Ngành dệt may trước “bước ngoặt kép”: Áp lực toàn cầu và lời giải từ công nghệ, xanh hóa

Áp lực bủa vây, đổi mới công nghệ là yêu cầu bắt buộc

Số liệu cho thấy, trong quý I/2026, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu của Việt Nam ước đạt 249,5 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ năm trước; trong đó, xuất khẩu đạt 122,93 tỷ USD, tăng 19,1%. Đây là mức tăng trưởng tương đối cao trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất ổn.

Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực đó là hàng loạt thách thức ngày càng hiện hữu. Một trong những yếu tố tác động rõ nét nhất thời gian gần đây là xung đột tại Trung Đông, kéo theo hệ lụy sâu rộng đến chuỗi cung ứng toàn cầu.

Việc nhiều hãng tàu buộc phải thay đổi lộ trình, đã khiến thời gian vận chuyển kéo dài đáng kể. Điều này kéo theo chi phí nhiên liệu, bảo hiểm và cước vận tải tăng mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành sản xuất và sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu, đặc biệt là các ngành thâm dụng lao động như dệt may, da giày hay nông thủy sản.

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), nhận định hoạt động xuất, nhập khẩu trong các quý tới sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn, đặc biệt nếu xung đột địa chính trị tại Trung Đông kéo dài.

Không chỉ chịu tác động từ bên ngoài, bản thân ngành dệt may cũng đang bước vào một chu kỳ cạnh tranh mới, nơi các yêu cầu về đơn hàng ngày càng khắt khe hơn.

Ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS), cho biết các doanh nghiệp đang phải thích ứng với một “luật chơi” mới khi đơn hàng giao nhanh hơn, giá cạnh tranh hơn và đặc biệt là chất lượng cao hơn.

Trong bối cảnh đó, xu hướng đổi mới công nghệ đang diễn ra mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Các giải pháp số hóa, tự động hóa, robot hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) dần trở thành nền tảng để doanh nghiệp tối ưu chi phí, nâng cao năng suất và đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất bền vững.

“Doanh nghiệp cần thiết quan tâm đầu tư hạ tầng nhà xưởng đạt chuẩn đánh giá quốc tế, đầu tư công nghệ, tự động hóa, robot và thậm chí ứng dụng AI trong sản xuất”, ông Vũ Đức Giang nhấn mạnh.

Theo ông, đầu tư vào các giải pháp sản xuất hiện đại, tiết kiệm năng lượng và thân thiện môi trường sẽ là chìa khóa để doanh nghiệp thích ứng với xu hướng phát triển mới.

Thực tế cho thấy, quá trình chuyển đổi này đã bắt đầu diễn ra trong ngành. Trao đổi tại triển lãm quốc tế ngành công nghiệp dệt và may, thiết bị – nguyên phụ liệu và vải 2026 khai mạc ngày 8/4, ông Nguyễn Văn Tiếp, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Phồn Thịnh – Tae Gwang, cho biết doanh nghiệp mang tới 8 gian hàng tái hiện đầy đủ các khâu trong quy trình khép kín của hệ sinh thái nhà máy may. Các khâu sản xuất này đều góp phần tối ưu hóa sản xuất thông qua số hóa, tự động hóa và các công nghệ hỗ trợ vận hành, thay vì chỉ dừng ở các cải tiến đơn lẻ từng thiết bị.

Trong đó, các công nghệ giải pháp tự động và robot đang được áp dụng nhiều dòng sản phẩm máy may như của HIKARI, VITONI, CHNKI, ROBOTECH... hay các giải pháp gấp gói hoàn thiện của THERMOTRON và ASIA ROBOTICS; giải pháp xe tự hành, vệ sinh hút bụi thông minh PUDU phục vụ trong tất cả các khu vực nhà xưởng; cho đến các giải pháp cắt trải tự động thông minh của iECHO và Timing, Maika.

Ngoài ra, còn có các giải pháp điều hòa không khí sử dụng nước tuần hoàn tiết kiệm điện và thân thiện với môi trường, giải pháp chiếu sáng tiết kiệm điện đến từ LENG XING BANG góp phần vào công cuộc “xanh hóa” nhà xưởng dệt may.

“Các giải pháp công nghệ mới đã góp phần nâng tầm vị thế cho doanh nghiệp, đồng thời, cải thiện năng suất rõ rệt. Quan trọng hơn, chất lượng sản phẩm đầu ra được đồng nhất, không phụ thuộc vào tay nghề của công nhân. Đồng thời, việc tự động hóa, chuyên biệt hóa cũng giúp các doanh nghiệp đẩy nhanh quá trình số hóa, hướng đến xanh hóa để theo kịp xu hướng của thế giới”, ông Tiếp nói.

Doanh nghiệp tăng tốc chuyển đổi xanh và tự động hóa

Ở góc độ doanh nghiệp sản xuất, xu hướng chuyển đổi không chỉ dừng lại ở công nghệ mà còn mở rộng sang các tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Ông Thân Đức Việt, Tổng Giám đốc Tổng Công ty May 10, cho biết tự động hóa và xanh hóa đang trở thành yếu tố mang tính chiến lược.

Theo ông, áp lực từ thị trường quốc tế ngày càng lớn khi nhiều khách hàng yêu cầu tăng tỷ lệ nguyên liệu tái chế trong sản phẩm. Điều này buộc doanh nghiệp phải thay đổi để thích ứng.

Cùng với đó, việc tối ưu năng lượng cũng trở thành ưu tiên trong bối cảnh giá xăng dầu leo thang. Các giải pháp như thiết bị tiết kiệm nhiên liệu hay hệ thống điện mặt trời đang được đẩy mạnh triển khai.

