Hồ Trằm - Từ hồ thủy lợi đến tài sản xanh

Ít ai biết rằng chỉ vài năm trước, nơi đây đơn thuần là một hồ thủy lợi phục vụ tưới tiêu. Hôm nay, Hồ Trằm đang bước vào một hành trình mới: từ công trình thủy lợi trở thành tài sản xanh của Quảng Trị.

Khi mặt hồ thức dậy

Mặt trời vừa nhô lên khỏi những triền đồi phía đông, Hồ Trằm vẫn còn chìm trong một màn sương mỏng. Mặt nước phẳng như một tấm gương khổng lồ, phản chiếu bầu trời trong xanh và những vạt rừng soi bóng xuống lòng hồ. Gió sớm khẽ lướt qua mặt nước, mang theo hơi mát của cây cỏ và mùi ngai ngái của đất sau một đêm dài, khiến cả không gian như chậm lại.

Từ bến nhỏ ven hồ, những chiếc kayak bắt đầu rời bờ. Tiếng mái chèo khua nước đều đặn, tạo thành những vòng sóng lan xa rồi nhanh chóng tan vào sự tĩnh lặng của buổi sớm. Không có tiếng động cơ, không có âm thanh ồn ào của phố thị, chỉ còn tiếng chim ríu ran gọi nhau trên những tán cây, tiếng gió lùa qua rừng ven hồ và tiếng nước vỗ nhè nhẹ vào bờ cỏ.

Ven mép nước, vài người dân đã có mặt từ rất sớm. Người thả cần câu trong khoảng lặng của bình minh, người chậm rãi đi dọc bờ hồ ngắm mặt nước đổi màu theo từng tia nắng đầu tiên. Những nụ cười, những câu chuyện nhỏ vang lên giữa không gian yên bình tạo nên nhịp sống mộc mạc của một vùng quê đang thức giấc.

Ở khoảng sân rộng bên hồ, tiếng cười trẻ nhỏ bắt đầu rộn ràng. Các em chạy chân trần trên thảm cỏ, nô đùa dưới những tán cây xanh, háo hức khám phá thiên nhiên quanh mình. Với nhiều gia đình, Hồ Trằm không chỉ là nơi để ngắm cảnh mà còn là khoảng không gian để con trẻ được gần gũi với cây cỏ, mặt nước và những điều bình dị của làng quê.

Một góc quán cà phê nhìn thẳng ra mặt hồ cũng dần đông khách. Trong hương cà phê thơm dịu, nhiều người lặng lẽ ngồi bên ô cửa kính, ngắm những chiếc thuyền nhỏ lướt trên mặt nước và hít căng lồng ngực bầu không khí trong lành. Không cần những công trình đồ sộ hay những trò giải trí náo nhiệt, chính màu xanh của mặt hồ, của rừng cây và bầu trời rộng mở là đủ níu chân du khách.

Đi dọc con đường ven hồ, dễ dàng bắt gặp những tốp bạn trẻ dừng lại ghi lại khoảnh khắc bình minh, những gia đình thong thả tản bộ, hay những du khách từ phương xa ngỡ ngàng trước vẻ đẹp nguyên sơ vẫn còn được gìn giữ. Mỗi người tìm thấy ở Hồ Trằm một cảm xúc riêng: người tìm sự bình yên, người tìm cảm hứng, người đơn giản chỉ muốn rời xa nhịp sống hối hả để lắng nghe tiếng thiên nhiên.

Ít ai biết rằng, mặt hồ yên ả đang phản chiếu mây trời hôm nay từng được biết đến chủ yếu như một công trình thủy lợi phục vụ tưới tiêu và điều tiết nguồn nước cho những cánh đồng phía hạ lưu. Vẫn mặt nước ấy, vẫn những cánh rừng ven hồ ấy, nhưng khi được nhìn bằng tư duy mới, Hồ Trằm không chỉ giữ nước cho đồng ruộng mà còn đánh thức một không gian xanh giàu tiềm năng cho du lịch nông nghiệp và du lịch sinh thái.

Một mặt hồ – nhiều dòng giá trị

Đứng trên cây cầu gỗ vươn ra giữa Hồ Trằm, rất khó hình dung nơi đây từng chỉ được biết đến như một công trình thủy lợi lặng lẽ. Bao năm qua, mặt hồ âm thầm tích nước, điều tiết dòng chảy, tưới mát những cánh đồng và góp phần giảm bớt nỗi lo hạn hán cho người dân vùng hạ lưu. Giá trị của hồ khi ấy được đo bằng mực nước, diện tích tưới và những mùa vụ bội thu.

