Cắt giảm thủ tục Thuế, Hải quan, tiếp sức tăng trưởng hai con số

Tại Diễn đàn “Ngành Thuế và ngành Hải quan đồng hành cùng doanh nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số” do Tạp chí Kinh tế - Tài chính phối hợp với Cục Thuế, Cục Hải quan tổ chức ngày 8/10, những kết quả cải cách được nhìn nhận không chỉ ở số thủ tục được cắt giảm, mà quan trọng hơn là khả năng giảm thời gian, chi phí và những điểm nghẽn trong quá trình doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ với cơ quan quản lý.

Cắt giảm từ thủ tục đến chi phí tuân thủ

Phát biểu tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương nhấn mạnh ngành Thuế và Hải quan thời gian qua đã có nhiều nỗ lực trong cải cách thể chế, thủ tục hành chính, chuyển đổi số và hiện đại hóa phương thức quản lý.

Với ngành Thuế, phương thức quản lý đang chuyển từ cách làm truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu, công nghệ và mức độ tuân thủ của người nộp thuế. Theo ông Trần Quốc Phương, chính sách thuế ngày càng được nhìn nhận không chỉ ở vai trò bảo đảm nguồn thu ngân sách mà còn là công cụ hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, thúc đẩy đầu tư, đổi mới sáng tạo và nâng cao sức cạnh tranh.

Những chuyển động này được thể hiện khá rõ qua quá trình cải cách thủ tục hành chính.

Theo ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế, ngành Thuế đang tập trung cắt giảm thành phần hồ sơ, khai thác dữ liệu dùng chung giữa các cơ sở dữ liệu của các bộ, ngành để thay thế những thông tin người nộp thuế phải cung cấp. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, VNeID và các hệ thống liên quan cũng nhằm hạn chế việc người dân, doanh nghiệp phải cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.

Một trong những kết quả đáng chú ý là 100% thủ tục hành chính thuế được toàn trình trên môi trường điện tử. Ngành Thuế cũng đã hoàn thành mục tiêu Nghị quyết 66/NQ-CP về cắt giảm tối thiểu 50% chi phí tuân thủ và thời gian giải quyết thủ tục hành chính.

Đằng sau những con số này là một cách tiếp cận khác: không chỉ “cắt” thủ tục trên giấy mà hướng tới giảm gánh nặng thực tế cho doanh nghiệp.

Mục tiêu được đặt ra là tiếp tục giảm thành phần hồ sơ, số bước, số lần giao dịch và thời gian thực hiện; đồng thời hạn chế việc doanh nghiệp phải bổ sung hồ sơ nhiều lần. Bởi như ngành Thuế nhìn nhận, mỗi lần người nộp thuế không phải cung cấp lại thông tin, mỗi hồ sơ được xử lý nhanh hơn cũng đồng nghĩa với việc chi phí tuân thủ được giảm xuống.

Ở phía Hải quan, cải cách cũng được đẩy mạnh theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Cục Hải quan đã trình Bộ Tài chính công bố 1 thủ tục hành chính mới, sửa đổi, bổ sung 66 thủ tục và bãi bỏ 47 thủ tục.

Riêng lĩnh vực giám sát, quản lý hải quan, qua rà soát 165 thủ tục, cơ quan Hải quan đề xuất bãi bỏ 35 thủ tục, đơn giản hóa 40 thủ tục. Với điều kiện kinh doanh thuộc lĩnh vực quản lý, 16/29 điều kiện được đề xuất bãi bỏ, tương đương 55,2%.

Theo ông Trần Đức Hùng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan, việc cắt giảm này không chỉ nhằm giảm thời gian, chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp mà còn tạo tiền đề để số hóa toàn diện các quy trình, thủ tục trong hệ thống hải quan số đang được xây dựng.

Cùng với cắt giảm thủ tục là đổi mới phương thức quản lý dựa trên mức độ tuân thủ và rủi ro. Trong năm 2026, tỷ lệ Luồng Vàng giảm 2,72 điểm phần trăm so với năm 2025, trong khi Luồng Đỏ giảm 0,40 điểm phần trăm.

Cách làm này hướng tới việc kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm, giảm những khâu kiểm tra không cần thiết nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý rủi ro.

Không chỉ dừng ở đó, chương trình doanh nghiệp tự nguyện tuân thủ pháp luật hải quan hiện có 397 doanh nghiệp tham gia. Trong 6 tháng đầu năm, cơ quan Hải quan đã tiếp nhận, xử lý 145 vướng mắc của doanh nghiệp tham gia chương trình.

