Nâng cao văn hóa tín dụng tiêu dùng và kiến tạo hệ sinh thái tài chính bền vững

Ngày 2/10/2026, tại TP. Hồ Chí Minh, Câu lạc bộ (CLB) Tài chính tiêu dùng thuộc Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam tổ chức Hội thảo “Tài chính tiêu dùng minh bạch và có trách nhiệm - Nền tảng cho phát triển bền vững”. Tại phiên thảo luận bàn tròn với chủ đề “Làm sao để người dân nhận diện đúng và sử dụng tài chính tiêu dùng an toàn, có trách nhiệm?”, các diễn giả là nhà quản lý, đại diện công ty tài chính tiêu dùng đã cùng nhau là rõ các vấn đề được thị trường đang quan tâm như: Nhận diện tổ chức cho vay được cấp phép và phân biệt với tín dụng đen; minh bạch thông tin; trách nhiệm của bên cho vay và người vay; giá trị của lịch sử tín dụng; vai trò của cơ quan quản lý, dữ liệu và truyền thông trong xây dựng niềm tin thị trường.

Nhận diện thương hiệu và giải pháp minh bạch thị trường tài chính tiêu dùng

Đánh giá về tiềm năng thị trường, ông Lê Xuân Đồng, Giám đốc Điều hành Khối Nghiên cứu thị trường và Tư vấn FiinGroup Việt Nam, nhận định thị trường tài chính tiêu dùng rất tiềm năng với nhiều khoảng trống chưa được khai thác hết. Khoảng trống này xuất phát từ 2 nguyên nhân chính:

Thứ nhất, một bộ phận lớn khách hàng chưa từng tiếp cận với các tổ chức tín dụng. Đó là thế hệ Gen Z đang bước vào độ tuổi lao động, những người lao động nghèo, hoặc những cá nhân chưa có lịch sử tín dụng trên hệ thống CIC, PCB. Họ chủ yếu giao dịch bằng tiền mặt, không để lại "dấu chân số" nên rất khó tiếp cận các sản phẩm vay truyền thống.

Thứ hai, các sản phẩm tài chính tiêu dùng chính thức đôi khi chưa bắt kịp nhu cầu đa dạng trên nền tảng tài chính nhúng. Khách hàng trẻ ngày nay thường coi khoản vay như một giải pháp thanh toán nhỏ gọn, siêu ngắn (vài trăm nghìn đến vài triệu đồng trong vài ngày, vài tuần) tích hợp ngay trong các giao dịch mua sắm. Việc thiếu các sản phẩm phù hợp đã tạo cơ hội cho các đơn vị cho vay thay thế thâm nhập sâu hơn vào tệp khách hàng này.

Từ góc độ cơ quan quản lý, ông Trần Anh Quý, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng Ngân hàng Nhà nước, nhấn mạnh rằng mô hình công ty tài chính được thiết kế riêng một chương trong Luật Các tổ chức tín dụng. Trải qua hơn 20 năm phát triển, ngành tài chính tiêu dùng đã có những đóng góp tích cực nâng cao chất lượng đời sống nhân dân. Dù phải đối mặt với áp lực cạnh tranh khốc liệt từ tín dụng đen trước đây và các tổ chức tài chính công nghệ sau đại dịch COVID-19, vai trò của các công ty tài chính vẫn luôn được Nhà nước và người dân ghi nhận.

Một trong những trăn trở lớn của thị trường là việc người dân dễ nhầm lẫn giữa công ty tài chính tiêu dùng được cấp phép Ngân hàng Nhà nước cấp phép và các App cho vay tài chính tín dụng không chính thống/hay công ty tài chính hoạt động theo luật doanh nghiệp và không được Ngân hàng Nhà nước cấp phép. Góp ý về vấn đề này, ông Trần Anh Quý cho biết,đến nay đã có 16 công ty tài chính tiêu dùng được Ngân hàng Nhà nước cấp phép, trong đó có 13 đơn vị đã tham gia Câu lạc bộ Tài chính Tiêu dùng thuộc Hiệp hội Ngân hàng. Người dân có thể dễ dàng kiểm chứng thông qua đường link chính thống từ website của các công ty dẫn thẳng về Hiệp hội Ngân hàng để xác minh tư cách hội viên. Bên cạnh đó, chiến lược tài chính toàn diện quốc gia trong gần 20 năm qua đã góp phần nâng cao đáng kể kiến thức tài chính cho người dân.

Đưa ra một sáng kiến mang tính bước ngoặt, bà Lê Quế Hương, Giám đốc cấp cao Khối Kỹ thuật số và Thương hiệu Shinhan Finance đề xuất cơ chế dán nhãn cho các nền tảng số theo tinh thần Nghị định về chuyển đổi số. Nếu các ứng dụng vay chính thống được Ngân hàng Nhà nước bảo chứng bằng một "tem chống hàng giả" kỹ thuật số, người dân chỉ cần vài giây bấm vào biểu tượng trên ứng dụng là có thể kiểm chứng được đơn vị đó có hợp pháp hay không. Danh sách này sẽ được lưu trữ tập trung tại cơ sở dữ liệu của Ngân hàng Nhà nước và Hiệp hội Ngân hàng để các cơ quan truyền thông phối hợp tuyên truyền rộng rãi.

