Doanh nhân Đỗ Hà Nam: Chữ tín mở đường cho hành trình xuất khẩu nông sản

Từ kỹ sư cơ khí đến xuất khẩu nông sản

Phóng viên: Từ một kỹ sư được đào tạo về cơ khí đến doanh nhân trong lĩnh vực xuất khẩu nông sản, đâu là bước ngoặt lớn nhất trong sự nghiệp của ông?

Ông Đỗ Hà Nam: Thực ra, khi bắt đầu sự nghiệp, tôi không có ước mơ hay hoài bão trở thành doanh nhân. Tôi tốt nghiệp ở nước ngoài rồi trở về nước trong bối cảnh đất nước còn rất nhiều khó khăn. Khi ấy, tìm được việc làm đã là điều hạnh phúc.

Năm 1974, tôi sang Bulgaria du học ngành cơ giới hóa nông nghiệp. Sau gần năm năm học tập, tôi trở về Việt Nam và làm việc tại Công ty Tổng hợp Phú Khánh, chuyên cung ứng vật tư, thiết bị cho các địa phương, đóng tại Nha Trang.

Trong những năm 1979-1980, nền kinh tế còn nhiều khó khăn, nguồn cung vật tư và phụ tùng cơ khí hạn chế, nhiều loại thiết bị không thể nhập khẩu. Công ty được giao nhiệm vụ khai thác, tháo gỡ, tân trang phụ tùng cũ để cung cấp trở lại cho các cơ sở sản xuất có nhu cầu.

Công việc này giúp tôi vận dụng kiến thức chuyên môn đã học, đồng thời nhận ra rằng trong điều kiện nguồn lực hạn chế, điều quan trọng là biết tận dụng những gì sẵn có để giải quyết nhu cầu thực tế.

Nhận thấy công việc cung ứng vật tư cũng gắn liền với hoạt động kinh doanh, tôi chủ động bổ sung kiến thức bằng cách vừa làm vừa học tại Trường Đại học Kinh tế Công nghiệp ở Đà Nẵng, sau đó tiếp tục học Đại học Ngoại thương để hiểu rõ hơn về hoạt động ngoại thương.

Năm 1989, gia đình chuyển về Đà Nẵng. Tôi xin về làm việc tại Intimex Đà Nẵng. Đây là giai đoạn tôi nhận ra tiềm năng của hoạt động trao đổi hàng hóa với các nước Đông Âu, đặc biệt là Liên Xô. Việt Nam xuất khẩu nông sản, hàng thủ công mỹ nghệ để đổi lấy máy móc, thiết bị, ô tô và các mặt hàng tiêu dùng…

Trong quá trình đó, tôi nhận thấy cà phê và hạt tiêu là những mặt hàng được thị trường Đông Âu ưa chuộng. Không chỉ những nước này mà nhiều thị trường khác trên thế giới cũng có nhu cầu, trong khi họ không có điều kiện sản xuất như Việt Nam.

Tôi bắt đầu đặt câu hỏi: Việt Nam có những sản phẩm nông nghiệp mà thế giới cần, vậy tại sao không tập trung phát triển xuất khẩu những mặt hàng này?

Đó là bước ngoặt quan trọng. Tôi quyết định định hướng hoạt động của đơn vị theo hướng xuất khẩu nông sản, hạn chế phụ thuộc vào nhập khẩu. Khi ấy, số doanh nghiệp thuộc ngành công thương tham gia lĩnh vực xuất khẩu nông sản còn hạn chế. Trong khi đó, Intimex có lợi thế về mạng lưới quan hệ thương mại và khả năng tiếp cận các thị trường quốc tế.

Kết hợp lợi thế này với nguồn cung nông sản trong nước, chúng tôi nhận thấy đây là hướng đi phù hợp. Theo tôi, lựa chọn đúng ngành hàng là một trong những nguyên nhân quan trọng giúp doanh nghiệp khởi đầu thuận lợi.

Xây dựng doanh nghiệp từ chữ tín

Phóng viên: Năm 1996, khi chuyển vào TP. Hồ Chí Minh, ông phải bắt đầu gần như từ con số không. Ông đã làm gì để xây dựng Intimex thành doanh nghiệp xuất khẩu nông sản quy mô lớn?

Ông Đỗ Hà Nam: Khi được điều động vào TP. Hồ Chí Minh năm 1996, đơn vị gần như chưa có gì ngoài tên gọi và năm cán bộ, nhân viên. Chúng tôi phải tự thuê nhà làm văn phòng, tự tìm kiếm khách hàng và giải quyết mọi công việc.

