Việt Nam thúc đẩy chia sẻ dữ liệu liên ngành, phòng chống lừa đảo trực tuyến

Kết nối dữ liệu đa ngành để phát hiện lừa đảo sớm hơn

Đây là những thông tin được chia sẻ tại Tọa đàm “Xây dựng mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến tại Việt Nam”. Sự kiện do Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia phối hợp với Google, Liên minh Niềm tin số và Momo tổ chức ngày 13/11.

Theo bảng xếp hạng TLD League Tables của GSE, tên miền “.vn” có quy mô trung bình khoảng 537.981 tên miền, do Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC), đơn vị trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ, quản lý. Với tỷ lệ báo cáo 0,4931%, tương đương khoảng 1/203 tên miền, “.vn” đứng thứ 33/72 trong nhóm tên miền có trên 500.000 tên miền.

Trong khu vực châu Á, “.jp” của Nhật Bản đứng thứ 20/72, với tỷ lệ 0,2998%; “.kr” của Hàn Quốc đứng thứ 23/72, với tỷ lệ 0,3239%; còn “.in” của Ấn Độ đứng thứ 34/72, với tỷ lệ 0,5048%.

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng A05, Bộ Công an nhấn mạnh: “Chúng ta không thể phòng chống lừa đảo trên một không gian mạng có tính kết nối cao bằng những cơ chế cảnh báo phân tán, riêng lẻ”.

Theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân, lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi, có tổ chức và liên thông giữa nhiều nền tảng, trong khi tín hiệu cảnh báo vẫn phân tán tại các tổ chức, doanh nghiệp. Vì vậy, cần chuyển từ xử lý từng vụ việc sang chủ động nhận diện, phòng ngừa nguy cơ; tăng cường chia sẻ tín hiệu rủi ro giữa các ngành và nền tảng.

Ông cũng lưu ý, dữ liệu vừa là nguồn lực để nhận diện, phòng ngừa rủi ro, vừa là tài sản cần được bảo vệ. Việc chia sẻ phải đi đôi với bảo đảm an ninh dữ liệu, bảo mật thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân, đồng thời xác định rõ mục đích, phạm vi và trách nhiệm của các bên.

Mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến đa ngành do Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an chủ trì, hướng tới kết nối cơ quan quản lý với doanh nghiệp tài chính - ngân hàng, ví điện tử, viễn thông, mạng xã hội, thương mại điện tử và giao vận.

Thực tế, 1 vụ lừa đảo có thể diễn ra trên nhiều nền tảng: đối tượng tiếp cận nạn nhân qua mạng xã hội, dẫn dụ bằng tin nhắn hoặc cuộc gọi, sau đó chiếm đoạt tiền qua tài khoản ngân hàng. Mỗi tổ chức thường chỉ nắm một phần thông tin, như số điện thoại, đường dẫn độc hại hay tài khoản nhận tiền. Kết nối các dữ liệu này sẽ giúp nhận diện đầy đủ hơn phương thức và mạng lưới hoạt động của đối tượng.

Từ góc độ ngân hàng, ông Nguyễn Xuân Học, Phó Tổng Giám đốc MB cho biết, các kịch bản lừa đảo ngày càng tinh vi, có thể khai thác thông tin cá nhân và hoàn cảnh gia đình để tạo lòng tin, khiến nạn nhân làm theo hướng dẫn. Trong khi đó, các ngân hàng vẫn chủ yếu tiếp nhận phản ánh, xác minh và xử lý trong phạm vi từng đơn vị; việc chia sẻ thông tin về kịch bản lừa đảo, website giả mạo hay tài khoản nhận tiền còn hạn chế.

Theo ông Học, cần có đầu mối đủ thẩm quyền và công cụ để kết nối, tạo điều kiện cho các tổ chức chia sẻ dữ liệu, kinh nghiệm phòng ngừa. Trong hơn 1 năm qua, MB đã phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công an khai thác dữ liệu để nhận diện tài khoản có dấu hiệu lừa đảo, ngăn chặn dòng tiền trước khi được chuyển đi. Ngân hàng cũng sử dụng các mô hình trí tuệ nhân tạo phân tích thông tin khách hàng, thiết bị và thói quen giao dịch để phát hiện dấu hiệu bất thường.

Đại diện MB kỳ vọng, khi mạng lưới được triển khai bài bản, kết nối dữ liệu giữa ngân hàng, ví điện tử, trung gian thanh toán, nền tảng thương mại điện tử và cơ quan quản lý sẽ giúp phát hiện, ngăn chặn hành vi lừa đảo sớm hơn, đồng thời hỗ trợ truy vết nhanh khi sự việc đã xảy ra.