Gắn kết trách nhiệm giữa bên cho vay và người đi vay

Để chinh phục thị trường, các công ty tài chính buộc phải thay đổi tư duy kinh doanh. Ông Hồ Minh Tâm, Tổng Giám đốc VietCredit, chia sẻ rằng đơn vị này từng phải đối mặt với áp lực lớn của người đi sau và đã phải "thử và sai" rất nhiều với tốc độ nhanh. Bước ngoặt lớn nhất đến sau đại dịch COVID-19 khi VietCredit đưa ra quyết định táo bạo: giải tán toàn bộ kênh bán hàng truyền thống để chuyển đổi số toàn diện.

"Chúng tôi mang sản phẩm tài chính đặt tới trước cửa nhà khách hàng thông qua tài chính nhúng," ông Tâm nhấn mạnh. Thay vì chờ khách hàng đến chi nhánh, VietCredit hiện diện trên các hệ sinh thái số lớn với hàng triệu người dùng, phân tích dữ liệu để cung cấp khoản vay vừa tầm đúng thời điểm khách hàng cần. Quyết định này không chỉ tối ưu hóa khả năng tiếp cận, chuyển đổi số còn giải quyết bài toán minh bạch thông tin vốn là nguồn cơn của nhiều khiếu nại trước đây.

Bổ sung thêm góc độ trải nghiệm, bà Đào Thị Hải Hậu, Giám đốc Quản trị Rủi ro Lotte Finance cho biết, ngoài việc minh bạch thông tin giao diện, đơn vị này còn bố trí các thông báo pop-up giải thích khái niệm đặc biệt, tích hợp chatbot AI và duy trì đội ngũ chăm sóc khách hàng 24/7 để hỗ trợ người dùng trực tuyến kịp thời.

Phát triển bền vững không thể tách rời nguyên tắc "cho vay có trách nhiệm". Theo bà Đào Thị Hải Hậu, cho vay có trách nhiệm bắt đầu từ việc xác định đúng đối tượng khách hàng, thẩm định chính xác thu nhập thông qua các công cụ xác thực để tránh tình trạng giả mạo sao kê, đồng thời đánh giá toàn diện nghĩa vụ trả nợ của khách hàng. Trong quá trình quản lý nợ sau giải ngân, các công cụ theo dõi danh mục kết hợp với dữ liệu từ CIC và PCB giúp đưa ra các dấu hiệu cảnh báo sớm, đồng hành cùng khách hàng tháo gỡ khó khăn thay vì đẩy họ vào thế rủi ro.

Chia sẻ tại toạ đàm, ông Nguyễn Quang Hưng, Giám đốc Trung tâm Pháp chế và Tuân thủ FE CREDIT nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng ý thức cho người đi vay. Trong đó, lịch sử tín dụng chính là yếu tố tiên quyết giúp người dân duy trì quan hệ tài chính lành mạnh và tiếp cận các khoản vay tiếp theo dễ dàng hơn.

Từ thực tế tại FE CREDIT, ông Nguyễn Quang Hưng cho biết, công ty đã triển khai nhiều hoạt động nhằm giúp khách hàng hiểu rõ hơn tầm quan trọng của lịch sử tín dụng và thói quen thanh toán đúng hạn. Trong thực tế, trễ hạn không chỉ ảnh hưởng tới lịch sử tín dụng mà còn có thể làm giảm khả năng tiếp cận các khoản vay chính thống trong tương lai. Với các trường hợp không thực hiện nghĩa vụ tài chính kéo dài, khách hàng còn có thể đối mặt với những quy trình pháp lý theo quy định.

"Điều FE CREDIT quan tâm là làm thế nào để những thông tin này đến với khách hàng theo cách dễ tiếp cận, thay vì chỉ dừng ở các thông điệp cảnh báo. Vì vậy, công ty đã thiết kế các chương trình khuyến khích khách hàng thanh toán đúng hạn, giúp khách hàng chủ động hình thành và duy trì thói quen tài chính tích cực. Sau nhiều năm triển khai, chương trình ghi nhận phản hồi tích cực và sự cải thiện trong hành vi thanh toán của một bộ phận khách hàng", ông Nguyễn Quang Hưng chia sẻ.

Cũng theo ông Nguyễn Quang Hưng, thước đo thành công của tài chính tiêu dùng không chỉ là cho vay được bao nhiêu, mà quan trọng hơn là có bao nhiêu khách hàng sử dụng tín dụng để giải quyết nhu cầu hợp lý, hiểu rõ nghĩa vụ của mình và sau khi hoàn thành khoản vay có tình trạng tài chính tốt hơn, chứ không xấu đi. Để làm được điều đó, cần sự chung tay của cơ quan quản lý, các tổ chức tín dụng, đơn vị nghiên cứu, truyền thông và chính mỗi người tiêu dùng.