Nhưng hôm nay, cũng mặt hồ ấy đang mang trên mình một sứ mệnh mới. Khi những chiếc kayak lướt nhẹ trên mặt nước, khi quán cà phê ven hồ bắt đầu đón khách, khi những gia đình tìm đến cắm trại, ngắm hoàng hôn hay đơn giản là tận hưởng bầu không khí trong lành của vùng quê, Hồ Trằm không chỉ giữ nước cho đồng ruộng. Mặt hồ đang tạo ra những dòng giá trị mới mà trước đây ít người nghĩ tới.

Mỗi bước chân của du khách đến Hồ Trằm không chỉ dừng lại ở một tấm vé tham quan hay một ly cà phê bên hồ. Họ còn sử dụng dịch vụ ăn uống, mua đặc sản địa phương, tìm hiểu các sản phẩm OCOP, ghé thăm những vùng sản xuất nông nghiệp lân cận và trải nghiệm nhịp sống của người dân vùng hồ. Dòng khách vì thế trở thành dòng chảy của kinh tế, lan tỏa từ mặt nước đến những cánh đồng, khu vườn và từng hộ dân xung quanh.

Ông Đoàn Xuân Tiến, Chủ tịch Doangia Group - đơn vị được khai thác Hồ Trằm - cho biết: "Hồ Trằm sở hữu lợi thế rất hiếm khi hội tụ được cả mặt nước, cảnh quan sinh thái và không gian sản xuất nông nghiệp. Chúng tôi không hướng đến việc xây dựng một khu du lịch bê tông hóa hay chỉ tạo ra những điểm check-in ngắn hạn. Điều Doangia Group mong muốn là kiến tạo một hệ sinh thái du lịch xanh, nơi thiên nhiên được bảo tồn, nông nghiệp được nâng tầm và người dân địa phương trở thành chủ thể hưởng lợi”.

Trong định hướng phát triển, Hồ Trằm sẽ được kết nối với các vùng sản xuất nông nghiệp đặc trưng của Quảng Trị như vùng cà phê Khe Sanh, hồ tiêu Cam Lộ, các sản phẩm OCOP, làng nghề và các điểm du lịch cộng đồng. Khi những giá trị này được liên kết thành một chuỗi trải nghiệm, du khách sẽ không chỉ đến để ngắm hồ mà còn ở lại để khám phá nông nghiệp, văn hóa bản địa và thưởng thức đặc sản địa phương.

Điều đáng nói hơn là sự thay đổi ấy không làm mất đi chức năng vốn có của Hồ Trằm. Mặt hồ vẫn tích nước, vẫn phục vụ sản xuất nông nghiệp, vẫn điều hòa nguồn nước cho cả vùng. Nhưng trên cùng một tài nguyên thiên nhiên, giá trị đã được mở rộng theo chiều sâu. Thay vì chỉ tạo ra lợi ích cho nông nghiệp, Hồ Trằm bắt đầu tạo thêm doanh thu từ dịch vụ, tạo việc làm cho lao động địa phương, mở rộng đầu ra cho nông sản và góp phần hình thành chuỗi kinh tế nông thôn đa giá trị.

Ông Trần Xuân Quang, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Nam Ba Đồn, cho rằng điều địa phương hướng đến không phải là biến Hồ Trằm thành một khu vui chơi đơn thuần mà là xây dựng một không gian phát triển dựa trên lợi thế tự nhiên. Theo ông, khi du lịch phát triển hài hòa với nông nghiệp, người dân sẽ có thêm cơ hội bán nông sản, kinh doanh dịch vụ, phát triển sản phẩm OCOP và tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị du lịch. Khi đó, lợi ích không chỉ thuộc về một doanh nghiệp hay một điểm đến mà lan tỏa đến cả cộng đồng.

Đó cũng là tư duy phát triển mà Quảng Trị đang theo đuổi: từ sản xuất nông nghiệp đơn thuần sang kinh tế nông thôn đa giá trị. Một mặt hồ không chỉ phục vụ tưới tiêu mà còn nuôi dưỡng sinh kế; một cảnh quan không chỉ để ngắm nhìn mà còn tạo ra việc làm; một tài nguyên thiên nhiên không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực phát triển bền vững.

