Tài chính tiêu dùng: Dư địa lớn, cần minh bạch và trách nhiệm

Công ty tài chính chính thức: Kênh đưa vốn đến người dân

Tài chính tiêu dùng đang có dư địa lớn khi nhu cầu vốn phục vụ đời sống của người dân ngày càng đa dạng, trong khi khả năng tiếp cận tín dụng chính thức vẫn chưa đồng đều giữa các nhóm khách hàng. Đặc biệt, nhóm người lao động có thu nhập trung bình và thấp, công nhân tại các khu công nghiệp hay những khách hàng có nhu cầu vay khoản tiền tương đối nhỏ vẫn cần một kênh tín dụng phù hợp.

Đây chính là khoảng trống mà các công ty tài chính tiêu dùng chính thức có vai trò quan trọng trong việc tham gia cung ứng vốn.

Theo số liệu được công bố tại hội thảo “Tài chính tiêu dùng minh bạch và có trách nhiệm - Nền tảng cho phát triển bền vững” do Câu lạc bộ (CLB) Tài chính tiêu dùng thuộc Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam tổ chức diễn ra ngày 2/10 tại TP. Hồ Chí Minh. Tính đến cuối tháng 8/2026, tổng dư nợ cho vay phục vụ nhu cầu đời sống và tín dụng qua thẻ của khối công ty tài chính được NHNN cấp phép đạt gần 185.000 tỷ đồng, tăng 13,37% so với cùng kỳ năm trước.

Trong đó, dư nợ cho vay phục vụ nhu cầu đời sống đạt gần 134.000 tỷ đồng, tăng hơn 19%; dư nợ tín dụng qua thẻ đạt trên 51.000 tỷ đồng.

Những con số này cho thấy các công ty tài chính không phải là một bộ phận bên ngoài thị trường tín dụng, mà đang đảm nhận một phân khúc cụ thể trong hệ thống tín dụng chính thức.

Phát biểu tại hội thảo, TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) cho rằng, các công ty tài chính tiêu dùng được NHNN cấp phép có thể được xem như “cánh tay nối dài” của hệ thống ngân hàng, đưa dòng vốn chính thức đến người lao động có thu nhập trung bình, thu nhập thấp, công nhân tại các khu công nghiệp và những nhóm khách hàng khó tiếp cận vốn ngân hàng thương mại truyền thống. Điểm quan trọng ở đây là tính chính thức của nguồn vốn.

Theo Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024, công ty tài chính là một loại hình tổ chức tín dụng phi ngân hàng. Các tổ chức có đủ điều kiện và được NHNN cấp Giấy phép mới được thực hiện một hoặc một số hoạt động ngân hàng tại Việt Nam. Phạm vi, loại hình và nội dung hoạt động của từng tổ chức tín dụng được xác định trong Giấy phép do NHNN cấp.

Đối với công ty tài chính, pháp luật quy định có thể thực hiện một số hoạt động ngân hàng, trong đó có cho vay, bao gồm cho vay trả góp và cho vay tiêu dùng, theo phạm vi và điều kiện pháp luật quy định.

Như vậy, khi người dân tiếp cận khoản vay từ một công ty tài chính được NHNN cấp phép, quan hệ tín dụng đó nằm trong khuôn khổ pháp luật về hoạt động của tổ chức tín dụng, thay vì là một giao dịch cho vay tự phát bên ngoài hệ thống. Đây là điểm cần được nhìn nhận đầy đủ khi nói về thị trường tài chính tiêu dùng.

Thu hẹp khoảng trống tín dụng, hạn chế tín dụng phi chính thức

Một trong những vai trò quan trọng của các công ty tài chính tiêu dùng chính thức là đưa vốn đến những nhóm khách hàng mà ngân hàng thương mại truyền thống có thể chưa phục vụ đầy đủ.

Khi nhu cầu vay nhỏ, thời hạn ngắn hoặc không có tài sản bảo đảm, việc có thêm một kênh tín dụng chính thức giúp người dân có thêm lựa chọn hợp pháp để giải quyết nhu cầu tài chính.

TS. Đào Minh Tú cho rằng, việc mở rộng tín dụng chính thức tới những nhóm khách hàng này có ý nghĩa trong việc thu hẹp khoảng trống tín dụng. Khi khoảng trống tín dụng chính thức được thu hẹp, dư địa cho tín dụng đen, cho vay nặng lãi và các ứng dụng cho vay bất hợp pháp cũng từng bước bị thu hẹp.

Ở góc độ thị trường, đây cũng là lý do sự phát triển của các công ty tài chính được cấp phép có ý nghĩa vượt ra ngoài quy mô dư nợ của chính các doanh nghiệp này.

