AI trực tiếp nâng cao hiệu quả kinh doanh và quản trị ngân hàng

Trong khuôn khổ Hội thảo & Triển lãm cấp cao thường niên ngành Ngân hàng lần thứ 7 (Smart Banking 2026), chiều ngày 21/10 diễn ra Tọa đàm lãnh đạo ngân hàng với chủ đề "AI kiến tạo thế hệ ngân hàng mới: Cơ hội, ưu tiên và định hướng chiến lược".

Phát biểu khai mạc tọa đàm, TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, nguyên Phó Thống đốc Thường trực Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) nhận định, ngành Ngân hàng đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ, từ số hóa quy trình và dịch vụ sang khai thác dữ liệu, ứng dụng AI để tái thiết kế mô hình vận hành, quản trị rủi ro và nâng cao trải nghiệm khách hàng.

Theo TS. Đào Minh Tú, AI không còn đơn thuần là công cụ hỗ trợ công nghệ, mà đang trở thành năng lực cốt lõi, gắn với quá trình ra quyết định, tổ chức công việc và tạo dựng giá trị chiến lược cho các tổ chức tín dụng.

Từ thử nghiệm AI đến ứng dụng trên quy mô toàn ngân hàng

Đề cập đến cơ hội phát triển ngân hàng số tại Việt Nam, TS. Đào Minh Tú cho biết, trong 8 tháng đầu năm 2026, giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng 46,57% về số lượng và 21,7% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Riêng thanh toán qua mã QR đạt hơn 311 triệu giao dịch, với tổng giá trị trên 274.000 tỷ đồng.

Sự phát triển của các dịch vụ ngân hàng số đang tạo ra lượng dữ liệu lớn, là nền tảng quan trọng để các ngân hàng đẩy mạnh ứng dụng AI, cá nhân hóa dịch vụ và nâng cao trải nghiệm khách hàng.

Đáng chú ý, theo TS. Đào Minh Tú, thực tiễn tại một số ngân hàng thương mại cho thấy, các ứng dụng AI đã giúp tiết kiệm chi phí, mang lại giá trị và làm lợi từ hàng chục đến hàng trăm tỷ đồng, tùy theo quy mô và mức độ triển khai. Điều này cho thấy AI đang từng bước vượt ra khỏi phạm vi thử nghiệm công nghệ, đóng góp trực tiếp vào hiệu quả kinh doanh và quản trị ngân hàng.

Tuy nhiên, vấn đề then chốt hiện nay là làm thế nào chuyển từ những ứng dụng AI riêng lẻ sang triển khai trên quy mô toàn ngân hàng, tạo ra hiệu quả thực chất nhưng vẫn bảo đảm an toàn hoạt động và duy trì niềm tin của khách hàng.

Chia sẻ kinh nghiệm từ chuyến làm việc với Hiệp hội Ngân hàng Úc, các ngân hàng thương mại lớn và viện nghiên cứu tại nước này, TS. Đào Minh Tú cho biết, AI đang là lĩnh vực được đặc biệt được các ngân hàng Úc quan tâm. Các tổ chức tài chính không chỉ nghiên cứu giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị, kinh doanh, mà còn chú trọng kiểm soát những rủi ro phát sinh từ công nghệ.

Chuyển đổi số và AI cũng là nội dung trọng tâm trong chương trình nghị sự của Hội nghị Hiệp hội Ngân hàng các nước ASEAN, dự kiến tổ chức tại Philippines vào tháng 11 tới đây.

Theo TS. Đào Minh Tú, trong bối cảnh các doanh nghiệp công nghệ liên tục giới thiệu những giải pháp AI mới, điều quan trọng không phải là lựa chọn công nghệ tiên tiến nhất, mà là xác định giải pháp phù hợp với nhu cầu, điều kiện triển khai và khuôn khổ pháp lý của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Các ngân hàng cần xác định lĩnh vực ưu tiên ứng dụng AI, tháo gỡ rào cản trong quá trình mở rộng triển khai, đồng thời giải quyết hài hòa bài toán dữ liệu, công nghệ, con người và quản trị. Bên cạnh đó là yêu cầu tích hợp AI vào hạ tầng hiện hữu và lựa chọn phương thức hợp tác công nghệ nhằm tối ưu chi phí, hiệu quả đầu tư.

Ngân hàng thế hệ mới lấy khách hàng và niềm tin làm trung tâm

Cùng chia sẻ về xu hướng phát triển của ngành Ngân hàng trong kỷ nguyên AI, ông Lê Anh Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán (NHNN) cho rằng, ngân hàng năm 2030 không được định hình bằng số lượng chi nhánh, ứng dụng hay tiện ích, mà bằng giá trị mang lại cho khách hàng. Đó là một ngân hàng thấu hiểu nhu cầu, chủ động hỗ trợ và quan trọng nhất là tạo dựng được sự yên tâm, tin tưởng.

