Phong Nha - Kẻ Bàng: Từ vẻ đẹp di sản đến thương hiệu du lịch xanh

Một điểm đến được thế giới gọi tên

Việc Tạp chí The Times của Anh đưa Phong Nha - Kẻ Bàng vào danh sách 11 điểm đến đẹp nhất Việt Nam năm 2026 không đơn thuần là một sự ghi nhận về cảnh quan. Đằng sau danh hiệu ấy là sức hút của một vùng di sản đang chuyển mình từ điểm tham quan hang động thành không gian du lịch đa trải nghiệm, nơi bảo tồn thiên nhiên, phát triển du lịch và sinh kế cộng đồng ngày càng được đặt trong cùng một bài toán.

Trong bài viết “11 of the most beautiful places in Vietnam (and how to see them)”, The Times đánh giá cao hệ thống hang động quy mô lớn, kỳ vĩ của Phong Nha - Kẻ Bàng cùng khả năng tạo ra nhiều cấp độ trải nghiệm cho du khách. Từ những chuyến thuyền nhẹ nhàng trên sông khám phá động Phong Nha, những bước chân vào lòng động Thiên Đường đến các hành trình mạo hiểm tại Sơn Đoòng, Hang Én, Hang Va…, mỗi sản phẩm lại mở ra một cách khác để con người đến gần hơn với thiên nhiên.

Cách The Times giới thiệu Phong Nha - Kẻ Bàng đáng chú ý ở chỗ, vẻ đẹp nơi đây không được nhìn đơn thuần như một cảnh quan để ngắm nhìn. Hệ thống hang động, sông ngầm, rừng nhiệt đới và những cấu trúc địa chất đặc biệt đã trở thành nền tảng để hình thành các sản phẩm du lịch với nhiều mức độ khám phá.

Từ dòng sông Son, du khách có thể bước vào không gian kỳ vĩ của động Phong Nha. Với những người thích khám phá, động Thiên Đường, các tuyến trekking xuyên rừng hay những hành trình mạo hiểm đến Sơn Đoòng, Hang Én, Hang Va lại mang đến những cung bậc trải nghiệm khác. Mỗi hành trình có một cách tiếp cận riêng, song đều gặp nhau ở một điểm: thiên nhiên chính là giá trị cốt lõi làm nên sức hấp dẫn của điểm đến.

Sự đa dạng ấy cũng tạo nên lợi thế quan trọng trong quá trình xây dựng thương hiệu. Một địa danh có thể đáp ứng từ nhu cầu tham quan phổ thông đến những trải nghiệm chuyên sâu sẽ không bị giới hạn trong một vài điểm check-in hay một mùa cao điểm. Du khách có thêm lý do để ở lại lâu hơn, khám phá nhiều hơn và, quan trọng hơn, có thể trở lại với một trải nghiệm hoàn toàn khác.

Không chỉ có những hang động kỳ vĩ

Nhìn Phong Nha - Kẻ Bàng qua những hang động nổi tiếng mới chỉ là chạm vào lớp ngoài của một vùng di sản có giá trị tự nhiên đặc biệt.

Theo UNESCO, Khu Dự trữ sinh quyển Phong Nha - Kẻ Bàng có diện tích 515.830 ha, bao gồm núi đá vôi, hệ thống hang động cổ và những khu rừng nhiệt đới còn nguyên sơ. Nơi đây có tới 2.954 loài thực vật có mạch và 1.399 loài động vật, đồng thời là nơi giao thoa của các vùng thực vật phía Bắc và phía Nam, tạo nên một trong những khu vực đa dạng sinh học quan trọng của Đông Nam Á.

Những giá trị ấy càng được khẳng định khi tháng 6/2026, UNESCO chính thức công nhận Phong Nha - Kẻ Bàng là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới. Đây là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới thứ 12 của Việt Nam.

Danh hiệu mới mở ra một cách nhìn rộng hơn về Phong Nha - Kẻ Bàng. Nếu Di sản thiên nhiên thế giới nhấn mạnh giá trị nổi bật toàn cầu của cảnh quan và địa chất, danh hiệu Khu Dự trữ sinh quyển đặt trọng tâm lớn hơn vào mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên, giữa bảo tồn và phát triển. Từ góc nhìn ấy, rừng không chỉ là đối tượng cần được bảo vệ. Hang động không chỉ là nơi bán vé tham quan. Những cộng đồng sống quanh vùng di sản cũng không đứng bên ngoài câu chuyện du lịch.

