Kinh nghiệm triển khai thị trường trái phiếu xanh ở một số quốc gia - bài học và một số đề xuất cho Việt Nam

Tóm tắt: Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nhu cầu chuyển đổi sang nền kinh tế xanh ngày càng cấp thiết, trái phiếu xanh nổi lên như một công cụ tài chính hiệu quả để huy động vốn cho các dự án bền vững. Bài viết phân tích kinh nghiệm phát triển thị trường trái phiếu xanh tại các quốc gia như Trung Quốc, EU và Ấn Độ. Bài viết cũng phân tích thực trạng phát triển thị trường trái phiếu xanh tại Việt Nam, trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp cho Việt Nam với mục tiêu là tạo nền tảng vững chắc để thúc đẩy sự phát triển bền vững và dài hạn cho thị trường trái phiếu xanh trong nước.

Từ khóa: Trái phiếu xanh, thị trường trái phiếu xanh Việt Nam, phát triển bền vững

Experience in developing green bond market in several countries - lessons and some recommendations for Vietnam

Abstract: In the context of climate change and the increasingly urgent need to transition to a green economy, green bonds have emerged as an effective financial tool to mobilize capital for sustainable projects. The article analyzes the experience in developing the green bond market in countries such as China, the EU and India. The article also analyzes the current state of bond market in Vietnam, on that basis, proposes solutions for Vietnam with the goal of creating a solid foundation to promote sustainable and long-term development for the domestic green bond market.

Keywords: Green bonds, Vietnam green bond market, sustainable development

1. Tổng quan

1.1. Khái niệm và đặc điểm trái phiếu xanh

Trái phiếu xanh (TPX) là một công cụ nợ có thu nhập cố định được dùng để huy động tiền cho các dự án khí hậu và môi trường. Nó thường được liên kết với tài sản và được hỗ trợ bởi bảng cân đối kế toán của tổ chức phát hành, do đó thường có xếp hạng tín dụng giống như các nghĩa vụ nợ khác của tổ chức phát hành (Troy Segal, 2024).

Theo Ngân hàng Thế giới (2015), TPX là một loại trái phiếu được phát hành để huy động vốn từ các nhà đầu tư nhằm phục vụ cho các dự án và hoạt động thúc đẩy tính bền vững môi trường. Loại trái phiếu này góp phần hỗ trợ phát triển các ngành công nghiệp thân thiện với môi trường, giảm lượng khí thải độc hại, đẩy mạnh sử dụng năng lượng tái tạo và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Tại Việt Nam, theo khoản 1 Điều 150 Luật Bảo vệ môi trường 2020, trái phiếu xanh (TPX) là công cụ tài chính do chính phủ, chính quyền địa phương hoặc doanh nghiệp phát hành nhằm huy động vốn cho các hoạt động và dự án bảo vệ môi trường. Việt Nam đã xây dựng khung pháp lý và chiến lược phát triển thị trường TPX, tiêu biểu là Luật Bảo vệ môi trường 2020, Thông tư 101/2021/TT-BTC với chính sách ưu đãi và Sổ tay hướng dẫn TPX theo tiêu chuẩn ASEAN và quốc tế.

Theo khoản 1 Điều 150 Luật Bảo vệ môi trường 2020, TPX được hiểu là loại trái phiếu do chính phủ, chính quyền địa phương hoặc doanh nghiệp phát hành theo quy định pháp luật nhằm huy động vốn phục vụ cho các hoạt động bảo vệ môi trường và các dự án đầu tư đem lại lợi ích môi trường.

Từ các khái niệm trên có hiểu TPX là công cụ tài chính thu nhập cố định, huy động vốn cho các dự án môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu. Được phát hành bởi chính phủ, doanh nghiệp hoặc tổ chức khác, TPX cam kết trả lãi và hoàn vốn theo thỏa thuận. Không chỉ là kênh huy động vốn, TPX còn thúc đẩy giải pháp bền vững nhờ sự hỗ trợ của hạ tầng và chính sách tài chính xanh, góp phần định hướng đầu tư vào phát triển bền vững và nâng cao trách nhiệm môi trường.

Để phân biệt TPX với các loại trái phiếu khác, có thể dựa vào các tiêu chí được trình bày tại Bảng 1.

