Doanh nghiệp xuất khẩu gạo cần chủ động trước “đòn tâm lý” thị trường

Ban Chấp hành Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) vừa gửi Thư ngỏ đến cộng đồng doanh nghiệp, các doanh nghiệp thành viên và thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo, kêu gọi cùng chung tay ổn định thị trường, hỗ trợ tiêu thụ lúa cho nông dân, giữ uy tín và nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Theo một doanh nghiệp xuất khẩu gạo lâu năm ở Cần Thơ, Philippines hiện là thị trường tiêu thụ gạo Việt Nam lớn nhất, chiếm khoảng 40-50% sản lượng xuất khẩu. Ngoài ra còn một số thị trường lớn khác như Trung Quốc và Indonesia, tùy từng năm.

Tuy nhiên, đầu vụ Đông Xuân vừa qua, Philippines tuyên bố chỉ mua khoảng 150.000 tấn gạo/tháng trong giai đoạn siết nhập khẩu. Thông tin này tạo áp lực lớn trong thời điểm Việt Nam bước vào cao điểm thu hoạch vụ Đông Xuân, bởi nếu nhu cầu từ thị trường lớn nhất giảm mạnh, đầu ra của gạo Việt Nam có thể bị ảnh hưởng.

Theo đánh giá của một số doanh nghiệp, thông tin trên đã tạo áp lực tâm lý lớn đối với doanh nghiệp xuất khẩu, qua đó khiến giá mua gạo chịu sức ép giảm.

Tuy nhiên, diễn biến thực tế cho thấy nhu cầu nhập khẩu của Philippines vẫn ở mức cao. Theo số liệu thống kê từ Cục Hải quan Việt Nam, trong quý I/2026, Philippines đã nhập khẩu khoảng 1,2 triệu tấn gạo từ Việt Nam. Lũy kế 6 tháng đầu năm, lượng gạo Việt Nam xuất khẩu sang thị trường này đạt khoảng 2,4 triệu tấn.

“Philippines trước đó đưa ra thông tin về nhu cầu nhập khẩu ở mức thấp, khiến doanh nghiệp Việt Nam có tâm lý thận trọng và chịu áp lực về giá. Sau khi ký hợp đồng và các điều kiện, thủ tục nhập khẩu được đáp ứng, nhu cầu mua thực tế lại cao hơn dự kiến rất nhiều. Điều này khiến doanh nghiệp Việt Nam gặp khó trong việc chủ động kế hoạch thu mua và xuất khẩu”, doanh nghiệp này nhận xét.

Trong bối cảnh đó, Chủ tịch VFA Đỗ Hà Nam, Ban Chấp hành Hiệp hội cùng những doanh nghiệp xuất khẩu gạo có vai trò dẫn dắt thị trường, như Tổng công ty Lương thực miền Bắc, Tổng công ty Lương thực miền Nam và các doanh nghiệp lớn khác, cho rằng cần có định hướng giá và phương án ứng phó phù hợp.

Doanh nghiệp Việt Nam không nên quá phụ thuộc vào những thông tin được đưa ra từ một thị trường nhập khẩu, mà cần chủ động kiểm chứng và đánh giá nhu cầu thực tế.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp dẫn dắt thị trường xuất khẩu với sản lượng lớn cần tăng cường phối hợp, có giá chào bán phù hợp, ở mức trên 500 USD/tấn đối với các loại gạo thơm như DT8, OM18.

Giá lúa thu mua cho nông dân cũng cần được định hướng phù hợp. Nếu giá gạo thơm xuất khẩu khoảng 520 USD/tấn thì giá mua lúa khoảng 7.000 đồng/kg được cho là phù hợp. Khi nông dân bán được lúa với giá tốt, họ có điều kiện đầu tư và chăm sóc đồng ruộng. Ngược lại, nếu giá lúa xuống thấp, người dân có xu hướng giảm đầu tư, từ đó có thể ảnh hưởng đến năng suất và sản lượng.

Về nguyên tắc, thị trường vẫn phải vận hành theo cơ chế cung - cầu. Khi nguồn cung dồi dào, giá giảm là quy luật thị trường. Tuy nhiên, trong trường hợp nhu cầu thực tế vẫn tồn tại nhưng doanh nghiệp bị tác động bởi những thông tin làm gia tăng áp lực mua hàng giá thấp, doanh nghiệp cần có phương án chủ động ứng phó.

Do đó, các doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt Nam cần chuẩn bị tâm lý vững vàng, kiểm chứng thông tin trước những nguồn tin từ thị trường nhập khẩu. Các doanh nghiệp lớn, có vai trò dẫn dắt cần thống nhất cách tiếp cận thị trường, ký hợp đồng xuất khẩu với mức giá phù hợp, tránh cạnh tranh bằng cách hạ giá để giành khách hàng.

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia, hiện tượng ENSO đang ở pha El Niño và được dự báo tiếp tục duy trì, có xu hướng mạnh dần trong những tháng tới. Xác suất El Niño đạt mức mạnh đến rất mạnh được dự báo khoảng 90% trong giai đoạn tháng 8-10/2026 và khoảng 95% trong giai đoạn tháng 11/2026-1/2027.

Diễn biến này có thể làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, khô hạn, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, trong đó có cây lúa. Trong bối cảnh sản lượng lúa có khả năng giảm, trong khi diện tích gieo trồng vụ Thu Đông được dự báo có thể giảm do giá lúa không thuận lợi, việc doanh nghiệp chủ động nguồn vốn để thu mua, tạm trữ và xây dựng phương án ứng phó với biến động thị trường càng trở nên cần thiết.

Hiện vụ Hè Thu đã thu hoạch khoảng 40-50%, nhưng sản lượng không cao. Giá lúa trên thị trường dao động tùy chất lượng. Các giống DT8, OM18, OM5451 có giá khoảng 6.700-7.000 đồng/kg, trong khi các giống chất lượng thấp hơn khoảng 6.000-6.300 đồng/kg.

Với mức giá này, trong điều kiện năng suất thấp và chi phí sản xuất cao, nông dân khó có lợi nhuận cao. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến nông dân có xu hướng giảm đầu tư cho đồng ruộng và có thể giảm diện tích xuống giống vụ Thu Đông.

Trong bối cảnh nguồn cung có khả năng chịu tác động từ thời tiết và nhu cầu thị trường tiếp tục biến động, những khuyến nghị của VFA về tăng cường phối hợp giữa doanh nghiệp, chủ động nguồn vốn và tạm trữ được cho là cần thiết. Chính phủ và ngân hàng cần tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn với lãi suất và thời hạn phù hợp, phục vụ thu mua, tạm trữ lúa Hè Thu, đồng thời chuẩn bị phương án ứng phó với El Niño và những diễn biến phức tạp của thị trường từ nay đến cuối năm.

Nguyễn Huyền