Mở rộng nền nhà đầu tư, đa dạng sản phẩm: Đón cơ hội hút dòng vốn dài hạn

Mở rộng nền nhà đầu tư từ những rào cản thấp nhất

Một thị trường vốn muốn phát triển bền vững không chỉ cần thêm doanh nghiệp niêm yết hay những đợt huy động vốn lớn, mà trước hết phải có một nền nhà đầu tư đủ rộng, đa dạng và có niềm tin.

Chia sẻ bên lề Diễn đàn Chứng khoán châu Á (ASF) 2026, ông Anup Gupta, Chủ tịch Diễn đàn Môi giới Sàn giao dịch Chứng khoán Bombay (BBF) Ấn Độ cho rằng, niềm tin vào cơ quan quản lý là một trong những yếu tố quan trọng giúp thị trường chứng khoán Ấn Độ thu hút đông đảo nhà đầu tư. Cùng với đó là khả năng đưa sản phẩm đầu tư đến với người dân trên phạm vi rộng và cung cấp kiến thức để họ hiểu cách thức vận hành của thị trường.

Một yếu tố đáng chú ý là mức vốn tham gia được hạ xuống khá thấp. Theo ông Anup, thông qua các quỹ tương hỗ, đặc biệt là hình thức đầu tư định kỳ (SIP), nhà đầu tư tại Ấn Độ có thể bắt đầu với số tiền khoảng 5 USD. Rào cản vốn thấp giúp thị trường tiếp cận được cả những nhà đầu tư có quy mô tài chính nhỏ.

Với quốc gia có dân số khoảng 1,4 tỷ người, việc mở rộng số lượng người tham gia, ngay cả từ những khoản đầu tư nhỏ, tạo ra một nền cầu đáng kể cho thị trường vốn.

Đáng chú ý, theo ông Anup, thị trường không chỉ gồm những nhà đầu tư dài hạn. Các nhà đầu cơ, nhà giao dịch trong ngày vẫn thực hiện chức năng tạo thanh khoản, trong khi nhóm nhà đầu tư có kỷ luật hơn có thể lựa chọn đầu tư dài hạn thông qua các công ty quản lý tài sản và những quỹ có lịch sử hoạt động tốt.

Điều này cho thấy thị trường trưởng thành không nhất thiết phải lựa chọn giữa nhà đầu tư cá nhân và tổ chức, hay giữa giao dịch ngắn hạn và đầu tư dài hạn. Mỗi nhóm có một vai trò khác nhau, trong khi khung pháp lý và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư tạo nền tảng để các dòng vốn cùng tồn tại.

Kinh nghiệm Thái Lan cũng cho thấy sự thay đổi về cấu trúc nhà đầu tư theo thời gian. Theo ông Pichet Sithi-Amnuai, Chủ tịch Hiệp hội các công ty chứng khoán Thái Lan (ASCO), khoảng 14 năm trước, thị trường chứng khoán Thái Lan có sự tham gia lớn của nhà đầu tư cá nhân, tương đối giống với Việt Nam hiện nay. Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển, vai trò của nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt là tổ chức nước ngoài, ngày càng rõ nét hơn.

Sự dịch chuyển này phản ánh quá trình thị trường mở rộng về chiều sâu, khi các dòng vốn tổ chức tham gia nhiều hơn bên cạnh lực lượng nhà đầu tư cá nhân.

Từ những kinh nghiệm quốc tế, bài toán đặt ra với Việt Nam không chỉ là tăng số lượng tài khoản đầu tư, mà là hình thành một nền nhà đầu tư đủ rộng, đủ đa dạng và đủ tin cậy để hấp thụ nguồn vốn ngày càng lớn. Trong đó, giáo dục tài chính giữ vai trò quan trọng.

Theo ông Anup, tại Ấn Độ, các tổ chức hạ tầng thị trường có quỹ bảo vệ nhà đầu tư; các công ty quản lý tài sản dành ngân sách cho giáo dục và nâng cao nhận thức. Cơ quan quản lý cũng thường xuyên tổ chức các chương trình phổ biến kiến thức. Báo chí và mạng xã hội được sử dụng để cảnh báo trước những lời mời gọi lợi nhuận bất thường.

Mục tiêu không phải thúc đẩy người dân đầu tư bằng mọi giá, mà giúp họ hiểu đầu tư vào đâu, thông qua kênh nào và mức lợi nhuận kỳ vọng nào là hợp lý.

Sản phẩm tạo đường dẫn cho dòng vốn

Nếu nền nhà đầu tư là một phía của thị trường vốn, thì sản phẩm và cơ chế đầu tư là phía còn lại. Một lượng tiền lớn chỉ có thể trở thành nguồn vốn dài hạn khi thị trường có những kênh phù hợp để dòng tiền đi vào.

Kinh nghiệm Thái Lan về chứng chỉ lưu ký (DR) là một ví dụ đáng chú ý.

Theo ông Pichet, Thái Lan bắt đầu phát triển DR sau khi tham khảo kinh nghiệm của một số thị trường Nam Mỹ, nơi nhà đầu tư có nhu cầu tiếp cận cổ phiếu quốc tế. Cơ chế này cho phép nhà đầu tư trong nước tiếp cận tài sản nước ngoài thông qua sản phẩm được giao dịch trên thị trường nội địa.