Bảng 1: Bảng phân biệt TPX với các loại trái phiếu khác

1.2. Tầm quan trọng của trái phiếu xanh

TPX đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường, thúc đẩy trách nhiệm xã hội, đổi mới công nghệ, tăng trưởng kinh tế xanh và nâng cao uy tín. TPX cung cấp nguồn tài chính cho các dự án năng lượng tái tạo, giao thông thân thiện với môi trường và giảm phát thải khí nhà kính, góp phần thực hiện các cam kết khí hậu toàn cầu như Thỏa thuận Paris (Gianfrate & cộng sự, 2019). Đồng thời, TPX thúc đẩy đầu tư bền vững, giúp nhà đầu tư tham gia vào phát triển kinh tế bền vững và phù hợp với các tiêu chí ESG. Nguồn vốn từ TPX hỗ trợ doanh nghiệp cải tiến công nghệ, tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xanh. Ngoài ra, TPX còn nâng cao uy tín quốc gia và doanh nghiệp, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và mở rộng cơ hội tiếp cận vốn quốc tế.

2. Kinh nghiệm triển khai thị trường trái phiếu xanh ở một số quốc gia

Trong những năm gần đây, tốc độ tăng trưởng của thị trường TPX đã ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ, đặc biệt tại các khu vực phát triển như châu Âu, Bắc Mỹ và châu Á. Những quốc gia dẫn đầu như Trung Quốc, Mỹ và Pháp đã tận dụng hiệu quả nguồn vốn từ TPX để triển khai các dự án năng lượng tái tạo, giao thông xanh và quản lý tài nguyên bền vững.

Hình 1: Giá trị TPX phát hành trên toàn thế giới từ năm 2014 đến năm 2023 theo khu vực

Báo cáo từ Swiss Re Institute (2021) đã nhấn mạnh, nếu không có các biện pháp ứng phó hiệu quả, GDP toàn cầu có thể giảm đến 18% vào năm 2050, cho thấy tầm quan trọng của việc ưu tiên các sáng kiến xanh trong chiến lược phát triển kinh tế bền vững.

2.1. Liên minh châu Âu (EU)

Liên minh châu Âu (EU) được xem là một trong những khu vực tiên phong trong việc phát triển TPX, cùng với đó là sự đóng góp nổi bật của các quốc gia như Đức, Pháp, Hà Lan, Thụy Điển và Tây Ban Nha. Những nước này đều nằm trong nhóm 10 quốc gia dẫn đầu về phát hành TPX, tạo ra nguồn lực tài chính quan trọng cho các dự án bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó, nhiều nước khác trong EU như Ý, Phần Lan và Bồ Đào Nha cũng tham gia vào thị trường này, mặc dù ở quy mô nhỏ hơn.

Trong hơn một thập kỷ qua, thị trường TPX của EU đã phát triển nhanh chóng nhờ các chính sách cụ thể và khung pháp lý rõ ràng. Giai đoạn từ 2016 - 2021 chứng kiến sự mở rộng vượt bậc của thị trường này với số đợt phát hành trái phiếu tăng từ 85 (năm 2016) lên 338 (năm 2019) và giá trị phát hành đạt mức kỷ lục vào năm 2021. TPX được sử dụng rộng rãi để tài trợ các dự án thuộc nhiều lĩnh vực (xem hình 2,3).

Hình 2: Giá trị phát hành và số đợt phát hành TPX tại châu Âu giai đoạn 2016 - 9/2020

Hình 3: Giá trị TPX sử dụng trong các lĩnh vực khác nhau tại châu Âu giai đoạn 2016 – 2021

Từ năm 2021 đến nay, EU tiếp tục duy trì vị trí dẫn đầu thị trường TPX toàn cầu. Báo cáo năm 2024 cho thấy, các quốc gia EU đã phát hành thêm hàng tỷ euro TPX để tài trợ các mục tiêu trong Thỏa thuận Xanh châu Âu, hướng tới trung hòa carbon vào năm 2050. Đồng thời, cơ chế điều chỉnh carbon qua biên giới (CBAM), triển khai từ năm 2023, tiếp tục thúc đẩy sự phát triển của tài chính bền vững, mặc dù vẫn đối mặt với nhiều chỉ trích từ quốc tế​.