May mắn là thời điểm đó, nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) bắt đầu vào Việt Nam. Đây là cơ hội để chúng tôi tiếp cận khách hàng, cung cấp hàng hóa trực tiếp cho những doanh nghiệp có yêu cầu cao về chất lượng, tiến độ và uy tín của nhà cung cấp.

Khi đáp ứng được những yêu cầu đó, Intimex dần đưa hàng hóa vào hệ thống kho của các doanh nghiệp FDI. Một số đối tác còn hỗ trợ tài chính, tạo điều kiện để chúng tôi mở rộng hoạt động.

Ngay từ đầu, chúng tôi xác định chữ tín là yếu tố sống còn trong kinh doanh.

Năm 2006, khi Nhà nước khuyến khích cổ phần hóa doanh nghiệp, đơn vị của chúng tôi vẫn là một chi nhánh. Sau quá trình kiến nghị, đề xuất của chúng tôi được chấp thuận thực hiện thí điểm cổ phần hóa. Đây là bước ngoặt quan trọng, tạo tiền đề cho quá trình phát triển tiếp theo.

Việc lựa chọn đúng ngành hàng nông sản, kết hợp với thời điểm Việt Nam mở cửa và các doanh nghiệp nước ngoài gia tăng hiện diện, đã tạo cơ hội để Intimex mở rộng quy mô. Các doanh nghiệp nước ngoài cần những đối tác trong nước có uy tín để hợp tác và chúng tôi đã từng bước tạo dựng được vị trí của mình.

Phóng viên: Chữ tín được ông cụ thể hóa như thế nào trong quan hệ với người nông dân và đối tác nước ngoài, thưa ông?

Ông Đỗ Hà Nam: Trong kinh doanh, chữ tín quyết định sự tồn tại của doanh nghiệp. Nhưng chữ tín không chỉ nằm ở lời nói mà phải được thể hiện bằng cách tổ chức hoạt động và thực hiện cam kết.

Quan điểm của Intimex là tập trung vào hoạt động thương mại thực chất, kiểm soát chi phí và đẩy nhanh vòng quay hàng hóa. Lợi nhuận trên mỗi đơn vị hàng hóa không lớn, nhưng nhờ khối lượng giao dịch và tốc độ luân chuyển nhanh, doanh nghiệp vẫn có thể hoạt động hiệu quả.

Thông thường, từ khi mua hàng của nông dân đến khi giao hàng cho khách chỉ khoảng một đến hai ngày. Trong giai đoạn đầu, nguồn lực tài chính còn hạn chế, muốn người nông dân giao hàng và đối tác nước ngoài thanh toán hoặc ứng tiền trước, chúng tôi phải tạo dựng được niềm tin.

Có thời điểm, chúng tôi thỏa thuận với nông dân thanh toán chậm một ngày nhưng mua với mức giá cao hơn nơi khác. Nếu khách hàng thanh toán sớm, chúng tôi cũng chủ động trả tiền cho nông dân sớm hơn cam kết. Nhờ giữ lời hứa và thực hiện tốt hơn thỏa thuận ban đầu, chúng tôi dần xây dựng được mối quan hệ bền chặt với người cung cấp hàng hóa.

Với đối tác nước ngoài cũng vậy. Chúng tôi lựa chọn những doanh nghiệp có uy tín, hiểu nhau và có khả năng thanh toán đúng hạn, thay vì chỉ tìm nơi mua rẻ nhất hoặc nơi bán được giá cao nhất. Khi có quan hệ tin cậy, đối tác sẵn sàng thanh toán khi hàng đến kho, thậm chí ứng tiền để chúng tôi thu mua nguyên liệu.

Theo tôi, chữ tín phải được xây dựng từ cả hai phía, người mua và người bán. Khi lựa chọn đúng đối tác và thực hiện đúng cam kết, rủi ro trong kinh doanh sẽ giảm xuống.

Vượt khó bằng niềm tin và năng lực tổ chức con người

Phóng viên: Trong quá trình phát triển Intimex, đâu là những thời điểm khó khăn nhất và điều gì giúp ông vượt qua?

Ông Đỗ Hà Nam: Nhìn lại, tôi thấy khó khăn trong kinh doanh nhiều hơn thuận lợi. Có những lúc tưởng chừng không còn cách giải quyết, nhưng đến phút cuối cùng, phương án tháo gỡ lại xuất hiện. Có lẽ điều giúp tôi tiếp tục là niềm tin.

