Sửa đổi Luật Phá sản để tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực kinh tế

Hoàn thiện quy định, tạo hành lang pháp lý thúc đẩy phục hồi doanh nghiệp

Trình bày Tờ trình dự án Luật Phá sản (sửa đổi), Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Lê Minh Trí nêu rõ việc xây dựng Luật Phá sản (sửa đổi) nhằm sửa đổi, bổ sung các quy định còn vướng mắc, bất cập trong thực tiễn, tháo gỡ những điểm nghẽn trong giải quyết vụ việc phá sản.

Luật mới được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý thuận lợi để doanh nghiệp, hợp tác xã phục hồi hoạt động sản xuất kinh doanh, tuyên bố phá sản và kết thúc hoạt động kịp thời những doanh nghiệp, hợp tác xã không còn khả năng phục hồi, nhằm khơi thông nguồn lực, hỗ trợ sản xuất kinh doanh, thúc đẩy kinh tế, xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, góp phần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên với phương châm khuyến khích khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, chia sẻ rủi ro, phù hợp với thông lệ quốc tế và điều kiện của Việt Nam, đóng góp vào việc đưa đất nước vững bước tiến vào "kỷ nguyên mới - kỷ nguyên phát triển, giàu mạnh".

Theo Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Dự thảo Luật được thiết kế gồm 89 điều, 8 chương, trong đó, bổ sung mới 22 điều, sửa đổi, bổ sung 62 điều, giữ nguyên 5 điều. Trong quá trình xây dựng dự án Luật Phá sản (sửa đổi) có 3 nội dung còn có ý kiến khác nhau.

Về tên gọi của Luật, có hai quan điểm: giữ nguyên tên Luật Phá sản hiện hành hoặc đổi thành Luật Phục hồi, Phá sản. Đa số ý kiến trong Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội tán thành việc đổi tên, cho rằng điều này phù hợp với việc bổ sung chế định “phục hồi” như một thủ tục độc lập và thể hiện đúng định hướng khuyến khích, ưu tiên phục hồi hoạt động kinh doanh.

Về chi phí phục hồi, phá sản và tạm ứng chi phí phục hồi, phá sản (Điều 20 của Dự thảo Luật), Chánh án Toà án nhân dân tối cao đánh giá, dự thảo Luật quy định trong trường hợp doanh nghiệp, hợp tác xã không còn tài sản hoặc không thể bán tài sản để chi trả, thì ngân sách nhà nước bảo đảm nguồn chi. Kinh phí này sẽ được bố trí trong dự toán ngân sách hằng năm của Tòa án và hoàn trả khi bán được tài sản của doanh nghiệp. Một số ý kiến khác đề nghị sử dụng nguồn từ Quỹ Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ theo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Liên quan đến giải quyết tranh chấp trong quá trình tiến hành thủ tục phá sản tại Điều 60 của Dự thảo Luật, Chánh án Toà án nhân dân tối cao nhận định, thực tiễn giải quyết phá sản cho thấy tình trạng các tranh chấp liên quan đến doanh nghiệp, hợp tác xã còn phải trải qua nhiều cấp xét xử dẫn tới chậm được giải quyết dứt điểm là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc giải quyết vụ việc phá sản ách tắc kéo dài. Để giải quyết vấn đề này, Dự thảo Luật quy định giao Tòa án đang giải quyết phá sản giải quyết toàn bộ các tranh chấp mà Tòa án, Trọng tài đã đình chỉ và các tranh chấp liên quan đến doanh nghiệp, hợp tác xã phát sinh trong quá trình giải quyết phá sản theo trình tự, thủ tục rút gọn quy định tại Luật Phá sản mà không theo trình tự, thủ tục tố tụng quy định tại các luật tố tụng khác.

Đảm bảo tính khả thi, khuyến khích phục hồi và minh bạch hóa quy trình phá sản

Thẩm tra về dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhận định, Hồ sơ dự án Luật đã cơ bản đáp ứng theo yêu cầu và đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến. Tuy nhiên, đề nghị Chính phủ chỉ đạo các cơ quan liên quan có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với Tòa án nhân dân tối cao (cơ quan trình) và cơ quan chủ trì thẩm tra để có ý kiến kịp thời trong quá trình rà soát, chỉnh lý dự thảo Luật và hoàn thiện Hồ sơ dự án Luật, nhất là đối với những nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết tại dự thảo Luật để bảo đảm tính khả thi và chất lượng tốt nhất trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ 10.

Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, đa số thành viên Ủy ban tán thành mở rộng phạm vi điều chỉnh theo hướng xây dựng, hoàn thiện thủ tục phục hồi độc lập. Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng việc tách riêng thủ tục này chưa phù hợp thực tiễn, có thể bị lạm dụng và kéo dài quá trình phá sản; do đó, đề nghị coi phục hồi là một khâu trong thủ tục phá sản tổng thể.