Thị trường TPX ở EU đã mở rộng và phát triển mạnh mẽ nhờ vào việc áp dụng các chính sách quản lý và phát triển chặt chẽ, đồng thời thiết lập các quy định rõ ràng và minh bạch. Tiêu biểu là 2 tiêu chuẩn quan trọng: Nguyên tắc GBP của ICMA và Tiêu chuẩn CBS của CBI, nhằm đảm bảo tính minh bạch và phân bổ vốn hiệu quả. Đặc biệt, Quy định về Trái phiếu Xanh châu Âu (EuGB), công bố vào năm 2021, đã đặt nền móng cho một khuôn khổ pháp lý chặt chẽ, tạo sự tin cậy cho các nhà đầu tư và hỗ trợ việc phát hành TPX quy mô lớn.

2.2. Trung Quốc

Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã khẳng định vị thế là một trong những quốc gia dẫn đầu trong lĩnh vực TPX. Năm 2023, tổng giá trị phát hành TPX đạt 131,3 tỷ USD, trong đó 83,5 tỷ USD đáp ứng tiêu chuẩn CBI. Dù tăng trưởng kinh tế chậm lại và lãi suất cao khiến khối lượng phát hành giảm nhẹ so với năm 2022, thị trường vẫn ổn định nhờ vai trò dẫn dắt của các ngân hàng lớn như Ngân hàng Phát triển Thượng Hải Pudong và Ngân hàng Công thương Trung Quốc, tập trung huy động vốn cho các dự án năng lượng sạch và giao thông carbon thấp.

Trung Quốc đã nhanh chóng vươn lên thành một trong những quốc gia dẫn đầu về phát triển TPX, dù gia nhập thị trường muộn hơn châu Âu. Nhờ chính sách hỗ trợ mạnh mẽ và nhu cầu tài chính bền vững lớn, giá trị phát hành TPX của Trung Quốc tăng từ 36,2 tỷ USD năm 2016 (chiếm 1/3 toàn cầu) lên 109,5 tỷ USD năm 2021, đứng thứ 2 thế giới sau Mỹ.

Hình 4: Giá trị phát hành TPX tại Trung Quốc từ 2017-2023

Một điểm nổi bật khác trong năm 2023 là tỷ lệ TPX được đánh giá độc lập (SPO) tăng lên đáng kể, đạt 66,4% về khối lượng phát hành. Điều này phản ánh nỗ lực của các tổ chức phát hành trong việc nâng cao tính minh bạch và xây dựng niềm tin với các nhà đầu tư quốc tế. Ngoài ra, sự tham gia mạnh mẽ vào thị trường TPX quốc tế cũng là một thành tựu quan trọng. Trong quý cuối cùng của năm 2023, doanh số bán TPX liên kết quốc tế của Trung Quốc đạt 21,83 tỷ USD, tăng 131% so với quý trước, vượt qua Mỹ và Đức để đứng đầu về doanh số phát hành.

Bảng 2: Giá trị phát hành TPX của các nền kinh tế lớn nhất thế giới trong quý IV/2023

Theo S&P Global (2024), Trung Quốc đang phát triển các công cụ tài chính mới như trái phiếu liên kết bền vững (SLB), trái phiếu chuyển đổi và cơ sở giảm phát thải carbon (CERF) nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về tài chính bền vững. Phát hành quốc tế dự kiến sẽ tăng mạnh nhờ sự quan tâm lớn từ nhà đầu tư toàn cầu và cam kết cải thiện minh bạch cùng các tiêu chuẩn bền vững. Điều đó cũng góp phần khẳng định vị trí hàng đầu trên thị trường TPX góp phần vào nỗ lực toàn cầu chống biến đổi khí hậu và chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp. Thành công này dựa trên khung pháp lý toàn diện, tiêu biểu là Chỉ thị về Trái phiếu Tài chính Xanh (2015), cùng danh mục dự án TPX hài hòa tiêu chuẩn quốc tế và nội địa, đảm bảo minh bạch. Các chính sách ưu đãi như dùng TPX làm tài sản thế chấp, nới lỏng phát hành và mở rộng niêm yết quốc tế đã tăng sức hấp dẫn của TPX. Trung Quốc cũng tích hợp yếu tố ESG vào chiến lược tài chính, tạo hình mẫu phát triển bền vững toàn cầu.

2.3. Ấn Độ

Ấn Độ là quốc gia phát thải carbon lớn thứ 3 thế giới và chịu ảnh hưởng nặng nề bởi biến đổi khí hậu, minh chứng rõ ràng nhất là mức nhiệt độ cao kỷ lục tháng 2/2023. Trong bối cảnh này, việc phát triển thị trường TPX trở thành một phần không thể thiếu trong chiến lược ứng phó biến đổi khí hậu của Ấn Độ. Việc huy động vốn cho các dự án bền vững, đặc biệt trong năng lượng không hóa thạch và giảm cường độ carbon, đã giúp Ấn Độ dẫn đầu khu vực về huy động vốn xanh.

