Từ “đồng hành, minh bạch, tuân thủ” đến thay đổi cách quản lý thuế với doanh nghiệp FDI
Minh bạch, dễ dự báo và đồng hành trong tuân thủ đang trở thành những yêu cầu quan trọng để doanh nghiệp FDI yên tâm đầu tư, mở rộng hoạt động và gắn kết sâu hơn với nền kinh tế Việt Nam.
Minh bạch không chỉ là yêu cầu với doanh nghiệp
Phát biểu tại hội nghị “Chính sách thuế và đầu tư đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài - Đồng hành, minh bạch, tuân thủ” sáng ngày 28/9 tại Hà Nội, ông Mai Xuân Thành, Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính), nhấn mạnh minh bạch phải là yêu cầu từ cả hai phía, doanh nghiệp và cơ quan quản lý thuế.
Theo ông Thành, với doanh nghiệp FDI, hoạt động kinh doanh ngày càng liên quan đến nhiều thị trường và hệ thống pháp luật thuế. Các vấn đề như giao dịch liên kết, hiệp định tránh đánh thuế hai lần, thủ tục thỏa thuận song phương, thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế, trao đổi thông tin và minh bạch dữ liệu ngày càng gắn với quản trị thuế của doanh nghiệp.
Ở phía doanh nghiệp, cơ quan thuế mong muốn doanh nghiệp chủ động quản trị tuân thủ, bảo đảm hồ sơ, dữ liệu và thông tin phản ánh trung thực bản chất của giao dịch kinh tế, đồng thời trao đổi sớm với cơ quan thuế khi phát sinh vấn đề phức tạp hoặc chưa rõ.
Nhưng ở chiều ngược lại, khi yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác và nhất quán thì chính sách, thủ tục và yêu cầu quản lý cũng phải được công khai, hướng dẫn rõ ràng, thực hiện thống nhất và cung cấp thông tin kịp thời.
Đây là điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận được nêu lên tại hội nghị. Quản lý thuế không chỉ được nhìn từ góc độ kiểm soát nghĩa vụ của người nộp thuế, mà ngày càng gắn với việc tạo dựng một môi trường mà doanh nghiệp có thể hiểu, dự liệu và thực hiện đúng.
Theo nội dung được trình bày tại hội nghị, ngành thuế đang chuyển phương thức từ kiểm tra, xử phạt sang theo dõi, hỗ trợ và cảnh báo; trường hợp doanh nghiệp không điều chỉnh, không tuân thủ quy định pháp luật mới tiến hành xử phạt.
Cùng với đó, Việt Nam đang tiếp tục đẩy mạnh hội nhập quốc tế về thuế. Ông Mai Xuân Thành cho biết Việt Nam đã tham gia Khung khổ hợp tác toàn diện về chống xói mòn cơ sở thuế và chuyển dịch lợi nhuận (BEPS Inclusive Framework) từ năm 2017 và Diễn đàn toàn cầu về minh bạch và trao đổi thông tin vì mục đích thuế từ năm 2019.
Theo ông Thành, ngày 24/8/2026, Nhóm Đánh giá đồng cấp và Giám sát (PRMG) thuộc Diễn đàn toàn cầu đã chấp thuận hồ sơ của Việt Nam sau 8 tháng kể từ khi báo cáo rà soát được công bố. Ông cho biết Việt Nam kỳ vọng tại kỳ họp Bộ trưởng các nước thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) vào tháng 10 sẽ ra khỏi Phụ lục 1, đồng thời Chính phủ đặt mục tiêu Việt Nam trở thành quốc gia tuân thủ về thuế vào năm 2028.
Với nhà đầu tư nước ngoài, những thay đổi này không chỉ mang ý nghĩa về quản lý thuế. Theo ông Thành, đây là những tín hiệu thể hiện quyết tâm cải cách thuế và hội nhập quốc tế về thuế, góp phần làm lành mạnh môi trường đầu tư và hỗ trợ doanh nghiệp yên tâm đầu tư tại Việt Nam.
Từ chính sách thuế đến yêu cầu “giữ chân” dòng vốn FDI
Nếu chính sách thuế là một cấu phần quan trọng của môi trường đầu tư, thì cách Việt Nam nhìn nhận về FDI cũng đang có sự thay đổi đáng kể.
Tại chính hội nghị sáng ngày 28/9, ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), cho rằng sau gần 40 năm mở cửa, khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã trở thành một bộ phận quan trọng của nền kinh tế, đóng góp vào tăng trưởng, xuất khẩu, tạo việc làm, chuyển dịch cơ cấu và mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại.
Tuy nhiên, theo ông Tuấn, yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới đã thay đổi khi cạnh tranh giữa các quốc gia gia tăng, trong khi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang làm thay đổi nhanh các chuỗi cung ứng toàn cầu.
