Đảm bảo an ninh năng lượng: Cần khẩn trương triển khai kho dự trữ xăng dầu quốc gia

An ninh năng lượng - Vấn đề sống còn của nền kinh tế

Phát biểu tại Hội thảo “Biến động địa - chính trị và chiến lược đảm bảo năng lượng" do Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh (BCSI) phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức, TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh, nhấn mạnh: Cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay không phải lần đầu tiên xảy ra. Nguyên nhân mỗi lần khủng hoảng đều khác nhau, từ cuộc khủng hoảng dầu năm 1973, 1978, đến các cuộc khủng hoảng gần đây như tác động từ xung đột Ukraine – Nga. Mỗi lần khủng hoảng đều để lại bài học quan trọng đối với nền kinh tế thế giới và Việt Nam, cũng như tác động trực tiếp tới doanh nghiệp.

“Điều quan trọng cần khẳng định là dù thế giới có phát triển tới công nghiệp 6.0, các vấn đề cơ bản như năng lượng, an ninh năng lượng, lương thực và các yếu tố nền tảng khác vẫn quyết định sự vận hành bình thường của xã hội. Những vấn đề rất thực, rất cụ thể này luôn là nền tảng cho cuộc sống và kinh tế”- TS. Võ Trí Thành nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, biến động địa - chính trị đang ngày càng tác động trực tiếp đến thị trường năng lượng toàn cầu, làm gia tăng rủi ro về nguồn cung, giá cả, vận tải và chuỗi cung ứng. Đặc biệt, căng thẳng tại Trung Đông đã khiến thị trường năng lượng thế giới phản ứng mạnh, không chỉ ở giá dầu mà còn ở tâm lý thị trường, tỷ giá và chi phí tài chính. Có thời điểm giá dầu thô Brent lên tới 115,6 USD/thùng vào đầu tháng 3/2026, tăng rất mạnh so với đầu năm: đồng thời, nguy cơ gián đoạn tại các tuyến hàng hải chiến lược tiếp tục làm gia tăng lo ngại về một cú sốc kép đối với cung ứng năng lượng và chi phí logistics toàn cầu.

“

Việc nhìn nhận năng lượng là nền tảng của nền kinh tế không chỉ giúp ứng phó các cú sốc trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài, đảm bảo Việt Nam phát triển bền vững.

TS. Võ Trí Thảnh, Viện trưởng BCSI

Đối với Việt Nam, tác động của các biến động này là rõ nét và đa chiều do nền kinh tế có độ mở lớn, phụ thuộc nhiều vào lưu chuyển thương mại quốc tế và vẫn còn dựa đáng kể vào nguồn năng lượng nhập khẩu. Giá nhiên liệu trong nước đã tăng mạnh trong tháng 3/2026, trong đó xăng E5 A92 tăng 26,2% và dầu diesel tăng 57,4% so với bình quân tháng trước. Sự gia tăng này không chỉ làm tăng chi phí vận tải, sản xuất và logistics, mà còn tạo áp lực lan tỏa sang nhiều nhóm hàng hóa và vật tư đầu vào.

Chủ động ứng phó

Theo các chuyên gia, thách thức đặt ra không chỉ là câu chuyện thiếu hay đủ nguồn cung trong ngắn hạn, mà còn là khả năng làm chủ hệ thống năng lượng trong trung và dài hạn.

Nhiều rủi ro đang cùng lúc bộc lộ, từ phụ thuộc nhập khẩu xăng dầu, khí, than và LNG, cho đến phụ thuộc về công nghệ, thiết bị và hạ tầng phục vụ chuyển dịch năng lượng. Trong khi đó, nhu cầu điện của Việt Nam tiếp tục tăng nhanh cùng với quá trình công nghiệp hóa, chuyển đổi số, phát triển trung tâm dữ liệu và các ngành sản xuất có cường độ năng lượng cao. Điều này đặt ra yêu cầu phải củng cố cả năng lực dự trữ, điều độ, lưu trữ năng lượng, đa dạng hóa nguồn cung và tăng tính linh hoạt của hệ thống điện, thay vì chỉ tập trung vào việc đáp ứng nhu cầu trước mắt.

