Tháo gỡ vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa - Không chỉ nhìn từ phía ngân hàng

Phát biểu tại Hội nghị “Tăng cường khả năng tiếp cận vốn tín dụng cho DNNVV”, diễn ra ngày 18/9, TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho rằng, việc tháo gỡ khó khăn trong tiếp cận tín dụng cho DNNVV cần được nhìn nhận từ nhiều phía, gồm cơ chế chính sách, ngân hàng thương mại và bản thân doanh nghiệp.

Theo TS. Đào Minh Tú, các hội nghị kết nối ngân hàng - doanh nghiệp được tổ chức thường xuyên trong nhiều năm qua, không chỉ ở cấp Trung ương, mà còn tại các địa phương. Đây là những diễn đàn thiết thực để giải quyết các vướng mắc cụ thể trong quan hệ tín dụng giữa ngân hàng và doanh nghiệp.

Thực tế cho thấy, nhiều khó khăn trong quan hệ tín dụng hiện nay không hoàn toàn xuất phát từ cơ chế, chính sách, mà nằm ở quá trình triển khai và quan hệ thực tế giữa ngân hàng với doanh nghiệp. Vì vậy, việc đối thoại trực tiếp giữa 2 bên có ý nghĩa quan trọng trong việc tìm ra giải pháp phù hợp.

Chính sách hỗ trợ đã khá đầy đủ, vấn đề là khả năng thực thi

Theo TS. Đào Minh Tú, hệ thống cơ chế, chính sách hỗ trợ DNNVV hiện khá đầy đủ. Trong đó, Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017 được ban hành dành riêng với nhiều nội dung, giải pháp hỗ trợ thiết thực cho khu vực doanh nghiệp này, bên cạnh việc họ vẫn được thụ hưởng đầy đủ các chính sách phát triển chung áp dụng đối với toàn bộ cộng đồng doanh nghiệp.

Tuy nhiên, vấn đề cần đánh giá là mức độ triển khai trên thực tế. Cùng với việc rà soát nội dung của luật, cần xem xét các chính sách đã được thực hiện đến đâu, doanh nghiệp thực sự được thụ hưởng như thế nào và các cơ quan quản lý ở Trung ương, địa phương đã có những hoạt động cụ thể gì để hỗ trợ doanh nghiệp về vốn, thủ tục, điều kiện kinh doanh.

TS. Đào Minh Tú cho rằng, trong nhiều năm qua, Chính phủ, các bộ, ngành và Ngân hàng Nhà nước đã liên tục đưa ra các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trên nhiều phương diện, từ nguồn lực vốn, thị trường, kỹ thuật đến nhân lực.

Đối với lĩnh vực ngân hàng, các chính sách tín dụng dành cho DNNVV được triển khai khá đa dạng, bao gồm các chương trình tín dụng ưu đãi, hỗ trợ lãi suất, cơ cấu lại thời hạn trả nợ khi doanh nghiệp gặp khó khăn, cũng như các hội nghị kết nối ngân hàng - doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, công tác điều hành tỷ giá, ổn định thị trường ngoại tệ và hệ thống thanh toán cũng góp phần bảo đảm dòng vốn lưu chuyển thuận lợi, hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Quy định về hoạt động cho vay cũng liên tục được điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tiễn. Đây là những nỗ lực đáng kể của cơ quan quản lý nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn ngân hàng.

Tuy nhiên, TS. Đào Minh Tú lưu ý rằng, một chính sách dù được thiết kế đúng nhưng nếu điều kiện tiếp cận quá phức tạp hoặc quá trình triển khai không phù hợp thì hiệu quả thực tế sẽ hạn chế.

TS. Đào Minh Tú dẫn ví dụ từ chương trình hỗ trợ lãi suất 40.000 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước được triển khai trong giai đoạn nền kinh tế gặp nhiều khó khăn. Mặc dù chủ trương hỗ trợ là cần thiết nhưng quá trình thực hiện thông qua hệ thống ngân hàng thương mại lại gặp không ít vướng mắc.

Từ thực tế này, ông cho rằng, khi xây dựng chính sách cần đặc biệt quan tâm đến tính khả thi. Với những chính sách hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách, có thể nghiên cứu các hình thức như hỗ trợ thuế, phí, chi phí hoặc tháo gỡ các vấn đề liên quan đến đất đai, thủ tục.

"Có thể hình dung chính sách hỗ trợ từ ngân sách là “lực đẩy”, trong khi tín dụng ngân hàng là “lực kéo”. Hai nguồn lực này nếu được thiết kế phù hợp sẽ tạo điều kiện tốt hơn cho doanh nghiệp phát triển", TS. Đào Minh Tú nói.

Xây dựng trung tâm dữ liệu chung về DNNVV

Một trong những vấn đề được TS. Đào Minh Tú nhấn mạnh là xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất về DNNVV.