Theo mô hình dự kiến, các thành viên gửi tín hiệu như số điện thoại, số tài khoản, đường dẫn website hoặc tài khoản mạng xã hội về đầu mối tập trung AI Central Hub. Hệ thống sử dụng trí tuệ nhân tạo để đối chiếu, liên kết và đánh giá mức độ rủi ro, sau đó chia sẻ cảnh báo đến các thành viên. Các tổ chức tiếp nhận sẽ chủ động rà soát, cảnh báo khách hàng và phản hồi kết quả xử lý.

Việc chia sẻ được thực hiện theo từng tầng dữ liệu, đi kèm cơ chế thẩm định thành viên, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quy định rõ quyền, nghĩa vụ. Điểm rủi ro hiển thị trên nền tảng chỉ mang tính khuyến nghị; những báo cáo ở trạng thái Verified mới là tín hiệu đã được xác minh.

Đại tá Nguyễn Huy Lục, Trưởng phòng Cục An ninh mạng, Bộ Công an cho biết, tội phạm mạng ngày càng lợi dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ giả mạo hình ảnh, giọng nói và các nền tảng số để lừa đảo. Hoạt động phạm tội có xu hướng tổ chức thành đường dây xuyên quốc gia, sử dụng nhiều phương thức thanh toán và trung gian khác nhau, gây khó khăn cho công tác phát hiện, ngăn chặn và truy vết.

Thời gian qua, các cơ quan chức năng đã triển khai nhiều giải pháp như làm sạch dữ liệu thuê bao, xác thực sinh trắc học trong giao dịch, kết nối dữ liệu căn cước công dân và phối hợp với các nền tảng số để ngăn chặn vi phạm. A05 cũng tăng cường triệt phá các đường dây lừa đảo, phối hợp gửi tin nhắn cảnh báo và tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân.

Theo thống kê của A05, trong 9 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ tội phạm lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam giảm 20% so với cùng kỳ năm 2025.

Tuy nhiên, Đại tá Nguyễn Huy Lục cho rằng, bảo đảm an ninh, an toàn trong chia sẻ và lưu thông dữ liệu vẫn là thách thức lớn. Dữ liệu vừa phục vụ chuyển đổi số, vừa là mục tiêu của tội phạm mạng. Do đó, cần tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành, doanh nghiệp và lực lượng chức năng, xây dựng cơ chế trao đổi thông tin, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và hợp tác quốc tế trong phòng, chống tội phạm mạng.

Chia sẻ dữ liệu xuyên biên giới, chủ động nhận diện rủi ro lừa đảo

Mạng lưới tại Việt Nam được xây dựng trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm từ Global Signal Exchange (GSE), Anti-Scam Intelligence Loop của Australia và Cifas của Anh, đồng thời điều chỉnh phù hợp với bối cảnh trong nước.

Theo bà Emily Taylor, đồng sáng lập GSE, Giám đốc điều hành Oxford Information Labs và ông Lucien Taylor, đồng sáng lập, Giám đốc công nghệ GSE, đây là sáng kiến phi lợi nhuận do Google, Liên minh Chống lừa đảo Toàn cầu (GASA) và Oxford Information Labs hợp tác sáng lập, chính thức vận hành từ đầu năm 2025. Nền tảng hỗ trợ chia sẻ dữ liệu về dấu hiệu lừa đảo, gian lận và tội phạm mạng xuyên biên giới.

Tính đến tháng 10/2026, GSE đã ghi nhận và chia sẻ hơn 1,5 tỷ dấu hiệu cảnh báo, với khoảng 140 tổ chức tham gia trên toàn cầu. Tại Singapore, GovTech phối hợp với Meta sử dụng dữ liệu GSE để gỡ bỏ hơn 30.000 thực thể lừa đảo trên Facebook và Instagram. Tại Anh, chương trình thí điểm giữa Cơ quan Phòng chống Tội phạm Quốc gia và các đối tác góp phần vô hiệu hóa khoảng 50.000 tài khoản gian lận và 5.000 website giả mạo ngân hàng.

Đối với Việt Nam, việc xây dựng mạng lưới liên ngành và hướng tới kết nối với GSE, GASA mở ra khả năng trao đổi tín hiệu cảnh báo xuyên biên giới, giúp cập nhật kịp thời các phương thức lừa đảo quốc tế, đồng thời đóng góp dữ liệu từ Việt Nam vào nỗ lực bảo vệ người dùng toàn cầu.

Việc tên miền “.vn” xuất hiện trên bảng xếp hạng GSE là kết quả đo lường tự động đối với hạ tầng DNS, không đồng nghĩa VNNIC đã trở thành thành viên chính thức của nền tảng này.

Việc xây dựng mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến liên ngành được kỳ vọng giúp các cơ quan quản lý và doanh nghiệp tăng khả năng nhận diện, ngăn chặn lừa đảo từ sớm. Khi dữ liệu được kết nối trên nền tảng an toàn, các tổ chức có thể phối hợp phát hiện rủi ro trước khi hành vi lừa đảo hoàn tất, góp phần bảo vệ khách hàng và củng cố an toàn trên môi trường số.