“Đổi mới công nghệ, hướng đến ‘xanh hóa’ đang trở thành xu thế tất yếu với các doanh nghiệp sản xuất và doanh nghiệp dệt may không thể đứng ngoài ‘cuộc chơi’ nếu muốn theo kịp xu thế tương lai”, ông Việt nhấn mạnh.

Tại Tổng công ty cổ phần Phong Phú, bài toán chuyển đổi cũng đang được triển khai song song ở cả hai trục số hóa và xanh hóa.

Ông Đặng Duy Quang, Giám đốc Nhà máy Quốc tế Phong Phú – Chi nhánh Long An cho biết: “Với ngành nghề của chúng tôi, tự động hoá rất quan trọng, nhất là trong trong bối cảnh lao động đang biến động. Theo đó, tự động hoá không chỉ giúp tăng năng suất mà còn tạo nên lợi thế cạnh tranh và tăng uy tín với các khách hàng”.

Dù xu hướng đã rõ ràng, quá trình chuyển đổi của doanh nghiệp vẫn đối mặt với không ít rào cản.

Theo ông Ham Kwan Sooh, Giám đốc kinh doanh quốc tế Công ty TNHH Phồn Thịnh – Tae Gwang, thách thức lớn nhất không chỉ nằm ở chi phí đầu tư, mà còn ở khả năng thích nghi của tổ chức.

“Mặc dù nhiều doanh nghiệp hiểu rõ sự cần thiết và lợi ích của công nghệ mới, nhưng trong quá trình triển khai thực tế, họ gặp phải những khó khăn như thiếu nhân lực kỹ thuật có khả năng tiếp nhận công nghệ mới, người lao động chưa quen với phương thức vận hành mới, và lo ngại chất lượng sản phẩm có thể bị ảnh hưởng trong giai đoạn đầu chuyển đổi. Đồng thời, không ít doanh nghiệp cũng băn khoăn về khoản đầu tư công nghệ mới có thực sự mang lại hiệu quả và phù hợp với điều kiện vận hành thực tế của từng nhà máy”, ông Ham Kwan Sooh nhận định.

Để giải bài toán này, các nhà cung cấp giải pháp đang chuyển hướng sang cách tiếp cận thực tế hơn.

Ông Kiều Văn Hưng, Giám đốc Kinh doanh hệ thống Công ty TNHH Phồn Thịnh – Tae Gwang, cho biết câu chuyện chuyển đổi phải xuất phát từ thực tiễn của doanh nghiệp cần đổi mới những gì và khả năng đổi mới đến đâu để có những giải pháp phù hợp.

Theo ông Hưng, nguyên tắc đổi mới là tăng năng suất để tăng lợi nhuận, nhưng đồng thời cũng phải tận dụng thiết bị cũ và hài hòa bài toán tài chính của từng doanh nghiệp.

Ở góc độ quốc tế, ông Wu Liang Jie – Chủ tịch HIKARI (Shanghai) nhận định xu hướng chuyển đổi là tất yếu trong tiến trình phát triển của bất kỳ quốc gia nào.

“Hiện ngành dệt may Việt Nam đang đối mặt với những thách thức mới như chi phí lao động tăng hay thiếu hụt lao động song đây là xu hướng tất yếu mà bất kỳ quốc gia nào cũng gặp phải khi phát triển đến một giai đoạn nhất định. Trên thực tế, lợi thế cạnh tranh cốt lõi của ngành dệt may Việt Nam đã được hình thành. Giai đoạn tiếp theo sẽ là quá trình tích hợp các công nghệ tiên tiến hơn, thiết bị hiện đại hơn, phương thức quản lý hiệu quả hơn và tư duy vận hành mới, từ đó vừa giải quyết thách thức, vừa mở ra một giai đoạn phát triển mới”, ông Wu Liang Jie đánh giá.

Theo ông Vũ Đức Giang, ngành dệt may đang được định hướng phát triển dựa trên ba trụ cột chính gồm đa dạng hóa thị trường - đối tác - sản phẩm; tăng cường liên kết chuỗi; và phát triển bền vững.

Việc đa dạng hóa đã mang lại kết quả rõ nét khi Việt Nam hiện xuất khẩu tới khoảng 137–138 thị trường, giảm đáng kể sự phụ thuộc vào một số thị trường lớn.

Bên cạnh đó, liên kết chuỗi giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược dài hạn, giảm thiểu rủi ro và tối ưu nguồn lực. Đặc biệt, yếu tố phát triển bền vững được đặt lên hàng đầu.

“Chỉ khi phát triển được cả ba trụ cột, ngành dệt may Việt Nam mới có thể đứng vững trong bối cảnh vừa cạnh tranh, vừa phải giảm chi phí. Khi đó, các xu hướng như tự động hóa, robot hóa và ứng dụng AI sẽ trở thành động lực quan trọng”, ông Giang nhấn mạnh.

Có thể thấy, ngành dệt may Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn chuyển đổi sâu rộng, nơi các yếu tố bên ngoài và nội tại cùng lúc tạo áp lực thay đổi.

Trong bối cảnh đó, không một chủ thể nào có thể “đi một mình”. Sự phối hợp giữa doanh nghiệp sản xuất, nhà cung cấp công nghệ, cơ quan quản lý và hiệp hội ngành nghề sẽ đóng vai trò quyết định.

Chỉ khi hội tụ đầy đủ các yếu tố này, ngành dệt may mới có thể vượt qua “bước ngoặt kép” hiện tại – vừa ứng phó với biến động toàn cầu, vừa tái cấu trúc để hướng tới một mô hình phát triển bền vững, hiệu quả và có giá trị gia tăng cao hơn trong tương lai.