Biến động năng lượng cũng kéo theo tác động dây chuyền đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Các ngành sử dụng nhiều năng lượng hoặc phụ thuộc lớn vào nguyên liệu đầu vào và logistics như vận tải, công nghiệp chế biến, vật liệu xây dựng, nông nghiệp và phân bón đều chịu sức ép lớn về chi phí và khả năng duy trì ổn định sản xuất. Riêng với ngành phân bón, việc bảo đảm nguồn cung và giá cả ổn định không chỉ liên quan đến sản xuất công nghiệp mà còn gắn trực tiếp với an ninh lương thực quốc gia, bởi phân bón là vật tư đầu vào thiết yếu đối với nông nghiệp và năng suất cây trồng.

“Với các nền kinh tế như Việt Nam, tác động của khủng hoảng năng lượng càng rõ rệt. Thích ứng không chỉ là vượt qua khó khăn trước mắt, mà còn là nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc trong tương lai, đảm bảo sự ổn định của nền kinh tế và đời sống xã hội”- TS Võ Trí Thanh nhấn mạnh.

Theo TS. Hà Huy Ngọc, Giám đốc Trung tâm Chiến lược và Chính sách - Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, tổng nhu cầu xăng dầu và khí đốt của Việt Nam hiện nay khoảng 26,65 triệu tấn, nguồn cung nội địa chỉ đạt khoảng 14,5 triệu tấn (chiếm 54,4%), chủ yếu từ hai nhà máy Dung Quất và Nghi Sơn, phần còn lại (45,6%, khoảng 12,15 triệu tấn) vẫn phải nhập khẩu...

“Trong bối cảnh biến động chi phí đầu vào do xung đột địa chính trị, việc tăng tính chủ động, linh hoạt và khả năng chống chịu của nền kinh tế là rất cần thiết”- TS. Hà Huy Ngọc nhấn mạnh.

Kho dự trữ xăng dầu quốc gia - Không thể chần chừ!

Theo TS. Lê Xuân Nghĩa, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng, nguy cơ bất ổn năng lượng toàn cầu hiện nay không mang tính ngắn hạn mà có thể kéo dài, xuất phát từ cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc và những điểm nóng địa chính trị khó lường. Trong bối cảnh đó, Việt Nam không thể tiếp tục chần chừ trong việc xây dựng kho dự trữ xăng dầu quốc gia.

Ông nhớ lại, khi Việt Nam bắt đầu đặt ra kế hoạch dự trữ trước đây, mức độ phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng chưa lớn. Tuy nhiên, hiện nay tình hình đã thay đổi đáng kể khi Việt Nam trở thành nước nhập khẩu ròng năng lượng. Điều này khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước các "cú sốc" về giá và nguồn cung nếu không có “bộ đệm” dự trữ phù hợp.

“Kho dự trữ xăng dầu cần được nhìn nhận như một trụ cột quan trọng trong chiến lược an ninh năng lượng quốc gia, có ý nghĩa không chỉ về mặt kỹ thuật mà còn đối với ổn định kinh tế vĩ mô”- TS. Lê Xuân Nghĩa nhấn mạnh.

Theo TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam (VPA), điểm yếu lớn của Việt Nam là năng lực dự trữ năng lượng còn hạn chế trong khi mức độ phụ thuộc vào nhập khẩu ngày càng tăng.

“Mặc dù chủ trương xây dựng kho dự trữ xăng dầu quốc gia đã được đề cập trong nhiều nghị quyết và quy hoạch, song tiến độ triển khai vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn”- ông Thập thẳng thắn chỉ rõ.

Đồng tình với việc phải đẩy nhanh tiến độ xây dựng kho dự trữ xăng dầu quốc gia, TS. Hà Huy Ngọc, Giám đốc Trung tâm Chiến lược và Chính sách - Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng trong bối cảnh hiện nay, mặc dù nguồn dầu hiện tại hạn chế, song việc xây dựng các kho dự trữ dài hạn là cần thiết để chủ động ứng phó các cú sốc trong tương lai.

Theo các chuyên gia, về mặt kỹ thuật và vận hành, việc xây dựng kho dự trữ không quá phức tạp, thời gian triển khai trong khoảng 24-30 tháng. Vấn đề cốt lõi nằm ở cơ chế chính sách, đặc biệt là cơ chế thu hút đầu tư và phương thức vận hành hiệu quả.

“Nếu tháo gỡ được các điểm nghẽn này, việc phát triển hệ thống dự trữ hoàn toàn có thể được thúc đẩy nhanh chóng”- Chủ tịch VPA, TS Nguyễn Quốc Thập quả quyết.

Thanh Thanh