Thiên nhiên trở thành vốn tự nhiên của điểm đến; bảo tồn trở thành nền tảng của phát triển; còn du lịch là một trong những phương thức để chuyển hóa những giá trị ấy thành sinh kế và nguồn lực cho cộng đồng. Đó cũng là hướng mà Quảng Trị đang đặt ra cho Phong Nha - Kẻ Bàng trong giai đoạn mới.

Một không gian du lịch rộng 167.000 ha

Sự thay đổi trong cách nhìn về Phong Nha - Kẻ Bàng đang được thể hiện bằng những bước đi cụ thể, ngày 16/7/2026, UBND tỉnh Quảng Trị ban hành Quyết định số 2850/QĐ-UBND công nhận Khu du lịch Phong Nha - Kẻ Bàng là khu du lịch cấp tỉnh, với diện tích 167.250,4 ha. Phạm vi này bao gồm toàn bộ Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng và một phần vùng đệm thuộc các xã Phong Nha, Thượng Trạch, Kim Điền, Kim Phú và Bố Trạch.

Quy mô ấy cho thấy Phong Nha không thể được nhìn đơn giản như một cụm hang động, đây là một không gian rộng lớn, nơi rừng, núi đá vôi, sông suối, hang động, cộng đồng dân cư và các hoạt động dịch vụ cùng tạo nên một hệ sinh thái du lịch.

Việc công nhận khu du lịch cấp tỉnh vì thế không chỉ thêm một “tên gọi” cho điểm đến. Đây là cơ sở để Quảng Trị tổ chức lại không gian quản lý, bảo tồn tài nguyên, phát triển hạ tầng, đa dạng hóa sản phẩm, xúc tiến đầu tư và mở rộng thị trường du khách.

Tháng 8/2026, tỉnh tiếp tục công bố Khu du lịch cấp tỉnh Phong Nha - Kẻ Bàng, đánh dấu bước phát triển mới trong việc khai thác và phát huy giá trị di sản, tài nguyên thiên nhiên, đồng thời mở rộng không gian du lịch của tỉnh.

Song song với mở rộng không gian phát triển, yêu cầu bảo tồn cũng được đặt ở vị trí tương xứng. Quảng Trị đang triển khai kế hoạch bảo tồn và phát huy giá trị Phong Nha - Kẻ Bàng theo hướng tăng cường quản lý rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, phát triển sản phẩm du lịch gắn với bảo tồn và cải thiện sinh kế người dân vùng đệm.

Bởi vậy, câu chuyện phía sau danh sách của The Times không dừng lại ở việc Phong Nha đẹp đến mức được quốc tế lựa chọn. Điểm đến này đang đứng trước một giai đoạn phát triển mới, với một bài toán lớn hơn: làm thế nào để càng nhiều người biết đến Phong Nha thì càng có thêm nguồn lực cho bảo tồn, trong khi lượng khách tăng lên không trở thành sức ép đối với chính hệ sinh thái đã tạo nên sức hấp dẫn của nơi này.

Sức hút đang được chuyển thành dòng khách

Những con số về du lịch cho thấy sức hấp dẫn của Phong Nha - Kẻ Bàng không chỉ nằm trên các bảng xếp hạng. trong 6 tháng đầu năm 2026, Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng đón 587.401 lượt khách, tăng 14% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó có 469.342 khách nội địa và 118.059 khách quốc tế. Riêng Trung tâm Du lịch Phong Nha - Kẻ Bàng đón gần 369.000 lượt khách, tăng 22%.

Dịp Quốc khánh 2/9 tiếp tục cho thấy sức hút của điểm đến. Trong 5 ngày nghỉ lễ, Phong Nha - Kẻ Bàng đón 30.404 lượt khách, với tổng doanh thu gần 6,94 tỷ đồng. Động Phong Nha, động Tiên Sơn, động Thiên Đường, Sông Chày - Hang Tối, Hang 8 Cô, Vườn thực vật và Công viên Ozo là những điểm được nhiều du khách lựa chọn. Đằng sau những con số ấy là một thị trường đang tìm đến Phong Nha bằng nhiều nhu cầu khác nhau, có người muốn nghỉ ngơi, tham quan và ngắm cảnh. Có người tìm kiếm những trải nghiệm gần gũi với thiên nhiên. Những du khách ưa khám phá lại lựa chọn các hành trình trekking, chinh phục hang động và trải nghiệm hệ sinh thái rừng. Một bộ phận khác quan tâm đến văn hóa, đời sống cộng đồng và những câu chuyện gắn với vùng đất.

Chính sự đa dạng trong nhu cầu ấy đang mở ra khoảng không để du lịch Phong Nha tiếp tục phát triển theo chiều sâu.