Chẳng hạn, quá trình cổ phần hóa có lúc kéo dài gần hai năm do những vướng mắc liên quan đến việc xử lý vi phạm pháp luật tại công ty mẹ, khiến quyết định cổ phần hóa trước đó bị hủy và phải thực hiện lại. Tôi phải nhiều lần trình bày, kiến nghị và hoàn thiện phương án. Đến thời điểm tưởng như thất bại, đề xuất cuối cùng được lãnh đạo Bộ Công Thương xem xét, chấp thuận, giúp công việc tiếp tục được triển khai.

Khi mới cổ phần hóa, nguồn vốn của chúng tôi còn hạn chế. Tuy nhiên, nhờ uy tín đã xây dựng trong quá trình kinh doanh, chúng tôi nhận được sự hỗ trợ của các đối tác và ngân hàng. Ngân hàng chấp nhận cho vay dựa trên hàng hóa làm tài sản bảo đảm, dù hàng hóa đang trong quá trình vận chuyển không dễ kiểm soát.

Nếu không có chữ tín, có lẽ chúng tôi khó nhận được sự hỗ trợ như vậy.

Những trải nghiệm ấy khiến tôi tin rằng khi gặp khó khăn, không được nghĩ theo hướng tiêu cực. Nếu cho rằng không thể giải quyết, chúng ta sẽ mất động lực tìm kiếm phương án. Ngược lại, khi kiên trì xem xét vấn đề từ nhiều phía, cơ hội tháo gỡ có thể xuất hiện.

Tuy nhiên, tôi không cho rằng thành công chỉ đến từ may mắn. May mắn có vai trò nhất định, nhưng kết quả còn đến từ kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm, khả năng đánh giá tình huống và sự chuẩn bị trước những rủi ro.

Phóng viên: Intimex từng gặp khó khăn khi mở rộng sang lĩnh vực kinh doanh gạo và đầu tư chế biến. Ông rút ra bài học gì từ những trải nghiệm này?

Ông Đỗ Hà Nam: Khi xây dựng chuỗi siêu thị, chúng tôi cũng từng gặp khó khăn. Sau đó, tại Đà Nẵng, một cán bộ cũ tiếp tục phát triển hoạt động siêu thị, tôi tham gia góp vốn và đơn vị dần đi vào kinh doanh hiệu quả.

Với lĩnh vực gạo, 3 năm đầu tư ban đầu cũng gặp thua lỗ do thiếu đội ngũ nhân sự có chuyên môn. Thay vì dừng lại, chúng tôi quyết định tự đào tạo. Khi phát hiện những người có năng lực, tôi điều động họ về đảm nhiệm vị trí giám đốc các đơn vị và tạo điều kiện để họ trưởng thành. Chỉ trong khoảng 3 năm, hệ thống kinh doanh gạo đã vươn lên nhóm năm đơn vị xuất khẩu hàng đầu Việt Nam.

Khi xây dựng nhà máy cà phê hòa tan, chúng tôi cũng phải đối mặt với những khó khăn riêng. Có những hướng đi mà người lãnh đạo tin là đúng, nhưng cách thực hiện chưa rõ ràng. Khi đó, chúng tôi tổ chức thảo luận tập thể, lắng nghe ý kiến của nhiều người để tìm giải pháp. Tôi gọi đó là tinh thần “Hội nghị Diên Hồng”: cùng nhau góp ý và tìm cách tháo gỡ.

Từ những trải nghiệm ấy, tôi nhận ra rằng ý chí của người lãnh đạo rất quan trọng, nhưng chỉ ý chí thôi chưa đủ. Doanh nghiệp cần có những con người phù hợp, được đặt đúng vị trí và có khả năng thực hiện công việc. Người lãnh đạo cũng không thể đặt cái tôi lên trên lợi ích tập thể.

Bên cạnh đó, việc tham gia các hiệp hội ngành hàng giúp doanh nghiệp bổ sung kiến thức kinh doanh, trao đổi kinh nghiệm và học hỏi từ những đơn vị khác.

Đầu tư chế biến, nâng cao giá trị nông sản

Phóng viên: Theo ông, những yếu tố nào quyết định sự tồn tại và phát triển lâu dài của một doanh nghiệp?

Ông Đỗ Hà Nam: Theo tôi, trước hết là con người, tiếp đến là lựa chọn đúng ngành nghề và cuối cùng là môi trường hoạt động thuận lợi. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần có sự đồng hành, hỗ trợ của các đối tác và những tổ chức liên quan.

