Thương mại Việt Nam - EU tăng tốc, dư địa hợp tác sẽ mở rộng hơn nữa trong tương lai

Thương mại song phương tăng mạnh sau 6 năm

Sau sáu năm kể từ khi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) có hiệu lực, quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) ghi nhận bước phát triển rõ nét. Theo số liệu của Tổng cục Hải quan Việt Nam và Cơ quan Thống kê quốc gia (NSO), tổng kim ngạch thương mại song phương từ tháng 1/1995 đến tháng 6/2026 đã vượt 900 tỷ USD. Riêng giai đoạn sáu năm kể từ khi EVFTA có hiệu lực vào tháng 8/2020 đạt 383,8 tỷ USD, chiếm 42,6% tổng kim ngạch của hơn ba thập kỷ hợp tác thương mại giữa hai bên.

Đánh giá về kết quả này, ông Bruno Jaspaert, Chủ tịch EuroCham cho rằng, gần một nửa kim ngạch thương mại Việt Nam - EU trong ba thập kỷ qua được tạo ra dưới khuôn khổ EVFTA. Theo ông, hiệp định đã góp phần thúc đẩy hội nhập thương mại, củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp và đưa Việt Nam trở thành một trong những đối tác kinh tế quan trọng của châu Âu tại châu Á. Ông cũng khẳng định EuroCham sẽ tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng thông qua các hoạt động đối thoại công - tư và vận động chính sách dựa trên thực tiễn.

Bước sang năm thứ bảy thực thi EVFTA, EU hoàn tất lộ trình cắt giảm thuế quan theo cam kết, đưa tỷ lệ dòng thuế được tự do hóa lên khoảng 99% đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Trong khi đó, Việt Nam tiếp tục thực hiện lộ trình cắt giảm thuế đối với hàng hóa EU và dự kiến hoàn thành vào năm 2030.

Sáu tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại song phương đạt 41,4 tỷ USD. Trong đó, Việt Nam xuất siêu 31,8 tỷ USD, nhập khẩu 9,7 tỷ USD từ châu Âu và ghi nhận mức thặng dư thương mại khoảng 22 tỷ USD, cao hơn cả mức thặng dư của năm 2019 - thời điểm trước khi EVFTA có hiệu lực.

Theo ông Jean-Jacques Bouflet, Phó Chủ tịch EuroCham, quan hệ thương mại giữa Việt Nam và EU mang tính bổ trợ nhiều hơn là cạnh tranh. Ông cho rằng công nghệ, máy móc và dược phẩm từ châu Âu góp phần nâng cao năng lực sản xuất của Việt Nam, trong khi các mặt hàng điện tử, cơ khí, dệt may, da giày, đồ gỗ và nông sản của Việt Nam hỗ trợ chuỗi cung ứng và nhu cầu tiêu dùng tại châu Âu. Ông cũng nhận định Việt Nam còn nhiều dư địa để tăng nhập khẩu công nghệ giá trị cao từ EU nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và cân bằng hơn cán cân thương mại song phương.

Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trên bản đồ đầu tư

Sau 6 năm thực thi EVFTA, hiệu quả của hiệp định được phản ánh không chỉ qua tăng trưởng thương mại mà còn qua chiến lược đầu tư, kinh doanh của doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam. Theo Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) quý II/2026 của EuroCham, 55% doanh nghiệp được khảo sát coi Việt Nam là trung tâm hoạt động cốt lõi hoặc thị trường tăng trưởng trọng điểm, trong khi 22% xem Việt Nam là một mắt xích quan trọng trong mạng lưới hoạt động khu vực.

Khảo sát cũng cho thấy khoảng một nửa doanh nghiệp châu Âu đang tham gia thương mại song phương được hưởng lợi trực tiếp từ các ưu đãi thuế quan của EVFTA. Trong đó, 33% doanh nghiệp áp dụng thuế suất ưu đãi cho ít nhất 20% tổng kim ngạch thương mại và gần 20% áp dụng cho hơn một nửa hoạt động thương mại của mình.

Đáng chú ý, 66% doanh nghiệp cho biết đã ghi nhận lợi ích tài chính từ EVFTA. Phần lớn tiết kiệm được từ 5-15% chi phí, trong khi 11% tiết kiệm trên 30%. Theo EuroCham, các doanh nghiệp trong lĩnh vực thương mại, logistics và hàng tiêu dùng là nhóm hưởng lợi rõ nét nhất từ các ưu đãi của hiệp định.