Ấn Độ bắt đầu phát hành TPX từ năm 2015, chủ yếu để tài trợ cho các dự án năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời và thủy điện nhỏ. Các đợt phát hành đầu tiên do Ngân hàng EXIM và Ngân hàng YES thực hiện đã thu hút sự chú ý của nhà đầu tư quốc tế, đánh dấu khởi đầu cho thị trường TPX trong nước. Từ năm 2015-2018, Ấn Độ phát hành hơn 20 đợt TPX với tổng giá trị 7,15 tỷ USD, trở thành quốc gia có quy mô phát hành lớn thứ 2 thế giới năm 2017-2018, chỉ sau Trung Quốc (Jha & Bakhshi, 2019). Dù TPX chỉ chiếm 0,7% thị trường trái phiếu năm 2018, sự tăng trưởng rất mạnh mẽ, đạt gần 7 tỷ USD vào năm 2021, gấp hơn 6 lần so với 2020. Chính phủ cũng ban hành khung pháp lý minh bạch, củng cố niềm tin nhà đầu tư và khẳng định vai trò của TPX trong phát triển bền vững.

Với cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2070, ngày 1/2/2022, Bộ trưởng Tài chính Ấn Độ, bà Nirmala Sitharaman, công bố kế hoạch phát hành TPX để tài trợ các dự án giảm phát thải khí nhà kính. Chính phủ đã phát hành TPX có chủ quyền lần đầu ngày 25/1/2023 trị giá 80 tỷ INR (980 triệu USD) và lần thứ 2 ngày 9/2/2023 với giá trị tương tự. Nguồn vốn được phân bổ cho các dự án xanh quan trọng như năng lượng tái tạo, điện khí hóa giao thông, quản lý nước, chất thải bền vững và bảo tồn đa dạng sinh học, tập trung giảm phụ thuộc than (đáp ứng 55% nhu cầu năng lượng hiện tại) và phát triển công nghệ tiên tiến như năng lượng thủy triều.

Biểu đồ thể hiện số lượng TPX được phát hành tại Ấn Độ theo loại hình tổ chức phát hành

Tính đến tháng 2/2023, tổng giá trị TPX phát hành tại Ấn Độ đạt 21 tỷ USD, với 84% từ khu vực tư nhân, đứng đầu các thị trường mới nổi tại châu Á (sau Trung Quốc) về huy động vốn xanh. Sự tham gia mạnh mẽ của chính phủ không chỉ mở rộng thị trường mà còn gia tăng đầu tư vào các dự án thân thiện với môi trường, giảm cường độ carbon và thúc đẩy phát triển bền vững, khẳng định vai trò hình mẫu xanh tại khu vực và toàn cầu.

Sự quan tâm từ các nhà đầu tư quốc tế, cùng hệ thống pháp lý vững mạnh và cam kết giảm phát thải carbon, đã giúp Ấn Độ trở thành điểm đến hấp dẫn cho các quỹ hưu trí và tổ chức tài chính. Tuy nhiên, thị trường TPX Ấn Độ vẫn đối mặt thách thức như nhận thức hạn chế của nhà đầu tư, nhất là khu vực tư nhân, lo ngại về rủi ro và thiếu thông tin về lợi ích lâu dài của TPX. Bên cạnh đó, biến động tỷ giá hối đoái cũng ảnh hưởng đến sức hấp dẫn của TPX quốc tế, dù Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ đã thực hiện các biện pháp ổn định thị trường ngoại hối và kiểm soát lạm phát.

