thitruongtaichinhtiente.vn

Các Hiệp hội ngành, nghề

Kỷ nguyên AI tại Việt Nam: Đưa công nghệ phục vụ việc làm thỏa đáng

Thanh Hải

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) không thể tách rời bài toán năng suất thực chất và việc làm thỏa đáng. Để công nghệ thực sự phục vụ con người, cộng đồng doanh nghiệp cần chuyển đổi đồng bộ từ dữ liệu, quy trình, kỹ năng lao động cho đến quản trị có trách nhiệm, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên số.

Thông tin trên được các diễn giả đưa ra tại Hội nghị "Thúc đẩy chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo vì việc làm thỏa đáng tại Việt Nam" diễn ra sáng ngày 18/11/2026 tại Hà Nội. Sự kiện do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp cùng Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và các cơ quan liên quan tổ chức đã quy tụ cơ quan quản lý, chuyên gia trong nước và quốc tế, cùng đại diện cộng đồng doanh nghiệp.

20261118_090251.jpg
Quang cảnh hội nghị

Góc nhìn đa chiều từ các diễn giả và bài toán chuyển hóa công nghệ

Phát biểu khai mạc hội, ông Nguyễn Tiến Huy, Giám đốc Văn phòng doanh nghiệp phát triển bền vững, Tổng Thư ký Hội đồng doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững (VCCI) nhận định, Việt Nam đang có những bước tiến đáng chú ý trên bản đồ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo toàn cầu.

Theo bảng xếp hạng Năng lực cạnh tranh số và Trí tuệ nhân tạo Thế giới (WDAIR) 2026 của IMD, Việt Nam đứng thứ 37/70 nền kinh tế và thứ 3 tại Đông Nam Á; đồng thời được ghi nhận ở cả 2 phương diện ứng dụng AI và xây dựng quy định quản lý AI.

Ông Nguyễn Tiến Huy cho rằng, đây là tín hiệu tích cực, nhưng yêu cầu quan trọng hơn là chuyển hóa lợi thế công nghệ và thể chế thành năng suất cao hơn, doanh nghiệp mạnh hơn và việc làm tốt hơn.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Tiến Huy cũng nhấn mạnh rằng, thách thức cốt lõi hiện nay không chỉ là việc doanh nghiệp có ứng dụng AI hay không, mà là ứng dụng thế nào để tạo giá trị thực chất.

“Vấn đề không chỉ là doanh nghiệp có ứng dụng AI hay không, mà là ứng dụng thế nào để tạo giá trị thực chất, nâng cao chất lượng việc làm và bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau”, ông Nguyễn Tiến Huy nhấn mạnh.

Từ góc độ người lao động, ông Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Thường trực Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam nhấn mạnh, AI có tiềm năng nâng cao năng suất, thúc đẩy việc làm thỏa đáng và cải thiện đời sống. Tuy nhiên, cần chú trọng trang bị kiến thức, kỹ năng cho các nhóm lao động dễ bị tổn thương, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi công nghệ.

Đồng quan điểm này, bà Sinwon Park, Giám đốc ILO tại Việt Nam chỉ ra rằng, dù công nghệ mở ra cơ hội lớn để doanh nghiệp cải thiện năng suất nhưng những thay đổi này sẽ không tác động cào bằng đến mọi đối tượng. Bà dẫn dắt từ các nghiên cứu gần đây của ILO cho thấy, có khoảng 20,8% việc làm tại Việt Nam (tương đương khoảng 11,5 triệu việc làm) có mức độ tiếp xúc tiềm tàng với AI tạo sinh. Dù vậy, tiềm năng tiếp xúc không đồng nghĩa với việc lao động sẽ mất việc làm.

“ILO tin rằng AI nên được áp dụng theo cách lấy con người làm trung tâm. Những thành quả về năng suất phải đi đôi với việc làm tốt hơn, tôn trọng các quyền tại nơi làm việc và cơ hội để người lao động học tập, thích ứng”, bà Sinwon Park nhấn mạnh.

Trong khi đó, phân tích sâu về thực trạng tại các doanh nghiệp, TS. Lương Minh Huân, Viện trưởng Viện Phát triển Doanh nghiệp (VCCI), chỉ ra khoảng cách lớn giữa nhận thức và năng lực triển khai thực tế. Dữ liệu khảo sát mới nhất của VCCI cho thấy, tỷ lệ doanh nghiệp tư nhân sử dụng AI ở bất kỳ mức nào ghi nhận khoảng 23,8% (theo PCI 2025), nhưng phần lớn vẫn ở giai đoạn sơ khai hoặc bề mặt.

