Sửa đổi Luật Đất đai năm 2024: Tháo gỡ vướng mắc, tạo thể chế kiến tạo cho phát triển

Nhiệm vụ chính trị quan trọng, nhiệm vụ lập pháp trọng tâm

Tiếp tục Phiên họp thứ 4, chiều ngày 28/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho định hướng về việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.

Phát biểu chỉ đạo phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh tinh thần sửa đổi Luật Đất đai cần bám sát tinh thần, quan điểm, định hướng lớn tại Hội nghị Trung ương 3. Việc sửa đổi luật cần đảm bảo công khai, minh bạch trong thu hồi đất, bồi thường, tái định cư; nâng cao hiệu quả quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực; hiện đại hóa quản lý thông qua chuyển đổi số để quản lý đất đai...

Phát biểu kết luận Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu rõ, qua thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất, việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 là nhiệm vụ chính trị quan trọng, nhiệm vụ lập pháp trọng tâm trong định hướng hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; được Ban Chấp hành Trung ương thảo luận rất kỹ lưỡng, sâu sắc và đã ban hành Nghị quyết về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan; được Quốc hội, Chính phủ, các địa phương, cơ quan, đơn vị trong toàn hệ thống chính trị tập trung thảo luận, góp ý được Nhân dân quan tâm, theo dõi.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với các định hướng lớn về chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 và sự cần thiết cấp bách phải sửa đổi toàn diện Luật Đất đai, nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương, quan điểm của Đảng về sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan; bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thi hành Luật Đất đai năm 2024; tạo lập nền tảng thể chế đồng bộ để giải phóng nguồn lực, thu hút đầu tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, thích ứng mô hình phát triển mới của đất nước.

Để bảo đảm tiến độ, chất lượng hồ sơ trình Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị Chính phủ chỉ đạo Cơ quan chủ trì soạn thảo, các cơ quan liên quan khẩn trương rà soát, nghiên cứu, tiếp thu, giải trình đầy đủ ý kiến phát biểu của các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, báo cáo của Ủy ban Kinh tế và Tài chính, đặc biệt là ý kiến phát biểu chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Kết luận của Phiên họp để hoàn chỉnh hồ sơ định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 theo quy định.

Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý, rà soát bảo đảm tuân thủ đúng và đầy đủ Quy định 178 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật. Rà soát, đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, đặc biệt là với các dự án luật trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất và Kỳ họp thứ Hai; bảo đảm không chồng chéo về phạm vi, đối tượng điều chỉnh.

Chỉ đưa vào Luật các quy định có tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội, không đưa vào Luật những vấn đề thuộc thẩm quyền Chính phủ, bộ ngành, địa phương. Tiếp tục rà soát để sửa đổi một cách toàn diện, căn cơ Luật Đất đai, các cơ chế, chính sách đề xuất phải thực sự khả thi, bảo đảm thực sự tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc, điểm nghẽn; cắt giảm thủ tục hành chính không cần thiết; đánh giá bằng chi phí tuân thủ thực tế; thực hiện đánh giá tác động của chính sách một cách đầy đủ, toàn diện và chu đáo; lấy ý kiến của các đối tượng chịu sự tác động một cách thực chất.

Tiếp tục nghiên cứu kỹ lưỡng, thuyết minh báo cáo rõ về các cơ chế, chính sách thí điểm đặc thù đã được thực thi và được chứng minh là hiệu quả và có thể luật hóa để áp dụng chung trên phạm vi cả nước. Bảo đảm mục tiêu quyền sử dụng đất là yếu tố đầu vào quan trọng cho đầu tư phát triển kinh tế - xã hội; khơi thông nguồn lực đầu tư, thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững theo phương châm "thể chế kiến tạo đi trước, mở đường cho phát triển" theo các nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương và Bộ Chính trị.

Bảo đảm quản lý thống nhất, vận hành thông suốt trên nền tảng số, dữ liệu số

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị, tiếp tục nghiên cứu thực sự đổi mới phương pháp phân loại đất theo hướng chỉ phân loại đất thành các loại đất hợp lý, thực sự cần thiết để quản lý và có ý nghĩa quan trọng trong quản lý theo chỉ tiêu sử dụng đất trong quy hoạch… Tiếp tục nghiên cứu đổi mới mạnh mẽ, thể chế hóa đầy đủ định hướng nâng cao chất lượng công tác quy hoạch sử dụng đất; bảo đảm tuân thủ nguyên tắc về sự phù hợp của các loại quy hoạch thuộc hệ thống quy hoạch.

