Nghị quyết 10-NQ/TW về phát triển kinh tế đầu tư nước ngoài: Nâng cấp chất lượng dòng vốn FDI

Ngày 8/6/2026, Bộ Chính trị đã ban hành” Nghị quyết về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (ĐTNN)” (Nghị quyết 10-NQ/TW). Cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam (bao gồm cả các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI), đều rất phấn khởi đón nhận.

Xung quanh Nghị quyết mới được ban hành, phóng viên đã có cuộc phỏng vấn TS. Phan Hữu Thắng, Nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, nay là Bộ Tài chính)

Phóng viên: Thưa ông, sau gần 40 năm thu hút ĐTNN, ông đánh giá như thế nào về hiệu quả của dòng vốn này?

TS. Phan Hữu Thắng: Sau gần bốn thập kỷ mở cửa thu hút ĐTNN, Việt Nam đã đạt được những thành tựu nổi bật về tăng trưởng kinh tế, hội nhập quốc tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tạo việc làm.

Tuy nhiên phương thức, mô hình thu hút FDI hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức, các điểm yếu của FDI tại Việt Nam đến nay tuy đã được chú ý khắc phục nhưng vẫn còn các tồn tại sau:

Thứ nhất, chất lượng FDI chưa đồng đều.

Thứ hai, liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước còn yếu.

Thứ ba, chưa tiếp thu được công nghệ cao từ FDI do việc chuyển giao công nghệ hầu như chưa có (ngoài số lao động trực tiếp tại từng công đoạn cụ thể trong dây chuyền sản xuất được đào tạo tay nghề để vận hành được công đoạn đứng máy được giao). Điều này dẫn đến thực trạng là tỷ lệ nội địa hóa thấp do thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao.

Phóng viên: Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 10-NQ/TW có ý nghĩa như thế nào, thưa ông?

TS. Phan Hữu Thắng: Trong bối cảnh áp lực cạnh tranh quốc tế ngày càng lớn và xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu diễn ra mạnh mẽ, trong nước chúng ta đang phải xác lập mô hình tăng trưởng mới, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết mới về phát triển kinh tế ĐTNN mang ý nghĩa chiến lược nhằm định hình mô hình FDI thế hệ mới của Việt Nam đến năm 2045.

Theo đó, mục tiêu thu hút của Việt Nam trong giai đoạn tới không còn đơn thuần là thu hút nhiều vốn hơn mà là thu hút công nghệ cao hơn, tạo giá trị gia tăng lớn hơn và đóng góp sâu hơn vào quá trình hiện đại hóa đất nước.

Một số các mục tiêu cụ thể đối với FDI được đặt ra là: Đến năm 2030, phấn đấu đưa Việt Nam thuộc nhóm dẫn đầu ASEAN về môi trường đầu tư kinh doanh; Giai đoạn 2026-2030, mỗi năm thu hút vốn ĐTNN 40-50 tỷ USD/năm, vốn thực hiện 30-40 tỷ USD/năm; Tỷ lệ nội địa hóa trung bình trong các ngành công nghiệp chủ lực đạt từ 45-50%; Phấn đấu có khoảng 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi giá trị; Tỷ lệ lao động qua đào tạo trong cơ cấu sử dụng lao động đạt khoảng 80%... Đó là những chỉ tiêu sát thực tiễn, nếu phấn đấu triển khai tốt tôi tin sẽ đạt được.

Phóng viên: Theo ông đâu là thách thức cần vượt qua để đạt được các mục tiêu trong Nghị quyết 10-NQ/TW?

TS. Phan Hữu Thắng: Để thực hiện thành công các mục tiêu đặt ra tại Nghị quyết 10-NQ/TW, cần nhận ra các thách thức sau để vượt qua:

Trước hết về bối cảnh quốc tế, chúng ta đều đã rõ thế giới đang bước vào thời kỳ: Chuyển đổi số toàn diện; Trí tuệ nhân tạo (AI); Bán dẫn; Công nghệ sinh học; Kinh tế xanh; Kinh tế tuần hoàn; Chuyển dịch năng lượng…

Trong khi các tập đoàn đa quốc gia đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng: Đa dạng hóa địa điểm đầu tư; Giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất; Ưu tiên quốc gia có môi trường chính trị ổn định; Ưu tiên nguồn nhân lực chất lượng cao…

Bối cảnh quốc tế nêu ngắn gọn như trên nhưng đặt ra cả cơ hội lẫn thách thức đối với Việt Nam

Về bối cảnh trong nước, Việt Nam đã bước sang giai đoạn phát triển mới với mục tiêu: Trở thành nước có thu nhập trung bình cao vào năm 2035; Trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.