Một điểm đến có thể cung cấp nhiều trải nghiệm sẽ tạo ra nhiều dòng giá trị hơn từ cùng một nguồn tài nguyên. Khách ở lâu hơn, sử dụng nhiều dịch vụ hơn, còn lợi ích từ du lịch có cơ hội lan rộng hơn ra cộng đồng địa phương.

Từ “điểm đến” đến “hệ sinh thái du lịch”

Cùng với dòng khách tăng lên, cách tiếp cận sản phẩm tại Phong Nha - Kẻ Bàng cũng đang thay đổi. Thay vì chỉ tập trung vào những sản phẩm quen thuộc, các đơn vị quản lý và doanh nghiệp hướng tới đa dạng hóa trải nghiệm, ứng dụng công nghệ, nâng cao chất lượng dịch vụ và mở rộng các tuyến, điểm du lịch.

Ngay từ đầu năm 2026, Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng đã xác định phát triển du lịch xanh, bền vững, nâng cao chất lượng dịch vụ, đa dạng hóa sản phẩm và cá nhân hóa trải nghiệm là những hướng đi quan trọng để nâng tầm điểm đến. Ông Phạm Hồng Thái, Giám đốc Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, cho biết đơn vị không chỉ gìn giữ những giá trị di sản vốn có mà còn tiếp tục làm mới các sản phẩm khám phá hang động, trải nghiệm thiên nhiên, kết hợp tham quan sinh thái với những hoạt động thể thao dưới nước, đồng thời mở rộng các trải nghiệm xanh, bền vững và giàu bản sắc.

Từ định hướng ấy, diện mạo sản phẩm du lịch Phong Nha đang có thêm nhiều sắc thái. Trong tháng 5/2026, riêng các khu, điểm do Trung tâm Du lịch Phong Nha - Kẻ Bàng quản lý đã đón hơn 52.500 lượt khách, doanh thu hơn 10,6 tỷ đồng. Những sản phẩm mới cũng từng bước mở rộng không gian trải nghiệm, từ khám phá hệ sinh thái Bách xanh đá, hang Kling đến các mô hình du lịch kết hợp nghỉ dưỡng, thể thao và trải nghiệm trên sông.

Với một điểm đến di sản, sự chuyển động ấy đặc biệt quan trọng. Sức hấp dẫn lâu dài không thể chỉ dựa vào một hang động hay một danh hiệu. Du khách ngày càng cần nhiều lý do hơn để ở lại, trải nghiệm và quay trở lại. Vì thế, một chuyến đi Phong Nha có thể bắt đầu từ hang động, nhưng hành trình không nhất thiết kết thúc ở cửa hang.

Đó có thể là một cung đường xuyên rừng, một trải nghiệm sinh thái, một bữa ăn mang hương vị địa phương, một câu chuyện văn hóa của cộng đồng, một đêm nghỉ giữa thiên nhiên hay hành trình tìm hiểu những giá trị đa dạng sinh học của vùng đất.

Ở góc độ quản lý nhà nước, yêu cầu đặt ra cũng đang dịch chuyển từ việc quảng bá từng điểm đến sang xây dựng một hệ sinh thái du lịch có khả năng kết nối nhiều giá trị. Ông Đặng Đông Hà, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Trị, trong một trao đổi về phát triển các sản phẩm du lịch Phong Nha - Kẻ Bàng, từng nhấn mạnh yêu cầu vừa quản lý tốt tài nguyên, vừa tạo điều kiện để du lịch phát triển, đặc biệt là thu hút khách quốc tế đến tham quan, trải nghiệm.

Tinh thần ấy cũng được thể hiện qua những nỗ lực kết nối Phong Nha với các điểm đến khác của Quảng Trị và khu vực. Việc đưa tuyến tàu “Cố đô Huế - Phong Nha” vào khai thác từ cuối tháng 8/2026 mở thêm khả năng hình thành những hành trình liên vùng, kết nối các giá trị di sản giữa Huế và Phong Nha - Kẻ Bàng.

Mỗi sản phẩm, nếu được kết nối hợp lý, sẽ góp thêm một mắt xích vào chuỗi giá trị của điểm đến. Từ đó, tài nguyên không còn đứng riêng lẻ mà cùng nhau tạo thành một hệ sinh thái trải nghiệm.