3. Thực trạng phát triển thị trường trái phiếu xanh tại Việt Nam

3.1. Các thành tựu và dự án điển hình

Thị trường TPX tại Việt Nam vẫn trong giai đoạn đầu phát triển. Từ năm 2018-2022, Việt Nam có 18 đợt phát hành TPX, chủ yếu cho các dự án năng lượng tái tạo (57%), chất thải và nông nghiệp. Năm 2020 và 2021, bất chấp đại dịch COVID-19, giá trị phát hành tăng mạnh, đạt 770 triệu USD và 2.858,5 triệu USD. Sự phát triển này được thúc đẩy bởi chuyển dịch cơ cấu vốn và chính sách hỗ trợ từ Nhà nước. Đặc biệt, tháng 7/2022, Công ty Tài chính CP Điện lực phát hành TPX trị giá 73,7 triệu USD theo chuẩn quốc tế, đánh dấu bước tiến quan trọng. Tuy nhiên, quy mô thị trường vẫn nhỏ, chủ yếu dựa vào tài trợ từ chính phủ và địa phương, trong khi sự tham gia của doanh nghiệp còn hạn chế, đòi hỏi nỗ lực phát triển hệ thống cung cầu và nâng cao nhận thức nhà đầu tư.

Các dự án được tài trợ bằng TPX

Bảng 3: Phát hành trái phiếu chính quyền địa phương xanh

Bảng 4: Phát hành trái phiếu doanh nghiệp xanh.

3.2. Thách thức và khó khăn trong việc phát triển trái phiếu xanh tại Việt Nam

Thị trường TPX tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, làm chậm tốc độ phát triển và giảm thu hút đầu tư. Khung pháp lý và chính sách liên quan chưa hoàn chỉnh, chưa đáp ứng yêu cầu thực tế và tiêu chuẩn quốc tế, chưa tạo được niềm tin cho nhà đầu tư nước ngoài. Nhiều dự án xanh quy mô nhỏ, khó tiếp cận nguồn vốn lớn từ các tổ chức tài chính quốc tế. Việc phát hành TPX bằng đồng VND, loại tiền không tự do chuyển đổi, cùng chi phí phát hành cao và ít tổ chức hỗ trợ chứng nhận xanh cũng làm giảm sức hấp dẫn.

Ngoài ra, các tổ chức phát hành tại Việt Nam chưa ưu tiên huy động vốn qua TPX, trong khi thị trường thiếu đa dạng hóa nhà đầu tư, chủ yếu vẫn là ngân hàng thương mại. Nhà đầu tư trong nước tập trung vào các dự án sinh lời cao hơn là sản phẩm tài chính bền vững. Khả năng kết nối với nhà đầu tư và quỹ quốc tế quan tâm đến tài chính xanh còn hạn chế, cản trở tiềm năng phát triển của thị trường TPX tại Việt Nam.

4. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Trong bối cảnh TCX trở thành xu hướng toàn cầu, kinh nghiệm từ các quốc gia đi trước sẽ mang lại những bài học quý giá cho các nước đang phát triển như Việt Nam trong hành trình xây dựng và mở rộng thị trường này.

4.1. Từ EU

Liên minh châu Âu (EU) đã xây dựng nền tảng vững chắc cho thị trường TPX nhờ khung pháp lý minh bạch và tiêu chuẩn rõ ràng. Các nguyên tắc như Nguyên tắc GBP của ICMA và Tiêu chuẩn CBS của CBI đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn. Đặc biệt, Quy định EuGB ra đời năm 2021 đã củng cố lòng tin nhà đầu tư và tính bền vững thị trường. Song song, EU triển khai các chính sách hỗ trợ như cơ chế điều chỉnh carbon qua biên giới (CBAM), giảm tác động từ các ngành công nghiệp năng lượng cao và thúc đẩy chuyển đổi xanh.

Một điểm nổi bật khác là EU tài trợ đa lĩnh vực, từ năng lượng tái tạo, giao thông carbon thấp đến xây dựng bền vững, tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực cho toàn bộ nền kinh tế. Đồng thời, EU không ngừng đổi mới sản phẩm tài chính xanh và tăng cường hợp tác quốc tế, giúp mở rộng thị trường và duy trì vị thế hàng đầu trong lĩnh vực tài chính xanh, đóng góp giải pháp cho các thách thức môi trường và khí hậu toàn cầu.

4.2. Từ Trung Quốc

Trung Quốc là một trong những quốc gia tiên phong phát triển thị trường TPX nhờ các chính sách toàn diện. Quốc gia này đã xây dựng nền tảng pháp lý vững chắc với Chỉ thị về Trái phiếu Tài chính Xanh (2015), quy định rõ tiêu chuẩn phát hành, danh mục dự án tài trợ và quản lý nguồn vốn, đảm bảo tính minh bạch. Điều này khuyến khích sự tham gia của nhà phát hành và nhà đầu tư. Để thúc đẩy doanh nghiệp, Trung Quốc cung cấp các chính sách ưu đãi tài chính, như sử dụng TPX làm tài sản thế chấp và cho vay lãi suất thấp từ ngân hàng trung ương, giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận vốn. Minh bạch và đánh giá độc lập (SPO) cũng là yếu tố quan trọng, củng cố niềm tin nhà đầu tư.