Chương trình DR được triển khai tại Thái Lan gần 10 năm. Theo ông Pichet, một trong những sản phẩm đầu tiên là VN30 DR, qua đó tạo kênh để nhà đầu tư Thái Lan tiếp cận thị trường Việt Nam. Ông cho biết sản phẩm này nhận được sự quan tâm đáng kể, với giá trị sau đó vượt 300 triệu USD. Hiện thị trường Thái Lan có khoảng 500 DR, được phát hành bởi gần 10 công ty chứng khoán.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô, mà ở khả năng hạ thấp rào cản tiếp cận tài sản quốc tế. Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài thường đòi hỏi nhà đầu tư có quy mô vốn và khả năng tiếp cận nhất định, trong khi DR tạo ra một lớp trung gian để mở rộng cơ hội tới nhóm nhà đầu tư nhỏ hơn.

Ở chiều ngược lại, kinh nghiệm Ấn Độ cho thấy thị trường vốn cần những tài sản đủ hấp dẫn để thu hút dòng tiền dài hạn.

Theo ông Anup, thị trường Ấn Độ đang huy động khoảng 40–45 tỷ USD thông qua IPO trong năm nay. Theo chia sẻ của ông, nhà đầu tư cá nhân thường được phân bổ khoảng 35–40% lượng cổ phiếu trong các đợt IPO và một số thương vụ có mức đăng ký mua vượt 100 lần.

Các lĩnh vực mới như quốc phòng, trung tâm dữ liệu và năng lượng tái tạo đang thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư. Theo ông Anup, nhà đầu tư muốn tham gia vào những lĩnh vực được kỳ vọng có vai trò trong 10–20 năm tới, qua đó tạo nền tảng cho dòng vốn mang tính dài hạn.

Điều này cho thấy dòng vốn dài hạn không hình thành chỉ từ mong muốn đầu tư dài hạn. Thị trường cần đồng thời có doanh nghiệp cần vốn, sản phẩm phù hợp và nhà đầu tư có khả năng cung cấp nguồn vốn.

Một ví dụ khác được ông Pichet đề cập là TISA – tài khoản tiết kiệm đầu tư mà Chính phủ Thái Lan đang nghiên cứu, theo hướng kết nối tiết kiệm với đầu tư dài hạn và tăng cường giáo dục tài chính. Theo chia sẻ của ông, chương trình dự kiến được công bố trong năm nay và có thể áp dụng từ năm sau.

Ông Pichet đặt vấn đề này trong bối cảnh Thái Lan đang đối mặt với xu hướng già hóa dân số, khi việc khuyến khích người dân tích lũy và đầu tư cho tuổi già không chỉ liên quan đến tài chính cá nhân mà còn gắn với bài toán an sinh xã hội.

Từ góc độ này, thị trường vốn không chỉ là nơi giao dịch cổ phiếu hay trái phiếu, mà còn có thể trở thành một cấu phần của hệ thống tiết kiệm dài hạn của nền kinh tế.

Nâng hạng mở cánh cửa, nền tảng quyết định dòng vốn

Việc Việt Nam được đưa vào nhóm thị trường mới nổi thứ cấp mở rộng khả năng tiếp cận của các dòng vốn quốc tế. Tuy nhiên, từ kinh nghiệm của Thái Lan và Ấn Độ, thay đổi phân loại mới là điểm mở đầu của quá trình thu hút vốn.

Theo ông Pichet, khi một thị trường được đưa vào nhóm thị trường mới nổi, phạm vi các quỹ và nhà đầu tư có thể tiếp cận thị trường đó sẽ rộng hơn. Thị trường được đưa vào phạm vi theo dõi của nhiều tổ chức đầu tư, trở thành một phần trong quá trình phân bổ và tái phân bổ danh mục.

Chuyên gia Thái Lan mô tả đây là cơ hội để Việt Nam được “đưa lên bản đồ” của cộng đồng đầu tư quốc tế và kỳ vọng trong một đến hai năm tới, dòng vốn nước ngoài sẽ quan tâm nhiều hơn đến thị trường Việt Nam.

Tuy nhiên, khả năng thu hút vốn không chỉ phụ thuộc vào phân loại thị trường. Theo ông Anup, Việt Nam cần tiếp tục duy trì mức độ tiếp cận phù hợp đối với nhà đầu tư, tăng cường giáo dục tài chính và bảo đảm chất lượng quản lý để niềm tin không bị lung lay.

Đối với Việt Nam, thị trường đặt ra yêu cầu phát triển đồng thời cả cung và cầu. Phía cung cần những doanh nghiệp đủ chất lượng, có nhu cầu vốn dài hạn và khả năng sử dụng vốn hiệu quả. Phía cầu cần một cơ sở nhà đầu tư rộng, đa dạng, được trang bị kiến thức và có niềm tin vào thị trường.

Nếu chỉ gia tăng số lượng doanh nghiệp và quy mô phát hành mà thiếu lực cầu đủ sâu, thị trường khó phát huy hết vai trò huy động vốn. Ngược lại, nếu mở rộng số lượng nhà đầu tư nhưng thiếu sản phẩm chất lượng, thông tin minh bạch và cơ chế bảo vệ phù hợp, dòng tiền cũng khó chuyển hóa thành nguồn vốn bền vững.