Khảo sát cũng ghi nhận nhiều doanh nghiệp cho biết việc tận dụng EVFTA không chỉ giúp giảm chi phí nhập khẩu mà còn tạo điều kiện giảm giá bán, nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm tại thị trường Việt Nam. Đối với các doanh nghiệp logistics, việc khách hàng khai thác hiệu quả hơn các ưu đãi của EVFTA đã góp phần thúc đẩy tăng trưởng các dịch vụ giao nhận, kho bãi và phân phối trong chuỗi cung ứng.

Thách thức chuyển sang khâu thực thi

Khi lộ trình cắt giảm thuế quan dần hoàn tất, nhiều doanh nghiệp cho rằng những khó khăn hiện nay không còn nằm ở thuế suất mà chủ yếu đến từ thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ.

Theo khảo sát của EuroCham, trong số các doanh nghiệp gặp vướng mắc khi tận dụng EVFTA, 50% cho rằng các quy định về quản lý thuế nội địa, thủ tục xử lý thuế và hoàn thuế giá trị gia tăng còn phức tạp. Bên cạnh đó, 33% doanh nghiệp gặp khó khăn với quy tắc xuất xứ, thủ tục cấp chứng nhận xuất xứ và các yêu cầu xác minh khác nhau giữa các cơ quan quản lý, trong khi 17% cho rằng chi phí tuân thủ vẫn cao so với lợi ích thuế quan nhận được.

EuroCham cho biết, một số doanh nghiệp sản xuất đa quốc gia xuất khẩu sang châu Âu, Australia và Bắc Mỹ mặc dù hoạt động trong lĩnh vực có nhiều tiềm năng hưởng ưu đãi từ EVFTA, chưa đến 20% lô hàng xuất khẩu sang EU của doanh nghiệp này đủ điều kiện hưởng thuế suất ưu đãi. Nguyên nhân chủ yếu là cách hiểu và áp dụng hồ sơ giữa Việt Nam và các quốc gia thành viên EU chưa thống nhất, trong khi các yêu cầu về xuất xứ thường xuyên thay đổi, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình tuân thủ.

Để hỗ trợ doanh nghiệp, EuroCham cho biết đã tham gia các cuộc đối thoại công - tư với Bộ Công Thương nhằm trao đổi về quy tắc xuất xứ, áp dụng thuế suất ưu đãi và các thủ tục hải quan. Cuối tháng 7/2026, tổ chức này cũng tổ chức chương trình Đối thoại và Tập huấn Hải quan thường niên tại TP. Hồ Chí Minh nhằm hướng dẫn doanh nghiệp tận dụng hiệu quả hơn các cam kết của EVFTA.

Mở ra dư địa hợp tác tiềm năng trong tương lai

Theo EuroCham, khi các cam kết về thuế quan dần được thực hiện đầy đủ, năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn và quy định mới của EU sẽ ngày càng ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Các yêu cầu liên quan đến phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc, thẩm định chuỗi cung ứng, cùng các khuôn khổ như Thỏa thuận Xanh châu Âu (European Green Deal), Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) sẽ trở thành những yếu tố quan trọng trong hoạt động xuất khẩu sang thị trường này.

EuroCham cho rằng việc đơn giản hóa thủ tục hải quan, đẩy nhanh tiến độ hoàn thuế, số hóa hồ sơ và làm rõ quy định về quy tắc xuất xứ sẽ tạo điều kiện để nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, tận dụng tốt hơn các ưu đãi của EVFTA.

Bên cạnh thương mại, EuroCham nhận định dòng vốn đầu tư trực tiếp từ châu Âu vào Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa phát triển. Theo tổ chức này, các nhà đầu tư châu Âu tiếp tục quan tâm đến tính ổn định của môi trường pháp lý, hiệu quả thủ tục hành chính và các cơ chế bảo hộ đầu tư khi đưa ra quyết định đầu tư dài hạn.

EuroCham cũng nhấn mạnh việc tất cả các quốc gia thành viên EU sớm phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam - EU (EVIPA) sẽ góp phần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tạo điều kiện thu hút dòng vốn chất lượng cao vào các lĩnh vực như năng lượng sạch, hạ tầng số và sản xuất tiên tiến.

Đánh giá về triển vọng hợp tác giữa hai bên, Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert cho rằng, sau khi quan hệ Việt Nam - EU được nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện vào đầu năm 2026, EVFTA tiếp tục là nền tảng quan trọng thúc đẩy hợp tác kinh tế. Theo ông, bên cạnh giá trị về thương mại, hiệp định còn tạo tiền đề cho các mô hình hợp tác sâu rộng hơn giữa EU và ASEAN trong thời gian tới.