Ngoài ra, Trung Quốc ưu tiên phân bổ nguồn vốn TPX vào các lĩnh vực chiến lược như năng lượng tái tạo và giao thông công cộng carbon thấp, hỗ trợ mục tiêu giảm phát thải và chuyển đổi năng lượng bền vững. Cuối cùng, Trung Quốc kết nối thị trường TPX trong nước với quốc tế bằng cách phát hành trái phiếu bằng nhiều loại tiền tệ và niêm yết trên các sàn giao dịch toàn cầu, nâng cao tính cạnh tranh và hội nhập quốc tế.

4.3. Từ Ấn Độ

Ấn Độ đã đạt được thành tựu trong phát triển thị trường TPX nhờ tập trung vào các dự án cơ sở hạ tầng xanh, đặc biệt là năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời và thủy điện nhỏ. Việt Nam có thể áp dụng mô hình này để triển khai các dự án xanh, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững. Chính phủ Ấn Độ đã xây dựng khung pháp lý minh bạch, tạo nền tảng vững chắc cho thị trường TPX và gia tăng niềm tin của nhà đầu tư. Đây là kinh nghiệm quý báu cho Việt Nam trong việc xây dựng hành lang pháp lý để khuyến khích sự tham gia của các nhà đầu tư.

Sự tham gia của nhà đầu tư quốc tế là yếu tố quan trọng giúp Ấn Độ thu hút vốn ổn định và Việt Nam có thể áp dụng chính sách tương tự. Tuy nhiên, Ấn Độ đối mặt với thách thức về nhận thức hạn chế về TPX trong khu vực tư nhân, điều này cũng là vấn đề Việt Nam cần giải quyết qua giáo dục và nâng cao nhận thức, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Bên cạnh đó, ổn định tỷ giá và kiểm soát lạm phát là bài học quý giá cho Việt Nam để duy trì sức hấp dẫn của thị trường TPX và phát triển kinh tế bền vững.

5. Một số đề xuất thúc đẩy phát triển thị trường trái phiếu xanh tại Việt Nam

Để thúc đẩy phát triển thị trường TPX tại Việt Nam, cần thực hiện một loạt chính sách đồng bộ và có tính khả thi cao, nhằm tạo ra môi trường thuận lợi cho việc phát hành và đầu tư vào TPX, đồng thời đảm bảo sự bền vững trong phát triển kinh tế. Đầu tiên, cần hoàn thiện khung pháp lý với tiêu chí rõ ràng, danh mục dự án đủ điều kiện và cơ chế giám sát vốn, học hỏi kinh nghiệm từ EU và Ấn Độ để đảm bảo minh bạch và bền vững. Đồng thời, triển khai các chính sách ưu đãi như miễn giảm thuế, hỗ trợ lãi suất và cho phép dùng trái phiếu làm tài sản thế chấp nhằm giảm rủi ro, khuyến khích tổ chức phát hành. Ngoài ra, cần nâng cao nhận thức thông qua đào tạo, hội thảo và thu hút đầu tư quốc tế bằng cách đa dạng hóa sản phẩm trái phiếu, tạo môi trường đầu tư minh bạch, ổn định. Chính phủ cũng nên quản lý rủi ro tỷ giá và duy trì chính sách vĩ mô ổn định để hỗ trợ sự phát triển bền vững của thị trường này.

Trên đây chỉ là những đề xuất hàm ý chính sách cơ bản nhằm thúc đẩy phát triển thị trường TPX tại Việt Nam. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả những chính sách này, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, các tổ chức tài chính và cộng đồng doanh nghiệp. Đồng thời, cần xây dựng một lộ trình cụ thể với các bước đi rõ ràng, bảo đảm tính khả thi trong việc áp dụng các chính sách, đồng thời tạo ra cơ chế giám sát hiệu quả.

Tài liệu tham khảo:

- Bộ Tài chính (2021). Thông tư số 101/2021/TT-BTC về quy định giá dịch vụ trong lĩnh vực chứng khoán áp dụng tại Sở giao dịch Chứng khoán và tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam.