“Có sử dụng AI không đồng nghĩa với tăng năng suất và không đồng nghĩa với việc tạo ra việc làm thỏa đáng. Hiệu quả thường dễ thấy ở cấp độ từng nhiệm vụ đơn lẻ, nhưng rất khó thấy ở cấp độ doanh thu và toàn bộ nền kinh tế nếu thiếu sự tái thiết kế quy trình và chiến lược toàn diện”, TS. Lương Minh Huân cảnh báo.

Tiếp nối góc nhìn phân tích vĩ mô và cấu trúc thị trường, ông Nguyễn Quang Đồng, đại diện Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS) đánh giá, người lao động và doanh nghiệp Việt Nam rất nhanh nhạy trong việc tiếp cận các công cụ AI miễn phí nhờ hạ tầng mạng tốc độ cao.

Tuy nhiên thực tế cho thấy, chuyển đổi AI tại nhiều tổ chức hiện mới chỉ dừng lại ở mức độ ‘bề mặt’, chưa đi vào chiều sâu vận hành. Ông Nguyễn Quang Đồng cho rằng, việc thiếu vắng các chính sách nội bộ, quy trình chuẩn và nguồn lực tài chính cho các giải pháp bản quyền khiến doanh nghiệp khó đột phá năng suất, đồng thời đặt ra thách thức lớn về rủi ro an toàn dữ liệu và sự thiếu hụt kỹ năng đồng bộ.

Giải pháp hệ sinh thái và bài học quốc tế hướng tới tương lai bền vững

Nhằm giải quyết bài toán chuyển hóa công nghệ thành năng suất thực chất và bảo vệ quyền lợi người lao động, các chuyên gia tại hội thảo đã đề xuất mô hình tiếp cận đồng bộ theo hướng hệ sinh thái, kết hợp giữa cấp độ doanh nghiệp, ngành và thể chế quốc gia.

Đại diện cho cơ quan nghiên cứu quốc tế, bà Gulmira Asanbaeva, Quản lý Chương trình Hệ sinh thái năng suất vì việc làm thỏa đáng của ILO tại Việt Nam đã có bài trình bày về "năng suất lao động và AI: Xu hướng năng suất lao động tại Việt Nam, cùng những thách thức và cơ hội để khu vực kinh tế tư nhân trong nước chuyển các cải thiện ở cấp độ nhiệm vụ sang kết quả ở cấp doanh nghiệp và nền kinh tế".

Bài trình bày cho thấy, ứng dụng AI hiệu quả khi dữ liệu, quy trình, kỹ năng và tiếng nói của người lao động cùng được cải thiện. Công nghệ tốt hơn có thể tạo thêm giá trị. Các thể chế thị trường lao động góp phần quyết định liệu giá trị đó có tạo ra việc làm và thu nhập tốt hơn không.

Qua phát biểu, bà Gulmira Asanbaeva nhấn mạnh, vai trò của đối thoại xã hội trong phát triển kỹ năng, quản lý lao động bằng thuật toán và cải thiện điều kiện làm việc, đồng thời góp phần thúc đẩy quan hệ lao động hài hòa và cân bằng hơn.

Từ kinh nghiệm thực tế tại Hàn Quốc, ông Cho Insung, Phòng Chiến lược AI - Cơ quan Thông tin việc làm Hàn Quốc (KEIS) đã chia sẻ về quá trình xây dựng hạ tầng dữ liệu và các nền tảng hỗ trợ việc làm ứng dụng AI như JobCare+, FirmCare và các Trung tâm việc làm AI. Trong quá trình đó, công nghệ được thiết kế đóng vai trò là công cụ hỗ trợ chứ không thay thế con người.

Thông qua hệ thống dữ liệu tích hợp toàn diện về thị trường lao động, các cơ quan quản lý tại Hàn Quốc có thể hỗ trợ người tìm việc đánh giá triển vọng nghề nghiệp, gợi ý đào tạo và giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình tuyển dụng một cách minh bạch, an toàn.

Hội thảo thống nhất rằng, để thúc đẩy chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo vì việc làm thỏa đáng tại Việt Nam, các doanh nghiệp cần tập trung vào 3 định hướng trọng tâm: Gắn ứng dụng AI với năng suất thực chất và đào tạo lại kỹ năng cho người lao động; bảo đảm người lao động được tham gia vào quá trình chuyển đổi và chia sẻ lợi ích công bằng; đồng thời thúc đẩy quản trị AI có trách nhiệm, lấy con người làm trung tâm và duy trì cơ chế giám sát chặt chẽ của con người.

Thước đo thành công cuối cùng của tiến trình chuyển đổi số không chỉ nằm ở số lượng doanh nghiệp áp dụng công nghệ hay tốc độ tăng trưởng kinh tế, mà còn ở việc liệu con người có được phát triển toàn diện, có điều kiện làm việc tốt hơn và không ai bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên số.

Thanh Hải