Để đạt mục tiêu đó, Việt Nam cần chuyển từ: "Mô hình tăng trưởng dựa vào vốn" sang "Mô hình tăng trưởng dựa vào công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất lao động".

Trong việc chuyển đổi này, từ thực tế cho thấy “FDI sẽ đóng vai trò then chốt” khi FDI vẫn được chọn lựa là một nguồn vốn quan trọng, với vai trò của nhập khẩu công nghệ và góp phần đào tao cấp tốc nguồn nhân lực chất lượng cao của Việt Nam.

Phóng viên: Việt Nam đang hướng đến mục tiêu tăng trưởng 2 con số, theo ông việc thu hút và quản lý FDI trong giai đoạn tới cần tập trung giải quyết những vấn đề nào?

TS. Phan Hữu Thắng: Có 5 tồn tại chủ yếu trong thu hút FDI hiện nay, đó là: Chất lượng FDI chưa tương xứng với tiềm năng; Liên kết FDI – doanh nghiệp trong nước còn yếu; Chuyển giao công nghệ còn hạn chế; Thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao; Tác động môi trường và phát triển bền vững.

Việc triển khai thực hiện Nghị quyết 10-NQ/TW phải hướng đến mục tiêu: "Xây dựng Việt Nam trở thành trung tâm thu hút, đổi mới sáng tạo, nghiên cứu phát triển và sản xuất công nghệ cao hàng đầu châu Á; là mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu."

Để đạt được mục tiêu trên, cần thực hiện việc thu hút FDI trên cơ sở thực hiện các nguyên tắc chiến lược sau: Thu hút FDI có chọn lọc; Lấy chất lượng làm tiêu chí hàng đầu; Bảo đảm hài hòa lợi ích quốc gia và nhà đầu tư; Gắn FDI với đổi mới sáng tạo; Gắn FDI với phát triển bền vững.

Thực hiện tốt nguyên tắc này chính là hướng đến các mục tiêu cụ thể đã nêu rõ tại Nghị quyết 10-NQ/TW. Đó là: Đến năm 2030, phấn đấu đưa Việt Nam “Thuộc nhóm dẫn đầu ASEAN về môi trường đầu tư kinh doanh, đổi mới sáng tạo, chất lượng dịch vụ công và năng lực tiếp nhận các dự án ĐTNN chất lượng cao”; Đến năm 2045, phấn đấu khu vực kinh tế có vốn ĐTNN chiếm khoảng 25% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, đóng góp khoảng 30% GDP của đất nước, góp phần đưa Việt Nam trở thành nước phát triển có thu nhập cao.

Một vấn đề nữa mà tôi cũng muốn nhấn mạnh, đó là từ thực tiễn cho thấy con người là yếu tố quyết định mọi thành công. Do đó, để thực hiện được các mục tiêu, nội dung đã được nêu ra tại Nghị quyết 10-NQ/TW, chúng ta cần triển khai ngay Chương trình “Chiến lược quốc gia về nguồn nhân lực FDI 2026–2045” với các mục tiêu: Đào tạo kỹ sư bán dẫn; Chuyên gia AI; Chuyên gia dữ liệu; Chuyên gia công nghệ xanh; Nhà quản trị quốc tế…

Phóng viên: Nghị quyết 10-NQ/TW không đặt vấn đề thu hút thêm vốn, vậy đâu sẽ là tiêu chí đánh giá hiệu quả dòng vốn FDI, thưa ông?

TS. Phan Hữu Thắng: Nghị quyết mới của Bộ Chính trị không chỉ là một văn kiện về ĐTNN. Đây là định hướng chiến lược nhằm tái cấu trúc mô hình tăng trưởng của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Thành công của Nghị quyết sẽ được đo không phải bằng số lượng vốn FDI thu hút được mà bằng: Trình độ công nghệ đạt được; Năng suất lao động được nâng cao; Năng lực doanh nghiệp Việt Nam được cải thiện; Chất lượng nguồn nhân lực được phát triển; Vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu được nâng lên.

Nghị quyết mới được ban hành nhưng cần nắm rõ vấn đề trọng tâm nhất không còn là "thu hút thêm vốn FDI", mà là "nâng cấp chất lượng FDI và năng lực hấp thụ của nền kinh tế Việt Nam".

Trong đó, ba đột phá chiến lược cần được đặt ở trung tâm là: Nguồn nhân lực chất lượng cao; Doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu; Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Đó chính là con đường để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Phóng viên: Xin cám ơn ông!