Công bố PCI 2025 - phiên bản 2.0 và ra mắt Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI)

Một kỳ báo cáo mang tính bước ngoặt

Ngày 15/5, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chính thức tổ chức Lễ công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025).

Sự kiện diễn ra đúng dịp tròn 1 năm Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân được ban hành, trong bối cảnh đất nước đồng thời thực hiện ba cuộc cải cách mang tính lịch sử: sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh từ 63 xuống còn 34, chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp và thể chế hóa định hướng đưa kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.

Sau 21 năm liên tục triển khai, Báo cáo năm 2025 đánh dấu bước nâng cấp phương pháp luận lớn nhất từ trước đến nay, với việc giới thiệu phiên bản PCI 2.0 và lần đầu tiên ra mắt Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI).

Báo cáo được xây dựng từ khảo sát thực chứng quy mô lớn với sự tham gia của 3.546 doanh nghiệp (DN) tư nhân trong nước, 586 DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và 1.001 hộ kinh doanh trên toàn bộ 34 tỉnh, thành phố. Đây là một trong những cuộc điều tra toàn diện và có chiều sâu nhất về khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam trong nhiều năm qua.

Phát biểu tại sự kiện, PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, nhấn mạnh: "Khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã vượt qua giai đoạn phòng thủ, đang tích lũy nội lực và sẵn sàng bứt phá nếu các điểm nghẽn về thị trường, vốn và minh bạch chính sách được khai thông quyết liệt trong 12 đến 18 tháng tới. PCI 2.0 cùng với BPI sẽ giúp đo lường sâu hơn chất lượng điều hành và năng lực kiến tạo của chính quyền địa phương trong giai đoạn mới."

Với phiên bản mới, Chủ tịch VCCI cho biết, VCCI đã có một quyết định mang tính bước ngoặt: không công bố bảng xếp hạng cụ thể từ 1 đến 34 như thông lệ, mà chuyển sang công bố sáu nhóm chất lượng điều hành.

“Đây không phải là bước lùi, mà là sự trưởng thành về phương pháp luận. Mục tiêu của PCI từ nay không còn là tạo ra một cuộc đua "ai hơn ai", mà là một công cụ chẩn đoán giúp mỗi địa phương nhận diện đúng điểm nghẽn, học hỏi đúng thực hành tốt và hành động đúng trọng tâm.

Top đầu: Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh

Trong 6 nhóm chất lượng điều hành trong Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam và PC 2025, 5 địa phương là: Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh nằm trong nhóm chất lượng điều hành Tốt.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế, VCCI cho biết, điểm PCI trung vị toàn quốc đạt 63,90 trên thang 100, phản ánh dòng chảy cải cách được duy trì liên tục.

Điểm chung của nhóm dẫn đầu là cấu trúc điều hành cân bằng, với ít nhất 5 trên 9 chỉ số thành phần nằm trong Top 10 cả nước: Bắc Ninh dẫn đầu về Chính quyền kiến tạo (6,67 điểm) và Chi phí tuân thủ thủ tục hành chính (8,93 điểm); Đà Nẵng dẫn đầu toàn quốc về Gia nhập thị trường với 8,70 điểm; Hải Phòng ghi dấu ấn vượt trội với 7 trên 9 chỉ số thành phần nằm trong nhóm 10 địa phương cao nhất; Phú Thọ đứng thứ hai toàn quốc về Tiếp cận nguồn lực.; Quảng Ninh tiếp tục duy trì vị trí cao về Cạnh tranh bình đẳng và Chính quyền kiến tạo.

“Điểm chung của các địa phương dẫn đầu năm nay không phải là một lợi thế đơn lẻ, mà là một cấu trúc điều hành cân bằng trên nhiều chiều cạnh, từ giảm chi phí tuân thủ, củng cố độ tin cậy pháp lý, đến phát huy vai trò chủ động kiến tạo của chính quyền”, Chủ tịch VCCI nhấn mạnh.

