Giảm lãi suất cần thêm những động lực từ nền kinh tế

Chính sách tiền tệ đứng trước bài toán cân bằng thanh khoản và lãi suất

Trong bối cảnh nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong năm 2027, điều hành chính sách tiền tệ đang đứng trước yêu cầu cân bằng giữa hỗ trợ tăng trưởng, kiểm soát lạm phát và ổn định thị trường tiền tệ.

Chia sẻ tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam - VIF 2027 diễn ra ngày 12/11, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia cho rằng, một trong những rào cản lớn đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao hiện nay là mặt bằng lãi suất và lạm phát đều ở mức cao.

Theo TS. Cấn Văn Lực, có 4 nguyên nhân chính khiến mặt bằng lãi suất bắt đầu tăng nhanh từ khoảng thời điểm này năm ngoái.

Thứ nhất, mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm ngoái ban đầu được đặt ra ở mức khoảng 6,5 - 7%, nhưng đến giữa năm đã được điều chỉnh với quyết tâm đạt mức tăng trưởng 8%. Vì vậy, định hướng điều hành tín dụng cũng được nới rộng, từ mức dự kiến 15 - 16% lên tới 19%. Thứ hai, xu hướng giảm lãi suất trên thế giới bắt đầu phân hóa và chững lại. Thứ ba, nền kinh tế bắt đầu chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng mới, khiến các chủ thể trên thị trường có xu hướng tích lũy vốn, qua đó tạo thêm áp lực lên lãi suất. Thứ tư, lạm phát bắt đầu có dấu hiệu nhích lên.

“4 yếu tố này cùng tích tụ đã đẩy mặt bằng lãi suất huy động tăng lên, kéo theo lãi suất cho vay cũng tăng theo”, ông Lực phân tích.

Về khả năng giảm lãi suất trong thời gian tới, chuyên gia BIDV nhận định đây không phải nhiệm vụ dễ dàng. Trước hết, lãi suất điều hành của Ngân hàng Nhà nước gần như không còn nhiều dư địa giảm. “Mức 4,5% hiện nay đã tương đối thấp”, ông Lực nói.

Đối với lãi suất thị trường, theo TS. Cấn Văn Lực, việc giảm mạnh lãi suất tiền gửi cũng cần được cân nhắc thận trọng, bởi có thể ảnh hưởng đến dòng tiền gửi vào ngân hàng và hệ thống tài chính.

“Nếu nguồn tiền gửi suy giảm, chúng ta sẽ lấy nguồn vốn ở đâu để cho vay? Điều này có thể tạo ra rủi ro thanh khoản đối với hệ thống tài chính. Vì vậy, chúng ta cũng không thể giảm mạnh lãi suất trong bối cảnh hiện nay”, chuyên gia này cho biết.

Thay vì giảm mạnh và đồng loạt, TS. Cấn Văn Lực cho rằng, có thể thực hiện giảm lãi suất từng bước, đồng thời theo dõi phản ứng của thị trường.

Đối với lãi suất cho vay, Ngân hàng Nhà nước đã chỉ đạo hệ thống ngân hàng cố gắng phấn đấu giảm từ 1,5 - 2%. Tuy nhiên, việc thực hiện mục tiêu này đang tạo thêm áp lực lên biên lãi ròng (NIM) của các ngân hàng.

Số liệu do TS. Cấn Văn Lực đưa ra cho thấy, NIM của hệ thống ngân hàng đã giảm từ khoảng 3% vào cuối năm ngoái, xuống 2,8% trong quý I và hiện còn khoảng 2,5%.

“Với mức độ rủi ro của nền kinh tế, doanh nghiệp và hệ thống tài chính hiện nay, NIM 2,5% không phải là mức cao”, TS. Cấn Văn nhận định.

Do đó, việc giảm lãi suất cần có trọng tâm, trọng điểm, thay vì triển khai đại trà. Về dài hạn, để giảm lãi suất thực chất, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như sử dụng nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ (swap) của NHNN, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, tháo gỡ các dự án tồn đọng, ách tắc và đẩy nhanh hoàn thuế giá trị gia tăng cùng các khoản hoàn thuế khác.

“Hôm qua, chúng tôi đã kiến nghị Chính phủ một nhóm giải pháp gồm khoảng 10 biện pháp khác nhau. Chỉ khi triển khai đồng bộ các giải pháp này, chúng ta mới có cơ sở để giảm lãi suất một cách thực chất, thay vì chỉ dựa vào các biện pháp hành chính”, TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh.

