Thu hút 700 tỷ USD cho mục tiêu Net Zero: Ngân hàng giữ vai trò kênh dẫn vốn chủ lực
Việt Nam đang đứng trước cơ hội thu hút dòng vốn xanh quy mô lớn khi nhiều định chế tài chính quốc tế đánh giá cao nền tảng kinh tế vĩ mô và cam kết chuyển đổi xanh của Chính phủ. Tuy nhiên, để huy động được khoảng 700 tỷ USD phục vụ mục tiêu Net Zero đến năm 2050, điều cốt lõi là nâng cao năng lực hấp thụ vốn. Trong bức tranh đó, hệ thống ngân hàng được xác định sẽ giữ vai trò kênh dẫn vốn chủ lực.
Nhận định trên được giới chuyên môn đưa ra tại Hội nghị Tài chính Xanh Việt Nam 2026 với chủ đề “Nơi dòng vốn xanh kết nối cơ hội đầu tư”, diễn ra ngày 6/8 tại TP. Hồ Chí Minh.
Hội nghị do Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) phối hợp cùng Ngân hàng TMCP Nam Á (Nam A Bank), FiinGroup và Viện Tăng trưởng xanh toàn cầu (GGGI) tổ chức. Đây cũng là diễn đàn thường niên do Nam A Bank khởi xướng, tiếp nối hội nghị đầu tiên tổ chức tại Đà Lạt năm 2025.
Bài toán 700 tỷ USD và câu hỏi “vì sao vốn không chảy đều?”
Để hiện thực hóa cam kết Net Zero vào năm 2050, Việt Nam ước tính cần huy động khoảng 700 tỷ USD cho lộ trình chuyển đổi dài hạn. Theo tính toán của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), riêng giai đoạn từ nay đến năm 2040, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD, tương đương trung bình 20 tỷ USD mỗi năm, trong khi ngân sách nhà nước chỉ có thể đáp ứng một phần trong số đó.
Trong bối cảnh này, vấn đề không còn là Việt Nam có thu hút được vốn xanh hay không, mà là liệu hệ thống chính sách, cơ sở hạ tầng, cơ chế minh bạch và các tiêu chuẩn kỹ thuật đã đủ sẵn sàng để tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư, qua đó hút dòng vốn quốc tế chảy vào các dự án xanh.
Dẫn số liệu toàn cầu, ông Paul Xavier, cán bộ chương trình của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC - World Bank) cho biết, tính đến quý I/2026, quy mô thị trường trái phiếu và công cụ nợ bền vững toàn cầu đạt khoảng 7,25 nghìn tỷ USD, trong đó trái phiếu xanh giữ vị thế chủ lực nhưng dòng vốn này lại không chảy đều vào các thị trường mới nổi.
Theo ông Paul Xavier, việc xây dựng một hệ thống phân loại xanh rõ ràng, nhất quán với chuẩn mực quốc tế, là điều kiện tiên quyết để tăng độ tin cậy và sức hút với nhà đầu tư nước ngoài. Nhiều quốc gia như Malaysia, Thái Lan và Indonesia đã lựa chọn cạnh tranh bằng chính sách, như các ưu đãi về thuế, thay vì chỉ dựa vào chi phí vốn.
Ông Paul Xavier cũng nhấn mạnh một điểm được nhiều diễn giả khác đồng tình tại hội nghị: Thị trường vốn xanh thành công là thị trường xây dựng được cả một hệ sinh thái, chứ không phải từng giao dịch đơn lẻ và “ngân hàng là kênh truyền dẫn chính”.
Muốn hút vốn xanh, phải chuẩn hóa hệ sinh thái đầu tư
Từ góc nhìn của các định chế tài chính quốc tế, Việt Nam đang được đánh giá là thị trường có nhiều tiềm năng. Bà Deedee Athivadee Panuvatvanich, Quản lý đầu tư cấp cao của Norfund, đánh giá Việt Nam có nền tảng kinh tế vững, nhiều dự án tiềm năng và cam kết chuyển đổi xanh rõ ràng, tạo niềm tin cho nhà đầu tư quốc tế.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa dòng vốn quốc tế sẵn sàng và các dự án đủ điều kiện tiếp nhận vẫn còn hiện hữu. TS. Hạnh Nguyễn, chuyên gia tư vấn cấp cao ERM chỉ ra rằng, nhiều dự án trong nước tuy có nền tảng thương mại tốt nhưng chưa đáp ứng đầy đủ các quy định quốc tế, đặc biệt là việc đánh giá rủi ro môi trường - xã hội theo các tiêu chuẩn như IFC hay các hướng dẫn về lao động, nhân quyền...