- Chính phủ (2018). Nghị định số 163/2018/NĐ-CP quy định về phát hành trái phiếu doanh nghiệp.

- Chính phủ (2020). Nghị định số 153/2020/NĐ-CP quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế.

- Climate Bonds Initiative (2019). Báo cáo Cơ hội đầu tư vào cơ sở hạ tầng xanh Việt Nam 2019.

- Climate Bonds Initiative (2020). China green bond market report 2020.

- Climate Bonds Initiative (2021). China green bond market report 2021.

- Climate Bonds Initiative (2023). China sustainable debt state of the market report 2023.

- Đào Lê Kiều Oanh & Hoàng Nguyễn Thanh Hương (12/12/2024). Thực trạng và đề xuất phát triển thị trường trái phiếu xanh tại Việt Nam. Truy cập tại: https://tapchinganhang.gov.vn/thuc-trang-va-de-xuat-phat-trien-thi-truong-trai-phieu-xanh-tai-viet-nam.htm

- Đào Thanh Bình & cộng sự (04/06/2024). Những vấn đề pháp lý về triển khai trái phiếu xanh của các doanh nghiệp tại Việt Nam: Thực trạng khuyến nghị. Truy cập tại: https://kinhtevadubao.vn/nhung-van-de-phap-ly-ve-trien-khai-trai-phieu-xanh-cua-cac-doanh-nghiep-tai-viet-nam-thuc-trang-khuyen-nghi-28891.html

- Đỗ Thị Xuân Thơ (2024). Kinh nghiệm phát triển trái phiếu xanh của Ấn Độ và bài học cho Việt Nam. Môi trường, Số 1/2024, 42-46

- European Investment Bank (05/07/2022). 15 years of EIB green bonds: leading sustainable. Truy cập tại: https://www.eib.org/en/press/all/2022-308-15-years-of-eib-green-bonds-leading-sustainable-investment-from-niche-to-mainstream

- Gianfrate, G., & Peri, M. (2019). The green advantage: Exploring the convenience of issuing green bonds. Journal of cleaner production, 127-135.

- Hussain, F. I., & Dill, H. (12/06/2023). India incorporates green bonds into its climate finance strategy. Truy cập tại: https://blogs.worldbank.org/en/climatechange/india-incorporates-green-bonds-its-climate-finance-strategy#:~:text=On%20January%2025%2C%202023%2C%20India,million)%20in%20sovereign%20green%20bonds.

- Isjwara, R., & Ahmad, R. (02/01/2022). India sets sights on record green bond issuance entering 2022. Truy cập tại: https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/india-sets-sights-on-record-green-bond-issuance-entering-2022-67940627

- Jha, B., & Bakhshi, P. (2019). Green finance: Fostering sustainable development in India. International Journal of Recent Technology and Engineering, 8(4), 3798-3801.

- Khanna, N., Purkayastha, D., & Jain, S. (10/08/2022). Landscape of Green Finance in India India’s green investment flows in FY 2019-2020. Truy cập tại: https://www.climatepolicyinitiative.org/publication/landscape-of-green-finance-in-india-2022/#:~:text=In%202019%2F%202020%2C%20tracked%20green,clean%20transport%2C%20and%20Energy%20efficiency.

- Lê Duy (12/02/2024). Kinh nghiệm phát triển bền vững thị trường trái phiếu xanh ở một số quốc gia và đề xuất thúc đẩy phát triển bền vững thị trường trái phiếu xanh ở Việt Nam. Truy cập tại: https://tapchicongthuong.vn/kinh-nghiem-phat-trien-ben-vung-thi-truong-trai-phieu-xanh-o-mot-so-quoc-gia-va-de-xuat-thuc-day-phat-trien-ben-vung-thi-truong-trai-phieu-xanh-o-viet-nam-116532.htm

- Lin, L., & Hong, Y. (2022). Developing a Green Bonds Market: Lessons from China. European Business Organization Law Review, 23, 143–185.

