MoMo đề xuất mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến đa ngành
Lừa đảo trực tuyến thường diễn ra qua nhiều nền tảng, từ mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin đến các giao dịch tài chính. Trong khi mỗi tổ chức chỉ quan sát được 1 phần hành trình lừa đảo, việc kết nối tín hiệu rủi ro giữa các ngành có thể giúp nhận diện nguy cơ sớm hơn, tăng khả năng bảo vệ người dùng.
Tại Tọa đàm “Xây dựng Mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến tại Việt Nam”, bà Tăng Thị Hà Yên, Giám đốc Trí tuệ nhân tạo và Dữ liệu của MoMo đã chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng AI trong phát hiện, cảnh báo giao dịch bất thường, đồng thời đề xuất xây dựng Mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến đa ngành tại Việt Nam.
AI hỗ trợ phát hiện và cảnh báo giao dịch bất thường
Theo bà Tăng Thị Hà Yên, 1 vụ lừa đảo trực tuyến thường trải qua nhiều bước. Đối tượng có thể tiếp cận nạn nhân bằng quảng cáo giả mạo trên mạng xã hội, sau đó chuyển sang trao đổi qua ứng dụng nhắn tin, tạo lòng tin và yêu cầu chuyển tiền đặt cọc vào tài khoản được chỉ định.
Trong hành trình này, MoMo chưa thể quan sát các hoạt động diễn ra trên nền tảng bên ngoài. Khả năng can thiệp chủ yếu xuất hiện khi người dùng thực hiện giao dịch qua ứng dụng. Hệ thống AI sẽ phân tích các dấu hiệu rủi ro, cảnh báo khi người nhận có biểu hiện bất thường và yêu cầu người dùng xác nhận lại trước khi tiếp tục chuyển tiền.

Thay vì chỉ chặn giao dịch, MoMo lựa chọn cách tạo một khoảng dừng có chủ đích, giúp người dùng đọc cảnh báo, kiểm tra thông tin người nhận và cân nhắc lại quyết định. Theo cách tiếp cận này, công nghệ không chỉ phát hiện rủi ro mà còn hỗ trợ người dùng tránh bị cuốn theo kịch bản thao túng của kẻ lừa đảo.
Đại diện MoMo cho biết, đang triển khai 3 trụ cột công nghệ chính. Trong đó, Flash Liveness Detection sử dụng xác thực sinh trắc học bằng ánh sáng nháy màu nhằm tăng khả năng phát hiện giả mạo, bao gồm deepfake. AI Risk Scoring vận hành hàng chục mô hình AI nhiều tầng để chấm điểm rủi ro và liên tục cập nhật từ phản hồi của người dùng. Còn Graph Network liên kết dữ liệu tài khoản, thiết bị và giao dịch để phát hiện các cụm tài khoản có dấu hiệu liên quan đến hoạt động lừa đảo.
Theo số liệu được MoMo chia sẻ, hệ thống phân tích hơn 1.000 tín hiệu trên mỗi giao dịch và cảnh báo khoảng 29.000 giao dịch bất thường mỗi ngày. Có 99,5% người dùng sau khi nhận cảnh báo đã dừng lại suy nghĩ trước khi chuyển tiền. Trong năm 2025, giá trị tài sản ước tính có thể được các giải pháp này bảo vệ lên tới hơn 15.000 tỷ đồng.
Tuy nhiên, theo đại diện MoMo, việc ứng dụng AI trong phạm vi một nền tảng vẫn chưa thể giải quyết toàn diện vấn đề. Khi cảnh báo xuất hiện ở bước chuyển tiền, người dùng có thể đã trải qua quá trình tiếp cận, dẫn dụ và bị thao túng tâm lý trên nhiều kênh khác nhau. Trong khi đó, tiền có thể bị tẩu tán chỉ trong vài phút.
Kết nối dữ liệu đa ngành để cảnh báo sớm hơn
Từ thực tế trên, MoMo cho rằng, lừa đảo trực tuyến không còn là bài toán riêng của từng ngân hàng, ví điện tử hay nền tảng công nghệ. Các tổ chức thường chỉ nắm giữ một phần dữ liệu: doanh nghiệp viễn thông có thông tin về số điện thoại, SIM có dấu hiệu bất thường; mạng xã hội và ứng dụng nhắn tin có thể nhận diện tài khoản, đường dẫn giả mạo; đơn vị giao vận và thương mại điện tử có dữ liệu về shipper, đơn hàng COD bất thường; ngân hàng và ví điện tử có thông tin về tài khoản nhận tiền có rủi ro.
Nếu các tín hiệu này được chia sẻ kịp thời, những thông tin rời rạc có thể được kết nối để nhận diện một vụ việc hoặc đường dây lừa đảo trước khi người dân thực hiện giao dịch.
Trên cơ sở đó, MoMo đề xuất mô hình Mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến đa ngành, với một trung tâm xử lý tín hiệu ứng dụng AI (AI Central Hub). Trung tâm này có nhiệm vụ đối chiếu dữ liệu từ nhiều nguồn theo thời gian thực, liên kết các dấu hiệu rủi ro và chấm điểm để gửi cảnh báo tới các đơn vị trong mạng lưới.

Theo mô hình được giới thiệu, các thành viên có thể tiếp nhận và báo cáo dấu hiệu lừa đảo lên hệ thống trung tâm. Chẳng hạn, số điện thoại có dấu hiệu mạo danh, đường dẫn lừa đảo hoặc tài khoản nhận tiền đáng ngờ khi được phát hiện ở một nền tảng có thể trở thành thông tin cảnh báo cho các đơn vị khác. Qua đó, khả năng phòng ngừa không chỉ dừng ở nơi phát hiện rủi ro ban đầu mà được mở rộng tới nhiều điểm tiếp xúc với người dùng.
MoMo đánh giá mô hình này có thể giúp các đơn vị chia sẻ thông tin, hạ tầng và năng lực tính toán AI; đồng thời tích hợp hệ thống thông qua API, webhook. Tuy nhiên, để mạng lưới phát huy hiệu quả, việc kết nối cần đi cùng cơ chế chia sẻ dữ liệu, bảo vệ thông tin cá nhân và bảo đảm an toàn hệ thống.
Thông điệp được bà Tăng Thị Hà Yên đưa ra là: mỗi tổ chức có thể bảo vệ khách hàng của mình khi hoạt động riêng lẻ, nhưng khi cùng kết nối, các đơn vị có thể góp phần bảo vệ cộng đồng rộng lớn hơn. Đây là hướng tiếp cận nhằm chuyển từ cảnh báo rủi ro tại từng nền tảng sang phối hợp phòng ngừa lừa đảo trên toàn hành trình số.
Minh Quang