Khi cải cách phải tạo ra dư địa tăng trưởng

Nếu cắt giảm thủ tục là phần “đầu vào” của cải cách thì chuyển đổi số đang trở thành công cụ để những thay đổi đó đi sâu hơn vào quá trình doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ.

Đối với ngành Thuế, eTax Mobile đã có hơn 16 triệu lượt tải, trong khi hệ thống hóa đơn điện tử đã xử lý khoảng 29 tỷ hóa đơn. Đến ngày 20/7/2026, có 590.111 cơ sở kinh doanh đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền.

Ngành Thuế cũng đang hướng tới các dịch vụ “zero-touch” đối với những giao dịch phổ biến, dựa trên định danh số và dữ liệu sẵn có; đồng thời phát triển trợ lý AI đa kênh để hỗ trợ người nộp thuế tra cứu nghĩa vụ, hướng dẫn thủ tục và giải đáp các tình huống phổ biến theo thời gian thực.

Với Hải quan, 100% thủ tục cơ bản đã được tự động hóa, với 99,65% doanh nghiệp tham gia; thời gian thông quan đối với luồng xanh chỉ còn từ 1-3 giây. Việc số hóa quy trình cũng giúp tăng tính minh bạch, giảm tiếp xúc trực tiếp và hỗ trợ doanh nghiệp dự báo tốt hơn chi phí thuế, quản lý dòng tiền.

Theo ông Trần Đức Hùng, chuyển đổi số trong lĩnh vực hải quan không đơn thuần là câu chuyện về công nghệ mà đã trở thành một công cụ hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.

“

“Doanh nghiệp FDI đánh giá cao nỗ lực của ngành Thuế, Hải quan trong cải cách chính sách, thủ tục và tăng cường đối thoại với doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn nhiều vướng mắc trong quá trình thực thi pháp luật.
Chúng tôi mong doanh nghiệp được tham gia thực chất hơn vào quá trình xây dựng chính sách, ngay từ giai đoạn đầu, thay vì chỉ góp ý khi dự thảo đã gần hoàn thiện. Thời gian lấy ý kiến đôi khi chỉ vài ngày là quá ngắn để các hiệp hội tập hợp ý kiến

doanh nghiệp.
Nếu được tham gia sớm vào quá trình soạn thảo, doanh nghiệp có thể cung cấp thông tin thực tiễn để chính sách sát hơn với thực tế và đi vào cuộc sống nhanh hơn.

Đối thoại thường xuyên cũng sẽ góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư, khuyến khích doanh nghiệp mở rộng đầu tư và tạo hiệu ứng lan tỏa tới các nhà đầu tư tiềm năng.”

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam:

Ở góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), đánh giá cao những nỗ lực cải cách của ngành Thuế và Hải quan. Theo ông, đây là hai lĩnh vực có mức độ tương tác với doanh nghiệp rất thường xuyên, nên bất kỳ ách tắc nào cũng có thể tạo ra sự lan tỏa lớn tới hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đáng chú ý, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng ngành Hải quan đã làm tốt vai trò thúc đẩy các bộ, ngành liên quan trong việc sửa đổi các quy định về kiểm tra chuyên ngành. “Nếu một mình ngành Hải quan làm thì tôi nghĩ là hiệu quả, kết quả mà chúng ta nhìn thấy không được như ngày hôm nay”, ông nói.

Tuy nhiên, từ thực tế phản ánh của doanh nghiệp, vẫn còn những khó khăn cần được giải quyết. Theo ông Tuấn, nếu thời gian qua trọng tâm là cắt giảm thủ tục ở khâu ban đầu, thì giai đoạn tới cần tập trung nhiều hơn vào những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện, với từng ngành hàng và từng tình huống cụ thể.

Đây cũng là phần việc khó hơn, đòi hỏi sự phối hợp và nỗ lực lớn hơn. Bởi suy cho cùng, mục tiêu cuối cùng của cải cách không nằm ở việc có thêm bao nhiêu thủ tục được bãi bỏ, mà ở việc doanh nghiệp thực sự tiết kiệm được bao nhiêu thời gian, chi phí và nguồn lực.

Khi những nguồn lực đó được giải phóng, doanh nghiệp có thêm điều kiện để tập trung cho sản xuất, kinh doanh, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi công nghệ và mở rộng đầu tư. Từ đó, cải cách Thuế và Hải quan không chỉ cải thiện môi trường kinh doanh mà còn có thể trở thành một phần của động lực tăng năng suất, nâng cao năng lực cạnh tranh và tiếp sức cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.