- Minh Châu & cộng sự (06/01/2020). Trái phiếu xanh: Thuận lợi và khó khăn để phát triển ở thị trường chứng khoán Việt Nam. Truy cập tại: https://thitruongtaichinhtiente.vn/trai-phieu-xanh-thuan-loi-va-kho-khan-de-phat-trien-o-thi-truong-chung-khoan-viet-nam-25536.html

- Nghị Viện Châu Âu (07/11/2023). Phân loại của EU: Đầu tư xanh để thúc đẩy tài chính bền vững. Truy cập tại: https://vi.eureporter.co/politics/european-parliament-2/2023/11/07/eu-taxonomy-green-investments-to-boost-sustainable-finance-2/

- Nguyễn Minh Huệ (12/07/2024). Thực trạng và một số giải pháp thúc đẩy phát triển trái phiếu xanh tại Việt Nam trong thời gian tới. Truy cập tại: https://dangcongsan.vn/phat-trien-kinh-te-xanh-ly-luan-va-thuc-tien/thuc-trang-va-mot-so-giai-phap-thuc-day-phat-trien-trai-phieu-xanh-tai-viet-nam-trong-thoi-gian-toi-674931.html

- Nguyễn Thanh Thuỷ (13/08/2022). Xu hướng phát triển trái phiếu xanh trên thế giới và tại Việt Nam. Truy cập tại: https://tapchitaichinh.vn/xu-huong-phat-trien-trai-phieu-xanh-tren-the-gioi-va-tai-viet-nam.html

- Quốc An (05/07/2024). Thị trường trái phiếu bền vững Trung Quốc tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong năm 2023. Truy cập tại: https://vietstock.vn/2024/07/thi-truong-trai-phieu-ben-vung-trung-quoc-tiep-tuc-phat-trien-manh-me-trong-nam-2023-772-1204832.htm#:~:text=Trong%20n%C4%83m%202023%2C%20Trung%20Qu%E1%BB%91c,tr%C3%A1i%20phi%E1%BA%BFu%20xanh%20c%E1%BB%A7a%20CBI

- Quốc Hội (2020). Luật Bảo vệ Môi trường số 72/2020/QH14.

- Segal, T. (27/04/2024). Green Bond: Types, How to Buy, and FAQs. Truy cập tại: https://www.investopedia.com/terms/g/green-bond.asp

- Tang, D. Y., & Zhang, Y. (2020). Do shareholders benefit from green bonds?. Journal of Corporate Finance, 60(C).

- Thế Mạnh (08/11/2024). Cơ hội thu hút đầu tư từ các đối tác EU theo hướng xanh và bền vững. Truy cập tại: https://vietstock.vn/2024/11/co-hoi-thu-hut-dau-tu-tu-cac-doi-tac-eu-theo-huong-xanh-va-ben-vung-768-1244011.htm

- Thủ tướng Chính phủ (2012). Quyết định số 1393/QĐ-TTg về phê duyệt chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh.

- Thủ tướng Chính phủ (2020). Quyết định số 1191/QĐ-TTg về phê duyệt mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp đổi mới và nâng cao năng lực công tác thông tin tuyên truyền và thông tin đối ngoại góp phần xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển.

- Trần Nguyên Sa (21/10/2023). Phát triển trái phiếu xanh tại Việt Nam. Truy cập tại: https://tapchitaichinh.vn/phat-trien-trai-phieu-xanh-tai-viet-nam.html

- Uỷ Ban Chứng khoán Nhà nước (2021). Sổ tay hướng dẫn phát hành Trái phiếu Xanh, Trái phiếu Xã hội và Trái phiếu Bền vững.

- Uỷ Ban Chứng khoán Nhà nước (23/02/2022). UBCKNN tổ chức Hội thảo về khung pháp lý và giám sát trái phiếu xanh. Truy cập tại: https://ssc.gov.vn/webcenter/portal/ubck/pages_r/l/chitit?dDocName=APPSSCGOVVN162144360

- Vũ Mai Chi & Nguyễn Hồng Gấm (27/06/2023). Kinh nghiệm phát triển thị trường trái phiếu xanh và một số đề xuất đối với Việt Nam. Truy cập tại: https://tapchinganhang.gov.vn/kinh-nghiem-phat-trien-thi-truong-trai-phieu-xanh-va-mot-so-de-xuat-doi-voi-viet-nam.htm

- Wu, J., & Ramos, M. (06/02/2024). China’s green bond market poised for further growth as green policies ramp up. Truy cập tại: https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/china-s-green-bond-market-poised-for-further-growth-as-green-policies-ramp-up-80149981\

Bài đã đăng trên Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ số 6 năm 2025

PGS, TS. Đào Lê Kiều Oanh - Cao Xuân Tươi - Nguyễn Ngọc Bảo Trân