FTSE công bố danh mục, triển vọng đón nhận dòng vốn ngoại bền vững trên thị trường vốn Việt Nam

Hành trình 8 năm cải cách thể chế và cột mốc tháo gỡ “nút thắt” pre-funding

Hành trình nâng hạng của thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam đã chính thức ghi nhận một cột mốc lịch sử mang tính bước ngoặt trên bản đồ tài chính toàn cầu. Tổ chức xếp hạng FTSE Russell quyết định chính thức nâng hạng Việt Nam từ trạng thái “thị trường cận biên” (Frontier Market) lên “thị trường mới nổi thứ cấp” (Secondary Emerging Market) trong bộ chỉ số FTSE Global Equity Index Series (GEIS) và các chỉ số liên quan. Quyết định mang tính lịch sử này đã được xác nhận tại kỳ rà soát và đánh giá giữa kỳ vào tháng 3/2026, được công bố chính thức vào ngày 7/4/2026, với hiệu lực áp dụng từ thời điểm mở cửa phiên giao dịch ngày 21/9/2026.

Sự kiện nâng hạng chính thức này đã khép lại hành trình 8 năm nỗ lực kiên trì cải cách thể chế và theo dõi bền bỉ của Việt Nam, kể từ khi thị trường lần đầu tiên lọt vào danh sách theo dõi nâng hạng của FTSE Russell vào năm 2018. Đây là một trong những giai đoạn chờ đợi dài nhất trong lịch sử phân loại xếp hạng thị trường đối với một quốc gia đơn lẻ của tổ chức FTSE Russell.

Từ góc nhìn thực tiễn, độ dài của hành trình kéo dài gần một thập kỷ phản ánh chính xác bản chất cốt lõi của vấn đề mà Việt Nam cần phải giải quyết. Rào cản lớn nhất cản trở việc nâng hạng không phải nằm ở khía cạnh quy mô vốn hóa hay tính thanh khoản, vốn là những yếu tố kỹ thuật mà TTCK Việt Nam đã hoàn toàn đạt chuẩn từ nhiều năm trước, mà nằm ở chính cơ chế vận hành hạ tầng giao dịch cũng như hệ thống bù trừ thanh toán.

Nút thắt kỹ thuật phức tạp nhất chính là yêu cầu ký quỹ trước giao dịch (pre-funding) đối với các nhà đầu tư nước ngoài khi thực hiện các giao dịch mua cổ phiếu trên thị trường. Để giải quyết triệt để rào cản kỹ thuật này, nỗ lực phối hợp bền bỉ và quyết liệt giữa Chính phủ, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã được thực thi thông qua việc triển khai và vận hành cơ chế hỗ trợ thanh toán không yêu cầu ký quỹ trước (NPF). Cơ chế này được vận hành trực tiếp bởi Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), phối hợp chặt chẽ cùng các công ty chứng khoán thành viên đóng vai trò là các trung gian bảo lãnh thanh toán.

Việc vận hành thành công cơ chế hỗ trợ thanh toán NPF không chỉ giúp Việt Nam đáp ứng tiêu chí nâng hạng của FTSE Russell mà quan trọng hơn, nó đã đặt nền móng hạ tầng giao dịch vững chắc cho các bước phát triển tiếp theo của thị trường vốn Việt Nam. Sự cải cách thể chế và nâng cấp công nghệ này đồng thời tạo ra bệ đỡ kỹ thuật vững chắc để Việt Nam hướng tới mục tiêu nâng hạng lên “Thị trường Mới nổi” theo các tiêu chuẩn khắt khe hơn của bộ chỉ số MSCI trước năm 2030.

Triển vọng dòng vốn ngoại thụ động và lộ trình giải ngân 4 giai đoạn

Sự kiện nâng hạng chính thức mở đường cho một chương mới của dòng vốn có tổ chức toàn cầu đổ bộ vào TTCK Việt Nam.

Theo đánh giá của CTCK Tiên Phong (TPS Research), dòng vốn đầu tư nước ngoài nhiều khả năng sẽ dịch chuyển căn bản theo hướng bền vững và có tổ chức hơn, giảm bớt các biến động ngắn hạn vốn gắn liền với dòng vốn mang tính chất đầu cơ trước đây. Dòng tiền từ các quỹ chỉ số quốc tế lớn, đặc biệt là các quỹ mô phỏng chỉ số FTSE Emerging Markets Index, sẽ tự động phân bổ vào thị trường Việt Nam theo cơ chế thụ động (passive), hoàn toàn không phụ thuộc vào quyết định chủ quan của các nhà quản lý quỹ riêng lẻ.