“Mục tiêu không chỉ còn là thu hút thêm bao nhiêu vốn hay thêm bao nhiêu dự án, mà quan trọng hơn là làm thế nào để nâng cao chất lượng, hiệu quả, tính bền vững của dòng vốn và đặc biệt là tạo sự gắn kết, lan tỏa giữa khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và khu vực kinh tế có vốn đầu tư trong nước”, ông Tuấn nói.
Định hướng này được đặt trong khuôn khổ Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Theo ông Tuấn, Nghị quyết xác lập cách tiếp cận mới, từ tập trung “thu hút đầu tư” sang “phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài” theo hướng lâu dài, bình đẳng và cạnh tranh lành mạnh.
Theo đó, trọng tâm không còn đơn thuần là quy mô vốn hay số lượng dự án. Các dòng vốn được kỳ vọng tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, ứng dụng công nghệ tiên tiến, thúc đẩy nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước.
Một điểm đáng chú ý là cách tiếp cận đối với chính sách ưu đãi cũng được đặt lại. Theo nội dung được ông Tuấn trình bày, ưu đãi đầu tư được định hướng gắn với kết quả thực tế như công nghệ, nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực, liên kết với doanh nghiệp trong nước, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và giá trị gia tăng.
Đồng thời, việc nhà đầu tư quyết định đầu tư hay mở rộng hoạt động không chỉ phụ thuộc vào ưu đãi. Các yếu tố như thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực, logistics, dịch vụ hỗ trợ, khả năng kết nối chuỗi cung ứng cùng tính ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của chính sách cũng có vai trò quan trọng.
Từ góc nhìn này, chính sách thuế và chính sách đầu tư không phải hai câu chuyện tách rời. Một hệ thống thuế minh bạch, dễ dự báo, thủ tục rõ ràng và cơ chế trao đổi sớm có thể trở thành một bộ phận của môi trường đầu tư mà Việt Nam đang hướng tới.
Đại diện Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam, bà Rose Eiler, cũng nhấn mạnh tại hội nghị rằng tính ổn định, khả năng tiên liệu và dễ dự báo của chính sách là yếu tố quan trọng để các quốc gia thu hút và giữ chân doanh nghiệp FDI. Bà đồng thời cho rằng việc ban hành Thông tư 95/2026/TT-BTC về áp dụng hiệp định tránh đánh thuế hai lần, thủ tục thỏa thuận song phương và thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế là một bước tiến, nhưng hiệu quả thực thi mới là yếu tố quyết định.
Với cách tiếp cận đó, mục tiêu cuối cùng của chính sách không chỉ là tạo ra một môi trường để nhà đầu tư “muốn đến”, mà còn phải tạo điều kiện để họ “muốn ở lại”, mở rộng hoạt động, tăng cường nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực và kết nối sâu hơn với doanh nghiệp Việt Nam.
Để cụ thể hóa Nghị quyết 10, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 280/NQ-CP ngày 22/9/2026 về kế hoạch hành động, giao 61 nhiệm vụ cho các bộ, ngành, địa phương. Trong đó, Bộ Tài chính được giao 22 nhiệm vụ, gồm 14 nhiệm vụ liên quan trực tiếp đến FDI và 8 nhiệm vụ về phát triển thị trường vốn, thu hút đầu tư gián tiếp nước ngoài.
Đáng chú ý, ông Tuấn cho biết Cục Đầu tư nước ngoài đang xây dựng bộ chỉ số KPI để theo dõi, đánh giá việc thực hiện các mục tiêu của Nghị quyết 10, đồng thời phối hợp hoàn thiện hồ sơ sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư. Thông điệp được ông nhấn mạnh là “lấy hiệu quả phát triển, sự phục vụ, kiến tạo làm thước đo”.
Như vậy, từ câu chuyện thuế tại hội nghị sáng ngày 28/9 có thể thấy một yêu cầu rộng hơn đang được đặt ra đối với môi trường đầu tư Việt Nam: minh bạch không chỉ để doanh nghiệp tuân thủ, mà còn để doanh nghiệp có thể dự báo; quản lý không chỉ nhằm kiểm soát, mà còn phải hỗ trợ; và ưu đãi không chỉ hướng tới thu hút vốn, mà ngày càng gắn với kết quả mà dòng vốn tạo ra cho nền kinh tế.
Đó cũng là cơ sở để chuyển cách đánh giá hiệu quả thu hút FDI từ “thu hút được bao nhiêu” sang câu hỏi rộng hơn: dòng vốn đó tạo ra giá trị gì, đóng góp thế nào cho năng suất, công nghệ, nguồn nhân lực và năng lực của khu vực doanh nghiệp trong nước.
