Ngành xây dựng tăng trưởng, tín nhiệm doanh nghiệp phân hóa

Nhu cầu xây dựng tăng mạnh, chi phí gây sức ép

Theo báo cáo cập nhật Ngành Xây dựng của Công ty Xếp hạng Tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating) công bố ngày 14/9, tăng trưởng GDP thực của ngành xây dựng tăng từ 8,5% trong quý I/2026 lên 10,2% trong quý II/2026, cho thấy hoạt động triển khai các dự án được đẩy nhanh.

Sự phục hồi của nhu cầu xây dựng diễn ra trên diện rộng, trong đó đầu tư công tiếp tục là một động lực quan trọng. Trong 6 tháng đầu năm, 357 nghìn tỷ đồng vốn đầu tư công được giải ngân, tăng 12% so với cùng kỳ và đạt 35,5% kế hoạch.

Hoạt động mở bán dự án nhà ở cũng cải thiện, với nguồn cung căn hộ tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh tăng lần lượt 55% và 78% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, nguồn cung mới chủ yếu cho thấy số lượng dự án đã hoàn tất các thủ tục để đưa sản phẩm ra thị trường. Điều này chưa đồng nghĩa với việc khối lượng thi công tăng ngay, cũng như chưa tạo ra dòng tiền thanh toán cho các nhà thầu tương ứng trong cùng thời điểm.

Luật Xây dựng năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Theo VIS Rating, Luật Xây dựng năm 2025 có tác động tích cực đến hoạt động xây dựng nhờ tinh gọn quy trình phê duyệt, tăng cường giám sát, miễn giấy phép xây dựng và áp dụng cơ chế đặc thù đối với các dự án đầu tư công. Những thay đổi này được kỳ vọng giảm chậm trễ về thủ tục hành chính và hỗ trợ tiến độ triển khai dự án sau khi luật có hiệu lực.

Cùng với đó, Chính phủ tiếp tục đẩy mạnh đầu tư hạ tầng, đặc biệt các dự án giao thông trọng điểm, nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê; đồng thời tháo gỡ vướng mắc trong giải phóng mặt bằng và ổn định nguồn cung, chi phí vật liệu xây dựng cơ bản.

Dù nhu cầu tăng, áp lực chi phí vẫn là yếu tố đáng chú ý. Giá thép xây dựng tăng 8-10% so với cùng kỳ, trong khi giá xi măng tăng 3-4%. Chi phí đầu vào tăng khiến khả năng cải thiện biên lợi nhuận của doanh nghiệp xây dựng chịu sức ép trong bối cảnh nhu cầu cao.

Nguồn vốn sẵn có nhưng tiếp cận có chọn lọc

Theo VIS Rating, trong 4 trụ cột ảnh hưởng tới ngành xây dựng, gồm: “Chính sách, Môi trường kinh doanh, Tiếp cận nguồn vốn và Sức khỏe tài chính”, chỉ trụ cột “Chính sách” được đánh giá ở mức “Cải thiện”. Ba trụ cột còn lại duy trì mức “Ổn định”.

Ở trụ cột “Tiếp cận nguồn vốn”, tín dụng ngân hàng đối với ngành xây dựng đến cuối tháng 6/2026 tăng 6,36% so với cuối năm 2025.

Kênh trái phiếu cũng chưa đóng góp đáng kể cho nguồn vốn của ngành. Trong 6 tháng đầu năm 2026, chỉ các tổ chức phát hành cũ như Coteccons (CTD) và Fecon (FCN, xếp hạng BBB-, triển vọng ổn định) phát hành tổng cộng 1.525 tỷ đồng.

Đáng chú ý, nguồn vốn huy động chủ yếu được sử dụng để bổ sung vốn lưu động và tái cơ cấu nợ, thay vì mở rộng đầu tư. Điều này cho thấy hoạt động huy động vốn qua trái phiếu của các doanh nghiệp xây dựng vẫn tương đối hạn chế.

Nhà thầu lớn có lợi thế, tín nhiệm tiếp tục phân hóa

Sự phân hóa thể hiện rõ hơn ở sức khỏe tài chính của doanh nghiệp. Doanh thu của các doanh nghiệp xây dựng trong nhóm mẫu nghiên cứu tăng 12,3% so với cùng kỳ trong 6 tháng đầu năm, nhưng tăng trưởng chủ yếu đến từ các nhà thầu quy mô lớn và vừa, trong khi doanh thu của nhiều nhà thầu nhỏ suy giảm.

Biên lợi nhuận cũng chịu sức ép khi chi phí đầu vào cao hơn dần được phản ánh vào quá trình triển khai dự án. Trong quý II/2026, có 16/30 công ty xây dựng niêm yết ghi nhận biên lợi nhuận gộp giảm.

Tuy nhiên, một số nhà thầu lớn cho thấy khả năng chống chịu tốt hơn nhờ khả năng lựa chọn dự án, năng lực triển khai, vị thế đàm phán và lợi thế mua nguyên vật liệu với khối lượng lớn.

Áp lực nợ vay cũng gia tăng đối với các nhà thầu quy mô vừa đến lớn có backlog (dự án tồn đọng) cao. Dù dư nợ vay toàn ngành chỉ tăng 5% so với cùng kỳ, chi phí lãi vay tăng tới 25%. Hệ số bao phủ lãi vay (EBIT/lãi vay) giảm xuống gần 1,9 lần vào cuối quý II/2026, từ mức 2,7 lần vào cuối năm 2025.

Diễn biến dòng tiền tiếp tục cho thấy khoảng cách giữa các nhóm doanh nghiệp. Dòng tiền hoạt động (CFO) trong 12 tháng gần nhất tại cuối quý II/2026 của các nhà thầu lớn tăng khoảng 50% so với quý trước. Trong khi đó, CFO vẫn duy trì âm tại nhiều nhà thầu quy mô vừa và nhỏ, gây áp lực lên thanh khoản.

Theo VIS Rating, những diễn biến này đang làm gia tăng mức độ phân hóa tín nhiệm trong ngành. Các nhà thầu lớn có dư địa hấp thụ áp lực chi phí tốt hơn, đồng thời có khả năng chuyển hóa backlog thành doanh thu và dòng tiền nhờ năng lực triển khai, khả năng lựa chọn dự án và vị thế đàm phán.

Ngược lại, các nhà thầu nhỏ hơn và sử dụng nhiều nợ vay phải đối mặt với biên lợi nhuận thu hẹp, mức độ linh hoạt tài chính hạn chế và áp lực thanh toán nợ gia tăng.

Dù nhu cầu xây dựng đang tăng mạnh, sự cải thiện của ngành chưa diễn ra đồng đều giữa các doanh nghiệp. Trong khi chính sách và nhu cầu tạo thêm động lực cho hoạt động xây dựng, áp lực chi phí, khả năng tiếp cận vốn và sức khỏe dòng tiền đang trở thành những yếu tố quyết định mức độ hưởng lợi của từng nhóm nhà thầu.

Phạm Hiếu