Bản đồ ranh giới rừng giúp doanh nghiệp giảm rủi ro xuất khẩu sang EU

Ngày 20/10, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) công bố Bản đồ ranh giới rừng năm 2020 phiên bản 1.0 (VFM2020.v1), cho phép tra cứu trực tuyến tại eudr.vnforest.gov.vn. Công cụ này hỗ trợ doanh nghiệp gỗ, cà phê và cao su đối chiếu vị trí vùng nguyên liệu với ranh giới rừng năm 2020, phục vụ việc đáp ứng Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).

Gỡ khó từ khâu xác minh vùng nguyên liệu trong ranh giới rừng

Để đáp ứng EUDR, doanh nghiệp không chỉ phải truy xuất được nguồn gốc hàng hóa mà còn cần xác định vị trí địa lý của khu vực sản xuất và cung cấp bằng chứng chứng minh sản phẩm không liên quan đến mất rừng, suy thoái rừng sau ngày 31/12/2020.

Trước khi có bản đồ này, doanh nghiệp chưa có một nguồn dữ liệu không gian thống nhất trên toàn quốc phục vụ việc đối chiếu theo mục tiêu trên. Việc kiểm tra có thể phải dựa vào nhiều nguồn dữ liệu khác nhau; khi thông tin về ranh giới và hiện trạng rừng không trùng khớp, doanh nghiệp cần xác minh thêm và làm rõ hồ sơ vùng nguyên liệu.

VFM2020.v1 tạo thêm cơ sở để doanh nghiệp nhận diện sớm những khu vực có nguy cơ chồng lấn với diện tích rừng, xác định vị trí cần kiểm tra và chủ động bổ sung thông tin trước khi làm việc với đối tác nhập khẩu.

Giá trị thiết thực của công cụ này nằm ở việc giúp doanh nghiệp xác định sớm những điểm cần rà soát, thay vì đợi đến khi hoàn thiện hồ sơ hoặc làm việc với đối tác nhập khẩu mới phát hiện thông tin chưa rõ ràng. Với các vùng nguyên liệu cà phê có cây che bóng, bản đồ còn hỗ trợ nhận diện những khu vực được phân loại là đất không có rừng, hạn chế nguy cơ nhầm lẫn với diện tích mất rừng.

Theo ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, việc xác định rõ vùng nguyên liệu và đối chiếu với dữ liệu rừng năm 2020 có ý nghĩa quan trọng trong cung cấp thông tin cho đối tác nhập khẩu. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp, người sản xuất và cơ quan quản lý địa phương phối hợp chuẩn hóa thông tin vùng trồng, vùng nguyên liệu.

Có bản đồ vẫn phải kiểm chứng hồ sơ

Dù tạo thêm cơ sở đối chiếu, VFM2020.v1 không phải căn cứ duy nhất để kết luận một lô hàng đáp ứng EUDR. Bản đồ có thể giúp phát hiện khu vực cần xem xét, nhưng không thay thế hồ sơ truy xuất nguồn gốc, thông tin vị trí địa lý và các bằng chứng liên quan mà doanh nghiệp phải chuẩn bị.

Thực tế, ngay cả giữa các nguồn dữ liệu bản đồ cũng có những khác biệt. Theo thông tin được công bố tại cuộc họp kỹ thuật, kết quả so sánh VFM2020 với bản đồ JRC GFC2020 phiên bản 4 cho thấy mức độ tương đồng đạt 78,5% trên phạm vi đất rừng theo dữ liệu được đối chiếu; tỷ lệ này đạt 92% đối với rừng tự nhiên. Những khác biệt có thể xuất phát từ mục tiêu, phạm vi và phương pháp phân loại của từng nguồn dữ liệu.

Điều đó cho thấy doanh nghiệp không nên chỉ tra cứu bản đồ rồi mặc nhiên cho rằng vùng nguyên liệu đã đáp ứng yêu cầu của thị trường EU. Khi thông tin trên bản đồ chưa khớp với hồ sơ quản lý hoặc tình hình thực tế, doanh nghiệp cần xác minh lại, chuẩn bị tài liệu có thể kiểm chứng và phối hợp với cơ quan chuyên môn, địa phương để làm rõ.

Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm khuyến nghị doanh nghiệp phản hồi những điểm sai khác trong quá trình sử dụng bản đồ, kèm vị trí cụ thể và hồ sơ kiểm chứng để phục vụ việc rà soát. Việc công bố phiên bản 1.0 cũng không đồng nghĩa quá trình hoàn thiện dữ liệu đã kết thúc; bản đồ cần tiếp tục được kiểm tra và cập nhật trên cơ sở thông tin thực tế.

Với doanh nghiệp xuất khẩu, việc cần làm vì thế không dừng ở tra cứu bản đồ. Doanh nghiệp nên chủ động rà soát vùng nguyên liệu, đối chiếu dữ liệu với hồ sơ hiện có, xác định những vị trí cần bổ sung thông tin và chuẩn bị đầy đủ bằng chứng truy xuất nguồn gốc. Khi được sử dụng đúng cách, bản đồ sẽ giúp quá trình kiểm tra có cơ sở rõ ràng hơn, hỗ trợ doanh nghiệp phát hiện sớm rủi ro và giảm vướng mắc khi làm việc với đối tác nhập khẩu.

Bản đồ ranh giới rừng không thay doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ tuân thủ EUDR, nhưng cung cấp thêm một công cụ để việc xác minh vùng nguyên liệu chủ động và minh bạch hơn. Trong bối cảnh yêu cầu về truy xuất nguồn gốc ngày càng chặt chẽ, chất lượng dữ liệu và khả năng chứng minh nguồn gốc hàng hóa sẽ là phần việc doanh nghiệp cần chuẩn bị từ sớm, thay vì xử lý khi hồ sơ phát sinh vướng mắc.