Dựa trên quy mô tổng tài sản đang quản lý (AUM) của các quỹ thụ động toàn cầu, những dự báo định lượng cụ thể về quy mô dòng vốn ngoại dự kiến chảy vào Việt Nam khi tỷ lệ phân bổ đạt 100% đã được nhiều tổ chức nghiên cứu đưa ra.

TPS Research ước tính có khoảng 1.364 tỷ USD tài sản đang được quản lý bởi các quỹ thụ động mô phỏng các chỉ số FTSE liên quan đến rổ mới nổi và toàn cầu. Khi hoàn tất lộ trình phân bổ đạt 100%, tổng dòng vốn thụ động dự kiến chảy vào cổ phiếu Việt Nam đạt khoảng 1,54 tỷ USD (tương đương 1.538,18 triệu USD). Trong đó, dòng tiền lớn nhất dự kiến đến từ các quỹ khổng lồ như Vanguard Total International Stock ETF (VXUS) với khoảng 585,90 triệu USD, Vanguard FTSE Emerging Markets ETF (VWO) với khoảng 533,97 triệu USD, và Vanguard Institutional Total Intl Stock Mkt Index Trust II đóng góp khoảng 292,50 triệu USD.

Trong khi đó, CTCK BIDV (BSC Research) cho biết, sau khi thực hiện loại bỏ các quỹ có sự trùng lặp, quỹ dạng master-feeder funds để xác định chính xác quy mô thực tế. BSC Research xác định quy mô AUM của 28 quỹ ETF và Index fund đang benchmark bộ chỉ số FTSE GEIS Equity Index là 1.156,68 tỷ USD, với tổng giá trị dự kiến phân bổ cho Việt Nam đạt khoảng 1.327,61 triệu USD.

Nhằm đảm bảo quá trình hấp thụ vốn của thị trường diễn ra một cách có trật tự, đồng thời tạo thời gian để thanh khoản và cơ chế NPF tiếp tục hoàn thiện, FTSE Russell đã thiết kế một lộ trình giải ngân chia thành 4 giai đoạn kéo dài trong vòng 1 năm, từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027.

Theo BSC Research ước tính, dòng vốn thụ động dự kiến được giải ngân qua 4 giai đoạn. Cụ thể:

Giai đoạn 1 (21/9/2026) - Giải ngân ban đầu 10% tỷ trọng, tương đương khoảng 132,76 triệu USD.

Giai đoạn 2 (22/3/2027) - Giải ngân thêm 20%, nâng tỷ trọng lũy kế lên 30%, tương đương khoảng 265,52 triệu USD.

Giai đoạn 3 (21/6/2027) - Giải ngân thêm 35%, nâng tỷ trọng lũy kế lên 65%, tương đương khoảng 464,66 triệu USD.

Giai đoạn 4 (20/9/2027) - mGiải ngân 35% còn lại, hoàn tất 100% tỷ trọng phân bổ, tương đương khoảng 464,66 triệu USD.

Đối với cộng đồng đầu tư, khoảng thời gian 1 tháng kéo dài từ ngày FTSE Russell chính thức công bố danh mục (21/8/2026) cho đến ngày hiệu lực nâng hạng (21/9/2026) được xem là giai đoạn định vị cực kỳ quan trọng. Đây là giai đoạn mà dòng vốn chủ động (active funds) thường đi trước đón đầu để giải ngân, nhằm đón trước áp lực mua cơ học bắt buộc từ các quỹ thụ động tại thời điểm chính thức.

Một lưu ý nữa là rủi ro quy định liên quan đến việc thanh lý danh mục của Fubon ETF (tham chiếu chỉ số FTSE Vietnam 30) đã chính thức được loại bỏ hoàn toàn. Vào ngày 2/7/2026, FTSE Russell đã đưa chỉ số FTSE Vietnam 30 Index vào hệ thống chỉ số FTSE Vietnam Index Series và thuộc thành phần chỉ số mới FTSE Vietnam All-Share FOL-adjusted. Quyết định này giúp chính thức xóa bỏ rủi ro Fubon ETF phải thanh lý vị thế vào giai đoạn bắt đầu quá trình chuyển đổi nâng hạng.

Dư địa tái định giá cấu trúc, danh mục cổ phiếu tâm điểm và rủi ro cần kiểm soát

Sự kết hợp giữa chất xúc tác dòng vốn ngoại có tổ chức dài hạn và mặt bằng định giá hấp dẫn đang tạo điều kiện thuận lợi cho một chu kỳ tái định giá cấu trúc vững chắc.

Theo TPS Research, hiện tại, chỉ số VN-Index đang giao dịch quanh mức định giá P/E chỉ 11,9x lần, thấp hơn đáng kể và chiết khấu sâu hơn 22% so với mức P/E bình quân 10 năm lịch sử là 15,3x lần. Khoảng cách chiết khấu sâu này cho thấy mặt bằng định giá hiện tại hoàn toàn chưa phản ánh đầy đủ xác suất nâng hạng đã được xác nhận chính thức. Trong khi đó, nền tảng tăng trưởng vĩ mô dài hạn của Việt Nam tiếp tục duy trì xu hướng rất tích cực với mức tăng trưởng GDP 6 tháng đầu năm 2026 đạt tới 8,18%.

Do cơ chế phân bổ tỷ trọng giải ngân của các quỹ thụ động ETF hoạt động theo nguyên tắc tỷ lệ thuận với quy mô vốn hóa khả dụng cho đầu tư (vốn hóa toàn phần nhân với tỷ lệ free-float hoặc giới hạn sở hữu nước ngoài khả dụng), dòng vốn mua ròng cơ học sẽ tập trung rất mạnh vào các mã cổ phiếu đầu ngành có quy mô lớn:

Theo dự báo của TPS Research, hai cổ phiếu bất động sản đầu ngành là VIC và VHM chiếm tỷ trọng vượt trội. Cụ thể, VIC dự kiến đón nhận dòng vốn phân bổ lớn nhất với 522,44 triệu USD, tiếp theo là VHM với 164,69 triệu USD, HPG với 84,87 triệu USD, VPB với 56,58 triệu USD, MSN với 55,62 triệu USD, FPT với 51,59 triệu USD và VCB với 50,34 triệu USD. Xét theo nhóm ngành, gần 48% tổng dòng vốn dự báo tập trung vào ngành bất động sản (chủ yếu do quy mô của VIC, VHM) và khoảng 29% thuộc về nhóm ngành tài chính gồm ngân hàng và chứng khoán.

Theo dự báo danh mục của BSC Research, dòng tiền phân hóa mạnh mẽ với VIC đạt 459,38 triệu USD, tiếp sau là VHM đạt 168,95 triệu USD, HPG đạt 78,77 triệu USD, VPB đạt 52,52 triệu USD và MSN đạt 51,63 triệu USD.

Dù triển vọng dòng vốn là rất lớn, TPS Research khuyến nghị nhà đầu tư vẫn cần chủ động kiểm soát các. rủi ro lớn trong giai đoạn chuyển tiếp quan trọng này. Đầu tiên là rủi ro thực thi vận hành. Cơ chế hỗ trợ thanh toán NPF còn tương đối mới mẻ. Năng lực xử lý kỹ thuật của hệ thống đối với khối lượng giao dịch lớn và đột biến quanh các đợt tái cơ cấu danh mục của các quỹ ETF lớn (đặc biệt là tại Giai đoạn 3 và Giai đoạn 4 với tỷ lệ giải ngân lên tới 35% mỗi đợt) vẫn rất cần được kiểm chứng qua thực tế vận hành.

Bên canh đó là rủi ro từ môi trường vĩ mô toàn cầu. Biến động của mặt bằng lãi suất USD toàn cầu cũng như áp lực tỷ giá VND/USD trong nước có thể tác động trực tiếp đến quyết định phân bổ vốn của các quỹ ngoại vào nhóm các thị trường mới nổi nói chung, không loại trừ Việt Nam.

Tóm lại, sự kiện FTSE nâng hạng Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp là thành quả xứng đáng cho nỗ lực cải cách thể chế bền bỉ, tạo bệ phóng đưa TTCK Việt Nam hội nhập sâu rộng vào bản đồ tài chính quốc tế. Với lộ trình giải ngân rõ ràng cùng mặt bằng định giá hấp dẫn, đây là chất xúc tác trung hạn quan trọng, mở ra chu kỳ tái định giá cấu trúc bền vững cho toàn bộ thị trường.

Ngày 21/8, FTSE Russell công bố kết quả rà soát bán niên tháng 9/2026 đối với FTSE Global Equity Index Series (GEIS) khu vực châu Á - Thái Bình Dương, không bao gồm Nhật Bản và Trung Quốc. Đây là kỳ rà soát đặc biệt được giới đầu tư trong nước quan tâm khi Việt Nam chuẩn bị chính thức chuyển từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell.

Theo danh mục vừa công bố, 27 cổ phiếu Việt Nam được thêm mới vào FTSE All-Cap, chỉ số bao gồm các cổ phiếu thuộc ba nhóm vốn hóa Large Cap, Mid Cap và Small Cap.

Quỳnh Lê