Không gian xanh chính là “nguồn vốn” đặc biệt

Trong cách nhìn của phát triển bền vững, một hồ nước không chỉ đơn thuần là nơi chứa nước. Một cánh rừng không chỉ là những thân cây đứng yên trong tự nhiên. Khi được bảo vệ và khai thác đúng hướng, đó chính là một “nguồn vốn” đặc biệt - vốn tự nhiên.

Giá trị lớn nhất của Hồ Trằm không phải là những công trình mới mọc lên bên bờ hồ, mà chính là màu xanh đã tồn tại qua thời gian. Mặt nước càng trong, rừng ven hồ càng được gìn giữ, cảnh quan càng hài hòa thì sức hấp dẫn của điểm đến càng lớn.

Nếu một ngày không gian quanh hồ bị thay thế bởi quá nhiều bê tông, những hàng cây bị thu hẹp, mặt nước bị che khuất bởi các công trình dày đặc, Hồ Trằm sẽ mất đi điều quý giá nhất tạo nên bản sắc của mình. Một điểm đến có thể xây thêm nhiều hạng mục, nhưng không dễ dàng xây lại một hệ sinh thái tự nhiên đã bị tổn thương.

Ngược lại, khi giữ được màu xanh của rừng, sự trong lành của nguồn nước, hệ sinh thái chim muông và vẻ đẹp cảnh quan, chính thiên nhiên sẽ tạo ra giá trị kinh tế.

Một khu rừng ven hồ có thể trở thành không gian trải nghiệm. Một mặt nước bình yên có thể trở thành điểm đến du lịch sinh thái. Một cảnh quan đẹp có thể tạo ra sinh kế cho người dân thông qua dịch vụ du lịch, sản phẩm địa phương và những trải nghiệm gắn với nông nghiệp.

Thiên nhiên khi ấy không còn là phông nền phía sau hoạt động phát triển, mà trở thành nguồn vốn biết sinh lời.

Đây cũng là cách tiếp cận mà nhiều địa phương đang hướng tới trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng xanh: không khai thác thiên nhiên bằng cách lấy đi những gì vốn có, mà tạo ra giá trị kinh tế từ việc bảo vệ và nâng cao giá trị của tự nhiên.

Người dân là trung tâm của chuỗi giá trị

Ở Hồ Trằm, câu chuyện du lịch không chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp đầu tư hay những sản phẩm phục vụ du khách. Đó còn là câu chuyện của những người dân sống quanh hồ - những người hiểu rõ nhất từng mùa nước, từng khoảng rừng, từng nét đẹp bình dị của quê hương. Một điểm đến chỉ thực sự bền vững khi người dân địa phương được hưởng lợi từ sự phát triển ấy.

Khi du lịch phát triển, người dân có thể tham gia vào nhiều mắt xích khác nhau trong chuỗi giá trị. Khi người dân trở thành chủ thể của du lịch, dòng tiền không chỉ đi qua điểm đến mà ở lại với cộng đồng.

Đó có thể là những sản phẩm nông nghiệp địa phương được đưa đến tay du khách. Là những món ăn mang hương vị vùng miền trong các quán nhỏ ven hồ. Là những sản phẩm OCOP được giới thiệu như món quà của vùng đất. Là những homestay giữ được nét văn hóa bản địa. Là những người trẻ trở thành hướng dẫn viên, người chèo thuyền, người kể câu chuyện về quê hương mình. Một ly cà phê, một bữa ăn, một sản phẩm nông nghiệp, một trải nghiệm trên mặt hồ… tất cả đều có thể trở thành những dòng giá trị nhỏ nhưng bền vững, góp phần tạo sinh kế mới ngay trên quê hương. Ông Trần Xuân Quang, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Ba Đồn, cho rằng phát triển du lịch từ những lợi thế tự nhiên phải gắn với đời sống của người dân. Khi cảnh quan được bảo vệ, người dân được tham gia và hưởng lợi, đó mới là nền tảng để phát triển lâu dài.

Cùng chung quan điểm, ông Đoàn Xuân Tiến nhấn mạnh rằng giá trị của Hồ Trằm không chỉ nằm ở việc thu hút du khách, mà quan trọng hơn là tạo ra một không gian phát triển mới, nơi thiên nhiên, sản xuất nông nghiệp và đời sống cộng đồng có thể kết nối với nhau.