Một thị trường tín dụng tiêu dùng chính thức phát triển sẽ tạo thêm lựa chọn cho người dân, đồng thời góp phần hình thành lịch sử tín dụng và thói quen sử dụng các sản phẩm tài chính hợp pháp.

Ông Nguyễn Đình Đức, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Tài chính tiêu dùng, Phó Tổng Giám đốc HD SAISON cho rằng, giá trị của tài chính tiêu dùng không nằm ở việc chạy theo dư nợ hay tốc độ tăng trưởng đơn thuần. Mở rộng tiếp cận cần đi cùng việc tạo ra giá trị thực sự cho người dân, giúp khách hàng xây dựng lịch sử tín dụng tốt và tiếp cận nguồn vốn an toàn thay vì tìm đến tín dụng đen.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu đối với chính các công ty tài chính: không chỉ đưa vốn ra thị trường mà phải đưa đúng khoản vay, đúng khả năng trả nợ và đúng nhu cầu của khách hàng.

Từ mở rộng tiếp cận đến cho vay có trách nhiệm

Khi tài chính tiêu dùng ngày càng tiếp cận sâu hơn tới người dân, minh bạch trở thành yếu tố quan trọng để củng cố niềm tin vào tín dụng chính thức.

Đối với khách hàng, minh bạch trước hết là được cung cấp đầy đủ và dễ hiểu các thông tin về khoản vay, bao gồm lãi suất, phí, thời hạn, phương thức thanh toán và tổng nghĩa vụ tài chính.

Đối với công ty tài chính, cho vay có trách nhiệm phải gắn với việc đánh giá khả năng trả nợ, kiểm soát rủi ro, bảo vệ dữ liệu khách hàng và tuân thủ các quy định về hoạt động tín dụng.

Theo ông Nguyễn Đình Đức, giai đoạn tiếp theo của thị trường cần chuyển từ tập trung vào tốc độ và số lượng sang tiếp cận có trách nhiệm, trong đó chất lượng tăng trưởng, dữ liệu và công nghệ, cùng các chuẩn mực chung về minh bạch thông tin, đánh giá khả năng trả nợ, bảo vệ dữ liệu và cách ứng xử với khách hàng là những vấn đề cần được chú trọng.

Với công nghệ, các công ty tài chính có điều kiện rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng. Nhưng công nghệ cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng thẩm định và trách nhiệm đối với các quyết định tín dụng có sự hỗ trợ của dữ liệu và hệ thống tự động.

Một khoản vay phù hợp không nhất thiết là khoản vay có hạn mức cao nhất, mà là khoản vay đáp ứng được nhu cầu của khách hàng nhưng vẫn nằm trong khả năng thanh toán.

Với dư nợ tín dụng phục vụ nhu cầu đời sống và tín dụng qua thẻ toàn hệ thống đạt khoảng 4,62 triệu tỷ đồng, trong đó khối công ty tài chính được NHNN cấp phép đạt gần 185.000 tỷ đồng, tài chính tiêu dùng đang có một thị trường đáng kể để tiếp tục phát triển.

Nhưng dư địa đó không chỉ được đo bằng khả năng tăng thêm dư nợ.

Dư địa lớn hơn nằm ở khả năng đưa tín dụng chính thức đến những người chưa được phục vụ đầy đủ, thay thế dần các nguồn vốn phi chính thức bằng những sản phẩm tín dụng minh bạch, phù hợp và có trách nhiệm.

Trong quá trình đó, các công ty tài chính tiêu dùng được NHNN cấp phép giữ một vị trí quan trọng. Họ vừa là một bộ phận của hệ thống tổ chức tín dụng phi ngân hàng, vừa là kênh đưa vốn đến những phân khúc khách hàng mà phương thức tín dụng truyền thống khó bao phủ hết.

Vì vậy, phát triển tài chính tiêu dùng không chỉ là câu chuyện mở rộng thị trường cho các doanh nghiệp cho vay. Đó còn là quá trình mở rộng tín dụng chính thức, tăng khả năng tiếp cận tài chính của người dân và tạo thêm động lực cho tiêu dùng nội địa.

Khi quy mô thị trường tiếp tục mở rộng, yêu cầu đặt ra cũng rõ hơn: các công ty tài chính được cấp phép phải hoạt động đúng khuôn khổ pháp luật, minh bạch trong cung cấp sản phẩm, đánh giá phù hợp khả năng trả nợ và bảo vệ quyền lợi khách hàng.

Đó cũng là nền tảng để tài chính tiêu dùng phát triển từ “mở rộng tiếp cận” sang “tiếp cận có trách nhiệm”, qua đó củng cố vai trò của tín dụng chính thức trong đời sống kinh tế.