Về nguyên tắc cơ bản và chính sách hỗ trợ của Nhà nước, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính đánh giá, dự thảo quy định Nhà nước có chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, lãi suất, tài chính, đất đai… để hỗ trợ doanh nghiệp gặp khó khăn. Tùy điều kiện ngân sách từng thời kỳ, Chính phủ sẽ cụ thể hóa cơ chế hỗ trợ nhằm tái cơ cấu, khôi phục hoặc chấm dứt hoạt động doanh nghiệp một cách có trật tự, góp phần lành mạnh hóa nền kinh tế.

Đối với khái niệm doanh nghiệp, hợp tác xã có nguy cơ, mất khả năng thanh toán, một số ý kiến cho rằng, 6 tháng là khoảng thời gian hợp lý để doanh nghiệp, hợp tác xã xác định có nguồn tiền để thanh toán khoản nợ đến hạn hay không; trước khi rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán thì doanh nghiệp, hợp tác xã phải tự xác định được tình trạng khó khăn của mình và có thời gian chủ động cân đối tài chính trước khi nộp đơn đề nghị Tòa án được áp dụng thủ tục phục hồi hoặc thủ tục phá sản. Tuy nhiên, một số ý kiến khác đề nghị nghiên cứu quy định về phân loại nợ của Ngân hàng Nhà nước đối với khoản nợ vay để chỉnh lý khái niệm mất khả năng thanh toán tại dự thảo Luật cho phù hợp, thống nhất.

Liên quan đến tạm ứng chi phí phá sản, nguồn chi trả chi phí phá sản, đa số ý kiến thành viên Uỷ ban Kinh tế và Tài chính nhất trí với quy định về kinh phí chi trả chi phí phá sản như đề xuất của Cơ quan trình, theo đó kinh phí chi trả chi phí phá sản được bố trí trong dự toán ngân sách nhà nước hằng năm của Tòa án trong trường hợp không phải nộp tạm ứng chi phí phá sản hoặc doanh nghiệp, hợp tác xã không còn tiền, tài sản để nộp hoặc còn tài sản nhưng không thể bán để bảo đảm chi phí phá sản.

Việc dự toán, quản lý, sử dụng, tạm ứng, thanh toán kinh phí được thực hiện theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước, pháp luật về chi phí tố tụng. Tiền tạm ứng chi phí phá sản trong trường hợp này sẽ được hoàn trả ngay vào ngân sách nhà nước khi bán được tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã. Dù tán thành việc bổ sung quy định tại dự thảo Luật về trách nhiệm của cơ quan thuế và cơ quan bảo hiểm xã hội trong việc nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản đối với doanh nghiệp, hợp tác xã. Tuy nhiên, một số ý kiến trong Uỷ ban Kinh tế và Tài chính cho rằng đây là nội dung mới được bổ sung sau Phiên họp thứ 49 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, đề nghị cần tiếp tục xin ý kiến của các cơ quan liên quan chịu sự tác động trực tiếp của quy định này để bảo đảm tính khả thi khi triển khai thực hiện.

Về cơ chế hỗ trợ của Nhà nước cho doanh nghiệp, hợp tác xã trong giai đoạn phục hồi, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, một số ý kiến đề xuất Nhà nước xem xét giãn, hoãn thuế cho doanh nghiệp trong giai đoạn phục hồi hoặc trong thời hạn nhất định kể từ khi Tòa án công nhận phương án phục hồi có hiệu lực; song cũng có ý kiến đề nghị quy định rõ tiêu chí và trách nhiệm để tránh lợi dụng kéo dài thời gian phục hồi.

Về bán đồng bộ tài sản, một phần hoặc toàn bộ mảng kinh doanh, hoạt động kinh doanh; bán một phần hoặc toàn bộ doanh nghiệp, hợp tác xã, Uỷ ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy, đây là một chế định quan trọng được thực hiện không chỉ trong thủ tục phá sản mà còn cả trong thủ tục phục hồi nhằm đưa ra một giải pháp dự phòng tối ưu giá trị tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã khi doanh nghiệp, hợp tác xã không thể đưa ra phương án phục hồi, tái cấu trúc các khoản nợ. Tuy nhiên, để bảo đảm tính khả thi và hiệu lực của chế định này, đề nghị cân nhắc nghiên cứu bổ sung quy định mang tính nguyên tắc và giao cơ quan có thẩm quyền quy định chi tiết tại dự thảo Luật.

Về trách nhiệm nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản, Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành việc bổ sung quy định tại dự thảo Luật về trách nhiệm của cơ quan thuế và cơ quan bảo hiểm xã hội trong việc nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản đối với doanh nghiệp, hợp tác xã. Tuy nhiên, đây là nội dung mới được bổ sung sau phiên họp thứ 49 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, do đó, đề nghị cần tiếp tục xin ý kiến của các cơ quan liên quan chịu sự tác động trực tiếp của quy định này để bảo đảm tính khả thi khi triển khai thực hiện.