Hồ Trằm trong bức tranh du lịch nông nghiệp Quảng Trị

Hồ Trằm không đứng một mình trong hành trình phát triển xanh của Quảng Trị. Từ không gian xanh bên mặt hồ, du khách có thể tiếp tục khám phá những vùng đất khác đang tạo nên một hệ sinh thái du lịch đặc trưng của địa phương: những đồi cà phê Khe Sanh trải dài trong gió núi, vùng hồ tiêu Cam Lộ, những làng nghề truyền thống, những sản phẩm OCOP mang dấu ấn vùng miền. Xa hơn là hành trình về với những giá trị lịch sử và văn hóa: Thành Cổ Quảng Trị, dòng Thạch Hãn, Địa đạo Vịnh Mốc, đảo Cồn Cỏ, những bãi biển miền Trung và những vùng quê đang từng ngày đổi mới. Ở đó, nông nghiệp không chỉ tạo ra sản phẩm. Rừng không chỉ tạo ra màu xanh. Hồ nước không chỉ là công trình thủy lợi. Mỗi giá trị tự nhiên, văn hóa và lịch sử đều có thể trở thành một phần của chuỗi trải nghiệm. Đó không phải là sự phát triển của một điểm đến đơn lẻ, mà là sự hình thành của một hệ sinh thái.

Một hệ sinh thái nơi du lịch hòa bình gặp gỡ du lịch xanh; nơi ký ức lịch sử song hành cùng phát triển hiện đại; nơi người dân không đứng ngoài quá trình phát triển mà trở thành những người gìn giữ và tạo dựng giá trị.

Và trong hành trình ấy, Hồ Trằm có thể được nhìn nhận như một minh chứng sinh động cho cách Quảng Trị đang biến vốn tự nhiên thành tài sản xanh - biến màu xanh của đất trời thành nguồn lực phát triển, để mỗi mặt hồ, mỗi cánh rừng, mỗi vùng quê không chỉ được bảo vệ hôm nay mà còn tạo ra giá trị cho những thế hệ mai sau.

Chiều xuống trên Hồ Trằm, mặt nước lại trở về với vẻ bình yên vốn có. Những vệt nắng cuối ngày trải dài trên mặt hồ, nhuộm vàng những cánh rừng ven bờ. Tiếng mái chèo chậm rãi khua trên mặt nước, tiếng trẻ em gọi nhau vui chơi, tiếng trò chuyện của du khách bên những quán nhỏ nép mình giữa không gian xanh… tất cả hòa vào nhau tạo nên một nhịp sống mới bên hồ.

Nhưng giá trị lớn nhất mà Hồ Trằm mang lại không chỉ nằm ở những trải nghiệm của một ngày tham quan. Đó là câu chuyện về cách con người biết trân trọng những gì thiên nhiên đã trao tặng.

Một mặt hồ được giữ gìn sẽ tiếp tục nuôi dưỡng nguồn nước. Một cánh rừng được bảo vệ sẽ tiếp tục giữ màu xanh cho đất. Một cảnh quan được nâng niu sẽ tiếp tục mở ra sinh kế cho cộng đồng. Khi ấy, thiên nhiên không bị xem như nguồn tài nguyên để khai thác đến cạn kiệt, mà trở thành người bạn đồng hành trong hành trình phát triển. Có thể mai này bên Hồ Trằm sẽ có thêm những con đường đẹp hơn, những sản phẩm du lịch phong phú hơn, nhiều du khách tìm về hơn. Nhưng điều làm nên sức hấp dẫn lâu dài của nơi này vẫn sẽ là màu xanh của rừng, sự trong trẻo của mặt nước và nụ cười của những con người đang sống cùng thiên nhiên. Bởi một điểm đến có thể được tạo dựng bằng những công trình, nhưng chỉ có thể trường tồn bằng sự hài hòa giữa con người và tự nhiên.

Từ một mặt hồ lặng lẽ giữa miền đất Quảng Trị, một câu chuyện lớn hơn đang được mở ra: câu chuyện về việc biến những giá trị tưởng như bình dị của quê hương - dòng nước, cánh rừng, cảnh quan và văn hóa cộng đồng - thành nguồn lực phát triển bền vững. Khi màu xanh được gìn giữ, đó không chỉ là màu xanh của thiên nhiên. Đó là màu xanh của sinh kế, của tương lai và của một vùng đất đang từng ngày chuyển hóa vốn tự nhiên thành tài sản xanh.

Thanh Loan

Thanh Loan