Theo ông Dũng, ngân hàng thế hệ mới sẽ được định hình bởi 5 trụ cột, gồm AI chuyển từ trí tuệ nhân tạo tạo sinh (GenAI) sang AI tác nhân (Agentic AI); dữ liệu, định danh và tài chính mở; thanh toán và tài sản số thế hệ mới; vận hành tức thời, thông suốt, bền vững; quản trị AI có trách nhiệm.

Trong đó, AI tác nhân là bước phát triển tiếp theo, khi công nghệ không chỉ hỗ trợ trả lời, phân tích, mà còn có khả năng thực hiện công việc theo phạm vi được ủy quyền. Điều này đòi hỏi các ngân hàng phải thiết kế lại quy trình, phân định rõ quyền hạn của AI và những quyết định cần có sự phê duyệt của con người.

Đối với dữ liệu và tài chính mở, ông Lê Anh Dũng nhấn mạnh, AI chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được khai thác trên nền tảng dữ liệu sạch, có quản trị và được khách hàng đồng ý sử dụng.

Theo ông Dũng, quá trình chuyển đổi số đã tạo ra những nền tảng quan trọng cho việc ứng dụng AI. Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng hiện xử lý trung bình khoảng 14 triệu giao dịch mỗi ngày, với tỷ lệ hoạt động liên tục đạt 99,997%.

Tính đến ngày 16/10/2026, toàn ngành Ngân hàng đã có hơn 177 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và 3 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức được đối chiếu thông tin sinh trắc học.

Đặc biệt, từ ngày 1/4/2026 đến nay, Hệ thống Phòng ngừa gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO) đã phát cảnh báo tới khoảng 6 triệu lượt khách hàng. Trong đó, khoảng 2 triệu lượt khách hàng đã tạm dừng giao dịch sau khi nhận cảnh báo, với tổng giá trị giao dịch liên quan khoảng 7.600 tỷ đồng.

Những kết quả này cho thấy vai trò của dữ liệu sạch, hạ tầng công nghệ và cơ chế phối hợp trong việc nâng cao hiệu quả phòng chống gian lận, bảo vệ khách hàng trên môi trường số.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm an toàn khi ứng dụng AI

Bên cạnh những cơ hội, ông Lê Anh Dũng cũng cảnh báo các rủi ro phát sinh từ AI. Cùng một công nghệ có thể giúp ngân hàng phát hiện giao dịch bất thường, ngăn chặn gian lận nhưng cũng có thể bị lợi dụng để tạo giọng nói, khuôn mặt giả mạo hoặc xây dựng những kịch bản lừa đảo tinh vi.

Đặc biệt, AI tác nhân có thể hỗ trợ tự động hóa quy trình nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ bị khai thác để đánh cắp thông tin hoặc khuếch đại sai sót. Một sự cố tại một ngân hàng không chỉ ảnh hưởng đến tổ chức đó, mà còn có thể tác động đến niềm tin đối với toàn hệ thống.

Trong bối cảnh này, NHNN đã ban hành Thông tư số 53/2026/TT-NHNN quy định về an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai hệ thống trí tuệ nhân tạo trong ngành Ngân hàng, có hiệu lực từ ngày 15/11/2026.

Ông Lê Anh Dũng cho biết, Thông tư 53 nhấn mạnh nguyên tắc AI phải chịu sự giám sát của con người, không thay thế thẩm quyền và trách nhiệm pháp lý của các cá nhân, tổ chức có liên quan.

Thông tư cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm an toàn trong suốt vòng đời hệ thống AI, kiểm soát nguy cơ tấn công và tăng cường quản lý rủi ro từ nhà cung cấp, đối tác công nghệ.

"Quản lý rủi ro không phải là rào cản đối với đổi mới sáng tạo mà là điều kiện để các ngân hàng triển khai công nghệ an toàn và có trách nhiệm", ông Lê Anh Dũng nhấn mạnh.

Về định hướng thời gian tới, NHNN sẽ tiếp tục thúc đẩy đổi mới có kiểm soát, phát triển nền tảng dùng chung, tăng cường chia sẻ thông tin cảnh báo gian lận và lấy quyền lợi người sử dụng dịch vụ làm trung tâm.

Đối với các ngân hàng thương mại, ông Lê Anh Dũng gợi mở 5 ưu tiên, gồm gắn đổi mới công nghệ với chiến lược dài hạn; đầu tư dữ liệu và hạ tầng; bảo đảm an toàn AI ngay từ khâu thiết kế; phát triển năng lực nhân sự và quản lý rủi ro xuyên suốt quá trình triển khai.

Trong bối cảnh AI ngày càng được ứng dụng sâu rộng vào hoạt động ngân hàng, việc lựa chọn công nghệ phù hợp, hoàn thiện cơ chế quản trị rủi ro và phát triển nguồn nhân lực sẽ là những yếu tố quan trọng để các tổ chức tín dụng khai thác hiệu quả tiềm năng của AI, đồng thời bảo đảm an toàn hoạt động và củng cố niềm tin của khách hàng.