Đồng thời, tiếp tục nghiên cứu quy định rõ ràng, cụ thể các tiêu chí dự án đối với trường hợp thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; hạn chế tối đa việc vận dụng chủ quan, tùy tiện; bảo đảm mọi quyết định thu hồi đất đều phải xuất phát từ lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và yêu cầu phát triển. Rà soát kỹ lưỡng các trường hợp cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất trước khi hoàn thành việc bố trí tái định cư, bảo đảm thật sự cần thiết, cấp bách vì lợi ích chung.

Nghiên cứu hoàn thiện các quy định về giá đất, tài chính đất đai bảo đảm thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết của Hội nghị lần thứ Ba Ban Chấp hành Trung ương về giá đất do Nhà nước quyết định, căn cứ vào mục tiêu phát triển của từng thời kỳ, bảo đảm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội…

Nghiên cứu áp dụng chính sách hợp lý điều tiết địa tô chênh lệch đối với thặng dư trong kinh doanh bất động sản và chính sách thuế cao đối với đất bỏ hoang, nhằm mục tiêu phát huy hiệu quả đất đai, chống lãng phí, hạn chế đầu cơ, thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển lành mạnh, bền vững.

Tiếp tục làm rõ nội hàm chính sách về đấu giá quyền sử dụng đất đối với trường hợp Nhà nước cho thuê đất, thu tiền thuê đất hằng năm, bảo đảm hợp lý, khả thi. Nghiên cứu hoàn thiện quy định về tổ chức phát triển quỹ đất bảo đảm rõ ràng, hợp lý về vai trò, chức năng, nguồn lực, cơ chế quản lý và sử dụng nguồn vốn; bảo đảm hiệu quả đi đôi với cơ chế kiểm tra, giám sát, kiểm soát chặt chẽ, tránh lạm dụng, lạm quyền và biến tướng.

Tiếp tục hoàn thiện các quy định mang tính nguyên tắc về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất. Rà soát, nghiên cứu sửa đổi các quy định về chuyển mục đích sử dụng đất theo hướng đơn giản hóa, công khai, minh bạch, cắt giảm thủ tục hành chính không cần thiết nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chặt chẽ, hiệu quả nguồn lực đất đai.

Hoàn thiện, bổ sung chính sách cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và xử lý tồn tại lịch sử theo hướng thực tế, khả thi, hợp lý, nhân văn nhưng vẫn chặt chẽ theo đúng tinh thần nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan.

Nghiên cứu cụ thể hóa các cơ chế, chính sách để xây dựng nền quản trị đất đai hiện đại, đồng bộ, công khai, minh bạch và hiệu quả. Bảo đảm quản lý thống nhất, vận hành thông suốt trên nền tảng số, dữ liệu số và ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo.

Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất cho chính quyền địa phương, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo của địa phương, bảo đảm đúng tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Rà soát kỹ, chặt chẽ, thận trọng các quy định của dự thảo Luật liên quan đến quyền sở hữu của người nước ngoài đối với nhà, đất và tài sản gắn liền với đất, bảo đảm tuân thủ và cụ thể hóa đầy đủ Nghị quyết Hội nghị lần thứ Ba Ban Chấp hành Trung ương; đồng thời tăng cường các cơ chế quản lý, kiểm tra, giám sát, xử lý đối với các trường hợp vi phạm để ngăn ngừa tình trạng đứng tên hộ cho người nước ngoài…

Trên cơ sở kết quả Phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến đối với định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất vào đầu tháng 8 tới. Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ và chịu trách nhiệm toàn diện đối với định hướng chính sách sửa đổi Luật; khẩn trương hoàn thiện hồ sơ gửi đến các đại biểu Quốc hội cho ý kiến, bảo đảm chất lượng và tiến độ thời gian theo quy định.

Sau khi trình Quốc hội cho ý kiến, Chính phủ có trách nhiệm tiếp tục hoàn thiện và thông qua chính sách làm cơ sở cho việc soạn thảo Luật, xây dựng hồ sơ dự án Luật Đất đai (sửa đổi) hoàn chỉnh, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến; Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội thẩm tra sơ bộ, thẩm tra chính thức và trình Quốc hội xem xét thông qua (dự kiến tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10 tới).

Minh Hoàng