Cảnh báo thủ đoạn lừa đảo mới: Khi người thân cũng có thể trở thành “mắt xích” trong kịch bản giả mạo
Hàng loạt cảnh báo mới từ các ngân hàng và cơ quan Công an cho thấy, thủ đoạn lừa đảo trực tuyến đang chuyển từ việc giả danh một cá nhân sang thao túng đồng thời nhiều người trong cùng một mối quan hệ. Đáng chú ý, kẻ gian có thể khiến người chuyển tiền và người nhận tiền đều là người thật, tài khoản thật, thông tin xác minh cũng chính xác nhưng cuối cùng tiền vẫn được chuyển vào tay đối tượng lừa đảo.
Khi kẻ gian “mượn” chính người thân để tạo lòng tin
Cơ quan Công an lưu ý một biến thể tinh vi hơn đang được các đối tượng lừa đảo thực hiện là giả mạo người thân, bạn bè bằng AI, Deepfake hoặc DeepVoice. Ngày 8/9/2026, Bộ Công an có đưa ra cảnh báo 25 kịch bản lừa đảo phổ biến trên không gian mạng, trong đó riêng nhóm lừa đảo bằng AI, Deepfake, DeepVoice có thủ đoạn tạo hình ảnh, video hoặc giọng nói giả mạo người thân, bạn bè, lãnh đạo để yêu cầu vay tiền hoặc chuyển khoản khẩn cấp.
Một vụ việc xảy ra tại Hà Nội và được ghi nhận cuối tháng 8 cho thấy mức độ phức tạp của phương thức này. Theo thông tin được chia sẻ, một người đàn ông tên Hùng nhận cuộc gọi từ người em hỏi vay tiền. Sau khi nhiều lần kiểm tra, thậm chí gọi điện xác minh trực tiếp, anh Hùng đã chuyển tổng cộng 260 triệu đồng vào đúng tài khoản ngân hàng đứng tên người em.
Tuy nhiên, người em cũng đang bị một tài khoản giả mạo anh Hùng dẫn dắt. Đối tượng đã dựng sẵn kịch bản yêu cầu người em gọi điện vay tiền của anh Hùng, sau đó chuyển khoản số tiền nhận được sang một tài khoản khác. Tin rằng mình đang thực hiện đúng lời nhờ của người thân, người em không chỉ chuyển tiếp 260 triệu đồng mà còn bỏ thêm 150 triệu đồng tiền cá nhân. Tổng số tiền 2 người chuyển cho kẻ gian lên tới 410 triệu đồng.
Điểm đáng lưu ý trong trường hợp này là người chuyển tiền đã xác minh đúng người nhận, còn người nhận tiền cũng là chính chủ tài khoản và trực tiếp gọi điện cho người thân. Tuy nhiên, cả 2 vẫn bị đặt vào một kịch bản do kẻ gian điều khiển. Đây là dạng thủ đoạn khiến việc chỉ kiểm tra tên tài khoản hoặc gọi lại cho người quen chưa chắc đủ để xác định giao dịch an toàn.
Từ giả danh shipper đến chiếm quyền điện thoại
Thủ đoạn giả danh nhân viên giao hàng tiếp tục được các ngân hàng cảnh báo. Theo Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), đối tượng có thể tự xưng là nhân viên của các đơn vị giao hàng (như Giao hàng tiết kiệm, Giao hàng nhanh...), gọi điện khi khách hàng vắng mặt và tạo áp lực yêu cầu chuyển khoản gấp để “giữ đơn” hoặc tránh hủy đơn. Sau khi nhận được tiền, đối tượng có thể tiếp tục thông báo khách hàng đã chuyển nhầm vào tài khoản đăng ký hội viên, rồi gửi đường dẫn đến website giả mạo hoặc yêu cầu cài ứng dụng để “hủy dịch vụ”. Việc nhập thông tin theo hướng dẫn có thể tạo điều kiện để kẻ gian đánh cắp dữ liệu và chiếm đoạt tài khoản ngân hàng.
Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB) cũng đã cảnh báo một kịch bản tương tự, trong đó đối tượng giả danh shipper yêu cầu thanh toán đơn hàng, sau đó thông báo khoản tiền đã chuyển nhầm vào tài khoản đăng ký dịch vụ hội viên và có thể bị trừ phí định kỳ. Nạn nhân tiếp tục được dẫn tới website giả mạo để nhập thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng. SHB lưu ý, khách hàng không truy cập đường link lạ, không cài ứng dụng không rõ nguồn gốc và không cung cấp mật khẩu, OTP hay thông tin bảo mật cho người khác.
Những cảnh báo này cho thấy một đặc điểm đáng chú ý của các kịch bản lừa đảo hiện nay: Đối tượng thường không tìm cách lấy tiền ngay ở bước đầu tiên. Thay vào đó, chúng tạo một tình huống có vẻ bình thường, sau đó từng bước dẫn nạn nhân sang một yêu cầu mới, khiến người dùng tự cung cấp thông tin hoặc thực hiện giao dịch.
Ngân hàng mở rộng tính năng cảnh báo
Trước sự biến đổi của các thủ đoạn lừa đảo, nhiều ngân hàng đang tăng cường lớp cảnh báo ngay trong quá trình giao dịch. Ngày 15/9/2026, SHB cho biết đã mở rộng tính năng cảnh báo tài khoản nhận tiền có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo đối với cả giao dịch trực tuyến giữa các tài khoản trong cùng hệ thống. Hệ thống đối chiếu dữ liệu cảnh báo và hiển thị thông tin để khách hàng có thêm cơ sở kiểm tra trước khi quyết định tiếp tục giao dịch. SHB cũng nhấn mạnh cảnh báo chỉ mang tính hỗ trợ, không đồng nghĩa tài khoản nhận tiền chắc chắn có hành vi gian lận.
Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank) cũng đã triển khai hệ thống cảnh báo rủi ro lừa đảo trên nhiều kênh giao dịch, kết nối với hệ thống SIMO và dữ liệu cảnh báo của Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05). Theo thông tin ngân hàng công bố tháng 6/2026, hệ thống đã cảnh báo gần 52.000 giao dịch chuyển tiền tới các tài khoản nghi ngờ gian lận, giả mạo; gần 300 tỷ đồng giao dịch đáng ngờ được tạm thời ngăn chặn.
Trong khi đó, Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) gần đây cũng liên tục cảnh báo về các hình thức giả mạo, từ SMS chứa đường dẫn website giả mạo đến các ấn phẩm truyền thông giả danh ngân hàng nhằm thu thập thông tin khách hàng.
Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank) cũng ghi nhận nhiều trường hợp khách hàng bị thao túng tâm lý, trong đó có vụ khách hàng mang 805 triệu đồng đến ngân hàng sau khi bị đối tượng giả danh công an đe dọa. Nhờ giao dịch viên phối hợp với lực lượng công an, giao dịch đã được ngăn chặn.
Theo Bộ Công an khuyến cáo, người dân không cung cấp thông tin cá nhân, mật khẩu, mã OTP; không chuyển tiền khi chưa xác minh chính xác danh tính người nhận; không truy cập đường link lạ, quét mã QR không rõ nguồn gốc hoặc cài đặt ứng dụng theo hướng dẫn của người lạ. Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn hoặc đã trở thành nạn nhân, cần nhanh chóng thông báo cho cơ quan Công an gần nhất để được hướng dẫn, hỗ trợ.
Với các giao dịch giữa người thân, nguyên tắc an toàn không nên chỉ dừng ở việc “đúng người, đúng số tài khoản”. Khi xuất hiện yêu cầu vay hoặc chuyển tiền bất thường, đặc biệt là yêu cầu chuyển tiếp tiền sang tài khoản thứ 3, người dân nên chủ động xác minh qua một kênh liên lạc độc lập và trực tiếp với người liên quan trước khi thực hiện giao dịch. Chỉ một bước kiểm tra bổ sung có thể giúp phá vỡ chuỗi thao túng mà kẻ gian đã dựng sẵn.