Theo ông Tú, hiện các ngân hàng thương mại đều đã chủ động xây dựng hệ thống dữ liệu riêng để đánh giá, xếp loại khách hàng doanh nghiệp. Tuy nhiên, dữ liệu giữa các ngân hàng chưa hình thành một hệ thống thống nhất và chưa bao quát đầy đủ các thông tin cần thiết.

Do đó, cần nghiên cứu xây dựng một trung tâm dữ liệu chung về DNNVV trên phạm vi cả nước, bảo đảm thông tin về pháp nhân, địa chỉ, người đại diện, tình trạng hoạt động và các dữ liệu liên quan được chuẩn hóa.

Khi dữ liệu doanh nghiệp được chuẩn hóa và có tính pháp lý đầy đủ, việc đánh giá, xếp hạng tín nhiệm cũng sẽ thuận lợi hơn. Đây cũng là cơ sở để ngân hàng thẩm định khách hàng nhanh hơn và giảm sự phụ thuộc vào tài sản bảo đảm.

TS. Đào Minh Tú cho rằng, mô hình này có thể được nghiên cứu theo hướng tương tự hệ thống dữ liệu tín dụng tập trung hiện nay, qua đó hình thành một nguồn thông tin chung phục vụ việc đánh giá DNNVV.

Bên cạnh dữ liệu, ông Tú cũng đề nghị rà soát lại các quy định về Quỹ hỗ trợ DNNVV và Quỹ bảo lãnh tín dụng cho DNNVV. Bởi, nếu cơ chế vận hành khiến doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục phức tạp hơn cả việc vay ngân hàng thì cần xem xét lại để chính sách thực sự có khả năng đi vào cuộc sống.

Ngân hàng cần quyết định tín dụng nhanh hơn, doanh nghiệp phải nâng năng lực tài chính

Ở phía ngân hàng thương mại, TS. Đào Minh Tú cho rằng hoạt động cho vay DNNVV, đặc biệt là doanh nghiệp siêu nhỏ, đang có sự thay đổi theo hướng tăng cường tín dụng bán lẻ và các khoản vay quy mô nhỏ.

Các ngân hàng cũng ngày càng quan tâm hơn đến phương thức cho vay dựa trên dòng tiền thay vì chỉ dựa vào tài sản bảo đảm. Tỷ trọng cho vay dựa trên dòng tiền đang tăng lên, trong khi sự phụ thuộc vào tài sản bảo đảm có xu hướng giảm. Cùng với đó, các ngân hàng đang triển khai nhiều gói tín dụng dành cho DNNVV.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là khả năng hấp thụ nguồn vốn. Khi nguồn lực tín dụng đã được bố trí tương đối lớn, cần quan tâm đến việc doanh nghiệp có đủ điều kiện để tiếp cận và sử dụng hiệu quả nguồn vốn hay không.

Từ góc độ Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, TS. Đào Minh Tú đề nghị các tổ chức tín dụng mạnh dạn hơn trong quyết định cho vay, rút ngắn thời gian xử lý để tránh bỏ lỡ cơ hội đầu tư, kinh doanh của doanh nghiệp, nhất là DNNVV.

Đồng thời, ngân hàng và doanh nghiệp cần chia sẻ với nhau về chi phí vốn, lãi suất và lợi nhuận. Việc hỗ trợ doanh nghiệp không nên chỉ được nhìn nhận theo hướng ngân hàng phải giảm lãi suất theo yêu cầu, mà cần dựa trên sự đồng thuận giữa hai bên và nguyên tắc cùng có lợi.

Ở chiều ngược lại, bản thân doanh nghiệp cũng phải nâng cao năng lực tài chính và quản trị. Bởi lẽ, một trong những hạn chế lớn của nhiều DNNVV là năng lực tài chính còn thấp. Nếu doanh nghiệp có vốn tự có rất nhỏ nhưng muốn vay ngân hàng với quy mô lớn, khả năng triển khai dự án hiệu quả và tạo lợi nhuận sẽ gặp nhiều khó khăn.

Do đó, doanh nghiệp cần chủ động cơ cấu lại nguồn vốn, tăng năng lực tài chính, nâng cao năng lực quản trị và hoàn thiện hệ thống pháp lý, sổ sách, báo cáo tài chính.

Đặc biệt, minh bạch dòng tiền và tình hình tài chính sẽ giúp ngân hàng có cơ sở đánh giá doanh nghiệp tốt hơn, từ đó tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận tín dụng mà không phải phụ thuộc quá nhiều vào các yêu cầu về tài sản bảo đảm.

"Tiếp cận tín dụng cho DNNVV vì vậy không thể chỉ nhìn từ phía ngân hàng. Cơ chế chính sách, ngân hàng thương mại và doanh nghiệp đều phải cùng tham gia giải quyết. Quan hệ tín dụng phải thực sự nhìn từ 3 phía: Cơ chế chính sách, ngân hàng và doanh nghiệp”, TS. Đào Minh Tú nhấn mạnh.

Phạm Hiếu