“Tấm vé xanh” cho một chặng đường mới

Việc The Times đưa Phong Nha - Kẻ Bàng vào Top 11 điểm đến đẹp nhất Việt Nam năm 2026 đến trong một thời điểm đặc biệt. Phong Nha vừa có thêm danh hiệu Khu Dự trữ sinh quyển thế giới, được công nhận là khu du lịch cấp tỉnh với không gian rộng hơn 167.000 ha; lượng khách quốc tế đang phục hồi, trong khi các sản phẩm du lịch tiếp tục được đa dạng hóa. Những yếu tố ấy tạo thành nền tảng mới để Quảng Trị định vị Phong Nha - Kẻ Bàng trên bản đồ du lịch quốc tế.

Tuy nhiên, danh hiệu quốc tế chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành những giá trị bền vững trên mặt đất. Đó là những cánh rừng được bảo vệ tốt hơn, những dòng sông và hệ thống hang động được gìn giữ, đa dạng sinh học được bảo tồn, cộng đồng vùng đệm có thêm sinh kế và doanh nghiệp có thêm cơ hội phát triển những sản phẩm du lịch có trách nhiệm.

UNESCO cũng xác định Phong Nha - Kẻ Bàng là không gian nơi các cộng đồng Bru - Vân Kiều và Chứt duy trì những truyền thống gắn với rừng, văn hóa và đời sống cộng đồng; trong đó du lịch sinh thái đang ngày càng trở thành một phần của sinh kế địa phương.

Điều này khiến khái niệm “du lịch xanh” ở Phong Nha có một ý nghĩa cụ thể hơn. Xanh không chỉ nằm ở màu của những cánh rừng hay cảnh quan tự nhiên. Xanh còn nằm trong cách một điểm đến tạo ra thu nhập mà không phải đánh đổi những giá trị làm nên sức sống của chính nó.

Bởi vậy, vẻ đẹp của Phong Nha - Kẻ Bàng không nên được đo bằng số lượng danh hiệu.

Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng biến những danh hiệu ấy thành một mô hình phát triển mà ở đó thiên nhiên được bảo vệ càng tốt thì du lịch càng có sức hút; du lịch phát triển càng lành mạnh thì cộng đồng càng có thêm sinh kế; sinh kế tốt hơn lại tạo thêm động lực để người dân cùng tham gia gìn giữ di sản.

Một thương hiệu mới của du lịch Quảng Trị

Trong bức tranh du lịch Quảng Trị sau hợp nhất, Phong Nha - Kẻ Bàng đang giữ một vị trí đặc biệt. Nếu biển Cửa Tùng, Cửa Việt, Nhật Lệ, Bảo Ninh, Cồn Cỏ mở ra câu chuyện về kinh tế biển xanh; các di tích lịch sử tạo nên chiều sâu ký ức; những làng quê và sản vật địa phương hình thành các trải nghiệm văn hóa - cộng đồng, thì Phong Nha - Kẻ Bàng mang đến một cực giá trị khác: kinh tế của bảo tồn.

Ở đó, thiên nhiên không chỉ là phông nền cho hoạt động du lịch, thiên nhiên chính là tài sản cốt lõi, là nguồn vốn cần được gìn giữ để tạo ra giá trị lâu dài.

The Times đã góp thêm một tiếng nói quốc tế cho thương hiệu ấy, nhưng điều quan trọng hơn là Quảng Trị đang có cơ hội biến sự chú ý của thế giới thành một chiến lược phát triển dài hạn.

Từ một điểm đến nổi tiếng bởi những hang động kỳ vĩ, Phong Nha - Kẻ Bàng có thể tiến xa hơn, trở thành một không gian du lịch sinh thái, khám phá và trải nghiệm đẳng cấp quốc tế. Muốn đi được chặng đường ấy, mỗi bước phát triển đều phải tính đến giới hạn của thiên nhiên, sức chịu tải của hệ sinh thái và lợi ích lâu dài của cộng đồng.

Đó cũng là cách để những giá trị tưởng như vô hình của rừng, sông, hang động, đa dạng sinh học và văn hóa bản địa được chuyển hóa thành giá trị kinh tế mà không làm cạn kiệt nguồn vốn tự nhiên. Bởi suy cho cùng, thứ hấp dẫn du khách đến Phong Nha hôm nay chính là thứ cần được gìn giữ cho những hành trình của ngày mai.

Và có lẽ, đó mới là giá trị lớn nhất phía sau việc Phong Nha - Kẻ Bàng được The Times gọi tên trong 11 điểm đến đẹp nhất Việt Nam năm 2026. Đây cũng là cách để Phong Nha đi từ một nơi du khách “đến xem” trở thành nơi họ thực sự “sống cùng trải nghiệm”.

Thanh Loan