệu áp lực lạm phát chỉ là nhất thời hay sẽ kéo dài trở nên khó khăn hơn.

Bà Lagarde đã lấy các biện pháp thuế quan của Mỹ vào năm ngoái làm ví dụ.

Nhiều mô hình kinh tế từng dự báo đồng Euro sẽ suy yếu so với đồng đô la, nhưng thực tế lại diễn ra theo chiều ngược lại khi các nhà đầu tư đánh giá lại vai trò của tài sản Mỹ trong hệ thống tài chính toàn cầu.

Đồng thời, các chính phủ châu Âu đã phản ứng bằng cách tăng chi tiêu quốc phòng, qua đó bù đắp một phần tác động tiêu cực đến nền kinh tế do hoạt động thương mại suy giảm.

Xung đột tại Trung Đông là một ví dụ minh họa khác. Giá dầu đã tăng lên gần mức 120 USD/thùng vào tháng 3 trước khi giảm trở lại quanh mức 72 USD sau thỏa thuận hòa bình tạm thời đạt được vào tuần trước; đây là minh chứng cho thấy triển vọng lạm phát có thể thay đổi nhanh chóng đến mức nào.

Lý do khẳng định đợt tăng lãi suất tháng 6 không phải là biện pháp "phòng ngừa rủi ro"

Bà Lagarde cũng bác bỏ các ý kiến ​​cho rằng quyết định tăng lãi suất của ECB vào tháng 6 chỉ đơn thuần là một đợt tăng mang tính "phòng ngừa rủi ro" (insurance hike).

Bà cho biết các nhà hoạch định chính sách đã tăng lãi suất vì dữ liệu cho thấy vấn đề lạm phát thực sự nghiêm trọng, với cả lạm phát toàn phần và lạm phát cơ bản đều được dự báo sẽ duy trì ở mức cao hơn so với các dự báo trước đó.

Các dự báo của ECB cho thấy lạm phát sẽ chỉ quay trở lại mức mục tiêu 2% vào cuối năm 2027 và điều này chỉ xảy ra nếu chính sách tiền tệ tiếp tục được thắt chặt thêm.

Bà lập luận rằng nếu giữ nguyên lãi suất, lạm phát sẽ vẫn nằm trên mức mục tiêu trong suốt cả năm 2027 và 2028.

Không còn những cam kết cụ thể về lãi suất

Bà Lagarde cũng khẳng định rõ ràng ECB sẽ không đưa ra tín hiệu cho thị trường về các bước đi tiếp theo. Bà nói: "Sẽ không có định hướng chính sách cụ thể nào được đưa ra", và cũng không có sự chắc chắn nào về lộ trình phía trước.

Thay vào đó, bà đưa ra cái gọi là "định hướng theo khuôn khổ" (framework guidance): làm rõ không phải là ngân hàng sẽ hành động cụ thể ra sao, mà là cách thức ngân hàng đưa ra quyết định.

Cơ chế phản ứng của ECB dựa trên 3 yếu tố: triển vọng lạm phát, động lực lạm phát cơ bản và mức độ tác động của chính sách lên nền kinh tế.

Bà cho rằng, do thị trường hiện đã hiểu rõ cơ chế này, các điều kiện tài chính bắt đầu tự điều chỉnh theo dữ liệu mới ngay cả trước khi Hội đồng Điều hành họp.

Lãi suất đã chịu áp lực thắt chặt từ tháng 3 khi cú sốc năng lượng bắt đầu tác động, diễn ra từ rất sớm so với quyết định chính thức vào tháng 6.

Bà nói: "Thị trường đã thay chúng tôi thực hiện phần việc đó."

Điều này báo hiệu gì đối với lãi suất?

Thông điệp rộng hơn từ phát biểu của người đứng đầu ECB là không còn muốn các nhà đầu tư đoán mò động thái tiếp theo của mình nữa.

ECB muốn họ hiểu các nhà hoạch định chính sách sẽ phản ứng như thế nào với dữ liệu mới trong một thế giới mà sự chắc chắn đã trở nên hiếm hoi.

Hiện tại, với việc tăng lãi suất hồi tháng 6 được coi là mạnh mẽ chứ không phải là phòng ngừa, tiêu chí cho động thái tiếp theo rất đơn giản: hãy để dữ liệu quyết định.

Câu hỏi khó hơn là liệu một thế giới đầy biến động như vậy có cung cấp cho ECB những số liệu ổn định cần thiết để duy trì mọi thứ ở mức cơ bản hay không.

V.A