Cùng quan điểm, bà Trương Hạnh Linh, Trưởng bộ phận Tư vấn ESG, Dữ liệu và Quản trị Rủi ro của KPMG Việt Nam và Campuchia cho biết, thách thức chung mà doanh nghiệp tại Việt Nam, Lào, Campuchia gặp phải khi tiếp cận nguồn vốn quốc tế nằm ở 3 mảng: Tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế, minh bạch dữ liệu và năng lực quản trị rủi ro.
Để minh chứng cho vai trò của thể chế trong thu hút dòng vốn xanh, các chuyên gia cũng chia sẻ kinh nghiệm từ nhiều trung tâm tài chính quốc tế. Ông Pradeep Ramakrishnan, Giám đốc điều hành Cơ quan Quản lý Dịch vụ Tài chính Quốc tế (IFSCA) tại GIFT City (Ấn Độ) cho biết, trung tâm này mất khoảng 15 năm hoàn thiện hạ tầng và chính sách trước khi thu hút khoảng 70 tỷ USD trong 5 năm gần đây. Song song với đó là yêu cầu các tổ chức tín dụng dành tối thiểu 5% nguồn vốn cho tín dụng xanh cùng các ưu đãi thuế cho nhà đầu tư.
Ở góc độ phát triển thị trường vốn, ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinGroup và FiinRatings cho rằng, việc hình thành một trung tâm tài chính thành công cần hội tụ đủ 5 yếu tố: Khung pháp lý rõ ràng, sự tương thích với luật quốc tế, cơ chế thử nghiệm (sandbox), kiểm soát dòng vốn ra - vào, và quan trọng nhất là các sản phẩm tài chính mang tính bền vững thực chất - không chỉ trái phiếu xanh mà cả tín dụng ngân hàng cũng phải xanh và minh bạch.
Ngân hàng dồn lực cho tín dụng xanh
Trong khi các cơ chế thu hút vốn quốc tế còn đang tiếp tục được hoàn thiện, thị trường tín dụng xanh trong nước đã ghi nhận đà tăng trưởng đáng chú ý, tạo nền tảng để hệ thống ngân hàng đảm nhận vai trò cầu nối giữa nguồn vốn quốc tế và nền kinh tế.
Theo Ngân hàng Nhà nước, đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng xanh đạt khoảng 750 nghìn tỷ đồng, tăng bình quân trên 21%/năm kể từ năm 2017, cao hơn đáng kể so với tốc độ tăng tín dụng chung. Nhóm Big4, cùng nhiều ngân hàng như MB, HDBank, VPBank… đang dẫn đầu về cung ứng tín dụng xanh.
Những con số này cho thấy tín dụng xanh đang từng bước trở thành một cấu phần quan trọng của thị trường tài chính xanh tại Việt Nam.
Trong bối cảnh ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh, tín dụng xanh và trái phiếu xanh được xác định là “chiếc phễu” quan trọng nhất để dẫn dòng vốn từ các nhà đầu tư phát triển bền vững quốc tế vào nền kinh tế thực.
Ngay tại hội nghị, Nam A Bank ký kết thỏa thuận đối tác chiến lược với Quỹ Đầu tư Thụy Sĩ cho các thị trường mới nổi (SIFEM). Thỏa thuận được kỳ vọng góp phần mở rộng khả năng huy động nguồn vốn dài hạn cho các dự án chuyển đổi xanh tại Việt Nam.
Chia sẻ về định hướng chiến lược, ông Võ Hoàng Hải, Phó Tổng Giám đốc Nam A Bank, khẳng định ngân hàng xác định sứ mệnh lớn hơn một đơn vị cung ứng tín dụng thuần túy: “Nam A Bank không chỉ là một đơn vị cung ứng tín dụng, mà cam kết đồng hành kiến tạo và kết nối hệ sinh thái tài chính bền vững”. Theo ông Võ Hoàng Hải, nguồn vốn xanh cần được mở rộng tiếp cận tới cả doanh nghiệp nhỏ và vừa, thay vì chỉ tập trung vào các dự án quy mô lớn.
Bên cạnh nỗ lực của khối ngân hàng, hai thỏa thuận hợp tác khác cũng được công bố tại hội nghị nhằm củng cố hạ tầng thị trường: FiinGroup ký Ý định thư hợp tác với VIFC-HCMC để phát triển hệ sinh thái dữ liệu tài chính và xếp hạng tín nhiệm; đồng thời FiinRatings và GGGI mở rộng chương trình hợp tác nhằm nâng cao mức độ sẵn sàng của các dự án xanh.
Cơ hội tiếp cận dòng vốn xanh toàn cầu đang rộng mở. Tuy nhiên, khả năng hiện thực hóa cơ hội sẽ phụ thuộc vào tốc độ hoàn thiện thể chế, chất lượng dự án và năng lực kết nối của hệ thống tài chính - ngân hàng. Khi những yếu tố này được đồng bộ, ngân hàng sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy chuyển đổi xanh của nền kinh tế.