Luật sửa đổi Luật Quản lý nợ công: Minh bạch quy trình vay ODA, tăng trách nhiệm quản trị

Tại phiên thảo luận, nhiều đại biểu ghi nhận dự thảo Luật thể hiện nỗ lực lớn của cơ quan soạn thảo trong việc minh bạch hóa quy trình vay, sử dụng và trả nợ công, đồng thời làm rõ thẩm quyền của các cơ quan trong đàm phán, ký kết và quản lý các khoản vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài. Việc dự thảo giao Bộ Tài chính thẩm quyền quyết định sửa đổi, bổ sung, gia hạn thỏa thuận vay ODA, vay ưu đãi không làm tăng nghĩa vụ trả nợ nước ngoài của Chính phủ, mà tạo sự linh hoạt trong thực thi và cắt giảm thủ tục hành chính.

Các đại biểu cũng tập trung cho ý kiến về trình tự, thủ tục vay ODA và vay ưu đãi nước ngoài. Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh đề nghị bổ sung yêu cầu đánh giá đủ năng lực quản trị dự án của các cơ quan đề xuất vay, nhất là Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và doanh nghiệp nhà nước. Theo đại biểu, nhiều địa phương đề xuất dự án vay ODA nhưng không đủ năng lực quản lý, dẫn đến chậm giải ngân, đội vốn và kéo dài thời gian thực hiện. Việc quy định rõ nội dung này tại Điều 29 sẽ giúp sàng lọc dự án, bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn vay và hạn chế rủi ro nợ công.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh cũng nêu thực tế cơ chế giám sát hiệu quả sử dụng vốn vay ở nhiều nơi còn yếu; nếu không gắn chặt với khuôn khổ đánh giá rủi ro, có thể dẫn tới tình trạng vay dễ, chi thoải mái nhưng trả nợ lại trông chờ vào ngân sách.

Từ góc nhìn địa phương, đại biểu Thanh Mai, Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội dẫn chứng, ở đầu kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn, khi triển khai các dự án quan trọng, công tác chuẩn bị đầu tư có thể chậm 1-2 năm nhưng không đến mức bội chi. Tuy nhiên, thành phố vẫn được Trung ương phân bổ chỉ tiêu vay và giao chỉ tiêu vay nợ. Từ thực tế này, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu quy định về giao chỉ tiêu vay và vay lại vốn ODA.

Làm rõ nguyên tắc cấp phát và cho vay lại mà đại biểu nêu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết, ngoài kế thừa các nguyên tắc cho vay lại địa phương và đơn vị sự nghiệp công lập theo Luật Quản lý nợ công năm 2017, Dự thảo lần này bổ sung nguyên tắc cấp phát cho đơn vị sự nghiệp công lập và địa phương. Cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, giao Chính phủ căn cứ mục tiêu điều hành để xác định nguyên tắc cấp phân bổ từ nguồn vốn vay ODA và vay ưu đãi cho địa phương.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng nêu rõ, căn cứ các nghị quyết về chủ trương đột phá trong phát triển giáo dục, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, đơn vị sự nghiệp công lập là chủ thể quan trọng thực hiện các nội dung này. Vì vậy, dự thảo mở thêm cơ chế cấp phát áp dụng với các đơn vị sự nghiệp công lập chưa đảm bảo tự chủ tài chính. “Đơn vị sự nghiệp công lập vẫn phải thực hiện cho vay lại một phần nhằm không tạo sự ỷ lại và phải chia sẻ trách nhiệm trả nợ với ngân sách”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Bộ trưởng cũng cho biết, đối với một số địa phương và đơn vị sự nghiệp công lập hiện không cân đối, không tự chủ ngân sách, khi xem xét cho vay lại nguồn vốn ODA, Chính phủ sẽ tính toán mức độ hỗ trợ phù hợp. Với những đơn vị đã tự chủ, việc cho vay lại sẽ được triển khai bình thường nhằm nâng cao trách nhiệm sử dụng nguồn vốn ODA.