Áp lực tỷ giá và chi phí vốn quốc tế hạn chế dư địa giảm lãi suất

Ở góc độ ngân hàng thương mại, ông Nguyễn Việt Anh, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Chiến lược và Quản trị TPBank cho rằng, mặt bằng lãi suất quốc tế cũng là yếu tố tác động trực tiếp đến chi phí vốn trong nước.

Đưa ra phép tính minh họa, ông Việt Anh cho biết, nếu lãi suất USD ở mức 5%/năm, cộng thêm phần bù tỷ giá 2 điểm phần trăm khi quy đổi sang đồng Việt Nam, chi phí vốn đã lên 7%/năm. Nếu cộng thêm 2,5 điểm phần trăm nữa, mức chi phí này sẽ lên 9,5%/năm.

“Với cách tính minh họa như vậy, lãi suất cho vay sẽ khó xuống dưới 10%/năm. Theo tôi, chúng ta sẽ phải làm quen với mặt bằng chi phí vốn cao hơn trước đây, trong khi dư địa giảm lãi suất không còn nhiều”, ông Việt Anh nhận định.

Bên cạnh chi phí vốn quốc tế, chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng huy động vốn cũng tạo áp lực lên khả năng cung ứng vốn của các ngân hàng.

Theo ông Việt Anh, trong khoảng 5 năm trở lại đây, tăng trưởng tín dụng luôn cao hơn tăng trưởng huy động vốn. Chênh lệch này gần đây đã thu hẹp phần nào nhưng việc cân đối nguồn vốn vẫn tạo áp lực đối với các ngân hàng.

Đáng chú ý, đại diện TPBank cho rằng, ngân hàng không chỉ phải cung ứng vốn cho nền kinh tế với chi phí hợp lý, mà còn phải kiểm soát rủi ro và bảo đảm thanh khoản. “Chỉ một cú sốc về tỷ giá hoặc trong hệ thống tài chính cũng có thể ảnh hưởng đến những kết quả tăng trưởng đã đạt được”, ông Việt Anh lưu ý.

Đánh giá về công tác điều hành, đại diện TPBank cho biết: “Theo tôi, công tác điều hành của Ngân hàng Nhà nước thời gian qua đã góp phần ổn định thị trường và kiểm soát kỳ vọng về lãi suất. Ngân hàng Nhà nước đã sử dụng nhiều công cụ như nghiệp vụ thị trường mở và điều hành tỷ giá. Trong năm nay, tỷ giá cũng tương đối ổn định”.

Trước đó, ngày 9/11, Ngân hàng Nhà nước thông báo sẽ mua USD giao ngay hằng tuần với mức giá 25.500 đồng, qua đó bổ sung thanh khoản cho thị trường.

Về triển vọng thanh khoản, ông Việt Anh cho rằng, lượng tiền đang nằm tại Kho bạc Nhà nước có thể trở thành nguồn bổ sung khi vốn đầu tư công được giải ngân và quay trở lại hệ thống ngân hàng.

Theo ông Việt , đây là nguồn tiền sẵn có được đưa trở lại lưu thông, qua đó bổ sung thanh khoản cho thị trường. Tuy nhiên, nếu tiếp tục phụ thuộc nhiều vào hệ thống ngân hàng, nền kinh tế sẽ sớm gặp giới hạn về nguồn vốn.

Ông Việt Anh cho rằng, cần khơi thông thị trường vốn, huy động thêm nguồn vốn trung và dài hạn từ cả thị trường trong nước lẫn quốc tế để giảm áp lực huy động và cho vay trung, dài hạn đối với hệ thống ngân hàng.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Đức Hải, Giám đốc Đầu tư cấp cao, Công ty Quản lý quỹ Manulife Investment Việt Nam cũng nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc phát triển thị trường vốn.

"Việt Nam chưa thể bước ngay vào một chu kỳ tăng trưởng mạnh mẽ mới mà mới chỉ đang ở giai đoạn đầu. Chúng ta đang đưa nguồn lực vào khu vực công. Từ động lực này, cần tạo ra sức lan tỏa để kéo dòng vốn tư nhân vào nền kinh tế, thúc đẩy các doanh nghiệp tư nhân cùng mở rộng và tăng trưởng. Muốn giải quyết bài toán này, chúng ta cần gia tăng độ sâu tài chính của nền kinh tế, thay vì chỉ dựa vào ngân sách và hệ thống ngân hàng. Đồng thời, cần tạo thêm động lực để các kênh huy động vốn, chẳng hạn thị trường vốn, phát triển mạnh hơn và hỗ trợ khu vực tư nhân", ông Hải nhấn mạnh.