Người làm kinh doanh phải có niềm tin, sự kiên trì và tinh thần nỗ lực trong mọi hoàn cảnh. Tuy nhiên, niềm tin không có nghĩa là chỉ nhìn vào mặt thuận lợi. Trước mỗi quyết định, chúng ta phải lường trước những rủi ro có thể xảy ra và đánh giá liệu mình có đủ khả năng vượt qua hay không. Nếu chỉ nghĩ đến khả năng chiến thắng mà bỏ qua mặt trái, cái giá phải trả có thể rất lớn.

Xã hội luôn thay đổi, vì vậy doanh nghiệp phải liên tục học hỏi, không được chủ quan. Trong tổ chức kinh doanh, tôi chú trọng đa dạng hóa hoạt động, phát triển theo chuỗi nhưng vẫn phải bảo đảm mỗi lĩnh vực có chuyên gia giỏi. Không ai có thể tự cho rằng mình làm được tất cả mọi việc.

Muốn doanh nghiệp tồn tại và phát triển lâu dài, phải liên tục đào tạo nhân sự, mở rộng những lợi thế đã có và tìm kiếm cơ hội mới. Nếu dừng lại, doanh nghiệp sẽ tụt hậu và bị các đối thủ vượt qua.

Phóng viên: Kiến thức cơ khí trước đây có còn giá trị đối với các quyết định đầu tư của ông hiện nay, đặc biệt trong lĩnh vực chế biến nông sản?

Ông Đỗ Hà Nam: Có. Tôi cho rằng kiến thức cơ khí là lợi thế quan trọng trong quá trình đầu tư xây dựng các nhà máy xay xát, chế biến gạo và cà phê.

Kinh doanh thương mại có thể mang lại hiệu quả nhanh, nhưng về dài hạn vẫn tồn tại những rủi ro nhất định. Muốn phát triển bền vững, doanh nghiệp cần đầu tư vào chế biến, nâng cao giá trị sản phẩm và chủ động hơn trong chuỗi cung ứng.

Kiến thức được đào tạo trước đây giúp tôi hiểu máy móc, thiết bị và có cơ sở đánh giá các phương án đầu tư. Nhờ đó, tôi có thể đưa ra quyết định về lựa chọn công nghệ, xây dựng nhà máy và kiểm soát chi phí.

Hiện nay, Intimex có gần 30 nhà máy. Theo đánh giá của tôi, các nhà máy đều hoạt động hiệu quả và chi phí đầu tư tương đối thấp so với nhiều phương án đầu tư khác. Kết quả này không chỉ đến từ kiến thức kỹ thuật mà còn từ kinh nghiệm tích lũy, việc lựa chọn đúng người và tổ chức vận hành phù hợp.

Phóng viên: Intimex có định hướng đầu tư như thế nào trong thời gian tới để nâng cao giá trị nông sản Việt Nam, thưa ông?

Ông Đỗ Hà Nam: Chúng tôi đang chuẩn bị đầu tư giai đoạn 3 của nhà máy chế biến cà phê hòa tan, đồng thời nghiên cứu xây dựng nhà máy cà phê sấy lạnh, với tổng mức đầu tư dự kiến ban đầu khoảng 1.700 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, Intimex tiếp tục phát triển chuỗi nhà máy chế biến gạo, gắn sản xuất với nguồn nguyên liệu từ lúa. Theo tôi, muốn phát triển bền vững thì phải tổ chức sản xuất theo chuỗi, từ vùng nguyên liệu, thu mua, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm.

Đầu tư vào chế biến không chỉ giúp gia tăng giá trị nông sản mà còn tạo nền tảng để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, chủ động hơn trước biến động của thị trường và phát triển lâu dài.

Nhìn lại hành trình từ một kỹ sư cơ khí đến doanh nhân trong lĩnh vực xuất khẩu nông sản, tôi cho rằng, thành công không đến từ một quyết định đơn lẻ. Đó là quá trình tích lũy kiến thức, nắm bắt cơ hội, lựa chọn đúng ngành hàng, giữ chữ tín và xây dựng đội ngũ phù hợp.

Trong kinh doanh, không phải lúc nào con đường phía trước cũng rõ ràng. Điều quan trọng là phải có niềm tin, không ngừng học hỏi, biết nhìn nhận rủi ro và kiên trì tìm giải pháp. Khi có được những con người phù hợp và cùng hướng đến mục tiêu chung, nhiều khó khăn tưởng chừng không thể vượt qua vẫn có thể được giải quyết.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!