BPI: Thước đo mới về thực chất

Lần đầu tiên ra mắt, Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI) gồm 23 chỉ tiêu trên hai chiều cạnh: Sự phát triển của khu vực tư nhân và năng lực đổi mới sáng tạo. Nếu PCI đo lường đầu vào thể chế thì BPI đo lường đầu ra thị trường.

Kết quả thí điểm BPI 2025 ghi nhận ba địa phương dẫn đầu: TP. Hồ Chí Minh (5,67 điểm), Hà Nội (5,41 điểm) và Quảng Ninh (5,33 điểm). Trung vị toàn quốc đạt 4,20 điểm. Đáng chú ý, phân tích tương quan cho thấy chất lượng điều hành (PCI) năm 2022 có liên hệ thống kê có ý nghĩa với hiệu quả kinh tế tư nhân (BPI) năm 2025, xác nhận tác động chính sách có độ trễ khoảng 3 năm. Đây là cơ sở quan trọng để kiên định với lộ trình cải cách dài hạn thay vì kỳ vọng kết quả tức thời.

Bức tranh doanh nghiệp tư nhân năm 2025

Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 lần đầu tiên được VCCI công bố đưa ra 3 thông điệp lớn:

Thứ nhất, khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã vượt qua giai đoạn phòng thủ và đang sẵn sàng bứt phá.

Năm 2025, số DN gia nhập thị trường đạt kỷ lục 297.500 DN, tăng 27,4% so với năm trước. 85,7% DN duy trì hoặc mở rộng quy mô. Niềm tin kinh doanh đang phục hồi mạnh mẽ. Tuy nhiên, sự bứt phá này chỉ trở thành hiện thực nếu ba điểm nghẽn lớn nhất được khai thông trong 12 đến 18 tháng tới, bao gồm điểm nghẽn về thị trường đầu ra, điểm nghẽn về tiếp cận vốn, và điểm nghẽn về minh bạch chính sách.

Thứ hai, cải cách thể chế đã đi đúng hướng, nhưng khoảng cách giữa thiết kế chính sách ở Trung ương và năng lực thực thi tại cơ sở vẫn còn rất lớn.

Theo Chủ tịch VCCI, đây chính là dư địa cải cách quan trọng nhất hiện nay. “Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, cùng Nghị quyết 198/2025/QH15 của Quốc hội đã mở ra một không gian thể chế chưa từng có cho khu vực tư nhân. Vấn đề bây giờ không phải là "thiếu chính sách", mà là "thực thi chính sách như thế nào" để DN thực sự cảm nhận được sự thay đổi.”- ông nhấn mạnh

Thứ ba, để đạt mục tiêu 2 triệu DN vào năm 2030, chúng ta phải chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, từ giảm gánh nặng thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh

Báo cáo cùng cho thấy nhiều dấu hiệu tích cực, nhưng cũng phơi bày những thách thức không thể né tránh: 60,2% DN gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng, mức cao nhất trong 5 năm qua; 75,5% DN không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm, trong khi tỷ lệ này ở Malaysia chỉ là 33,4%; Chỉ 6 đến 8% DN có thể dự đoán được những thay đổi chính sách; Năng lực đổi mới sáng tạo còn rất khiêm tốn: chỉ 8,8% DN có hoạt động đổi mới sản phẩm, thấp hơn nhiều so với Malaysia (21,7%), Thái Lan (18,9%) và mức trung bình khu vực (28,5%); Khu vực hộ kinh doanh, lưới đệm an sinh của hàng triệu gia đình, đang vận hành ở ngưỡng lợi nhuận mỏng, với 81,5% hộ bị giảm doanh thu trong năm qua.

“Những con số này không phải để bi quan. Đây chính là dữ liệu quý báu để các cơ quan hoạch định chính sách ở Trung ương và địa phương nhận diện đúng ưu tiên, triển khai đúng giải pháp và đo lường được kết quả thực chất của cải cách...", Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh.