Báo chí cách mạng và trách nhiệm của đảng viên trẻ trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian số

Không gian số và những thách thức đối với công tác tư tưởng

Sự phát triển của internet, mạng xã hội và các công nghệ mới đang làm thay đổi sâu sắc cách thức con người tiếp nhận, trao đổi và đánh giá thông tin. Nếu trước đây, báo chí giữ vai trò chủ đạo trong việc truyền tải thông tin đến công chúng, thì hiện nay, mỗi người dùng mạng xã hội đều có thể trở thành người sản xuất và phát tán nội dung. Thông tin có thể được chia sẻ rộng rãi chỉ trong thời gian ngắn, nhưng cũng có thể bị cắt ghép, bóp méo hoặc tách khỏi bối cảnh ban đầu.

Sự thay đổi này mở ra cơ hội để các cơ quan báo chí truyền tải chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến người dân theo những phương thức đa dạng và dễ tiếp cận hơn. Tuy nhiên, đồng thời đặt ra thách thức đối với công tác chính trị, tư tưởng, nhất là khi thông tin sai lệch, tin giả và nội dung xuyên tạc có thể lợi dụng tâm lý đám đông để tạo ra những nhận thức thiếu đầy đủ về các vấn đề xã hội.

Ngày 22/10/2018, Bộ Chính trị khóa XII ban hành Nghị quyết số 35-NQ/TW về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới. Nghị quyết xác định bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng gắn với bảo vệ Đảng, Cương lĩnh chính trị, đường lối lãnh đạo của Đảng; bảo vệ Nhân dân, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, công cuộc đổi mới, lợi ích quốc gia, dân tộc và môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước.

Tinh thần của Nghị quyết đặt ra yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng không chỉ bằng việc đấu tranh, phản bác những quan điểm sai trái, thù địch, mà còn thông qua việc củng cố nhậnthức, nâng cao chất lượng tuyên truyền và chủ động cung cấp thông tin có sức thuyết phục. Trong môi trường số, yêu cầu đó càng đòi hỏi sự kết hợp giữa kiên định về nguyên tắc, vững vàng về nhận thức và linh hoạt trong phương thức truyền thông.

Thực tế về quy mô sử dụng internet tại Việt Nam cho thấy mức độ quan trọng của môi trường truyền thông số. Theo DataReportal, cuối năm 2025, Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người sử dụng internet, với tỷ lệ tiếp cận đạt 84,2% dân số. Báo cáo cũng ghi nhận 79 triệu định danh ngườidùng mạng xã hội vào tháng 10/2025, tương đương 77,6% dân số.

Những số liệu này cho thấy mạng xã hội là một kênh có phạm vi tiếp cận rộng, nơi thông tin chính thống và thông tin chưa được kiểm chứng cùng tồn tại, cạnh tranh khả năng thu hút sự chú ý của công chúng.

Điều đó đặt ra yêu cầu đối với báo chí phải vừa bảo đảm độ chính xác, vừa nâng cao khả năng tiếp cận độc giả. Một thông tin đúng nhưng được trình bày khó hiểu, thiếu bối cảnh hoặc chậm được cung cấp có thể khiến công chúng gặp khó khăn khi đánh giá vấn đề. Ngược lại, thông tin được giải thích rõ ràng, có dữ liệu đối chiếu và được truyền tải qua những định dạng phù hợp sẽ tạo điều kiện để người đọc hiểu đúng bản chất sự việc.

Bên cạnh đó, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ giả mạo hình ảnh, âm thanh, video (deepfake) khiến việc nhận diện nội dung sai lệch trở nên phức tạp hơn. Những công nghệ này có thể được sử dụng cho mục đích tích cực, nhưng cũng có nguy cơ bị lợi dụng để tạo ra nội dung gây nhầm lẫn. Điều đó đòi hỏi các cơ quan báo chí không chỉ đổi mới phương thức truyền tải thông tin mà còn phải nâng cao năng lực xác minh, kiểm chứng và xử lý thông tin trong quy trình tác nghiệp.

Đổi mới báo chí: Từ truyền tải thông tin đến chủ động định hướng bằng thông tin có căn cứ

Trong lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam, báo chí luôn gắn bó với nhiệm vụ tuyên truyền, vận động, tập hợp quần chúng và góp phần thực hiện các mục tiêu của cách mạng. Bước vào môi trường số, vai trò đó tiếp tục được đặt ra, nhưng phương thức thực hiện cần thích ứng với sự thay đổi trong hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng.

Trước hết, báo chí cần chuyển từ cách truyền tải thông tin đơn thuần sang chủ động xây dựng nội dung có giá trị, giúp công chúng hiểu đúng bản chất của vấn đề. Đối với các chủ trương, nghị quyết và chính sách, yêu cầu không chỉ là phản ánh nội dung văn bản mà còn phải giải thích mục tiêu, cơ sở, tác động và quá trình tổ chức thực hiện. Khi chính sách được diễn giải bằng ngôn ngữ rõ ràng, gắn với những vấn đề cụ thể trong đời sống, công chúng có điều kiện tiếp cận thông tin đầy đủ hơn.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với báo chí kinh tế – tài chính. Các vấn đề như điều hành chính sách tiền tệ, hoạt động ngân hàng, thị trường vốn hay quản lý ngoại hối thường có nội dung chuyên môn phức tạp. Nếu thông tin chỉ dừng ở việc thuật lại văn bản hoặc phát biểu, người đọc có thể khó nắm bắt ý nghĩa thực tế. Ngược lại, khi nhà báo làm rõ bối cảnh, giải thích thuật ngữ, đối chiếu số liệu và phân tích tác động trên cơ sở các nguồn tin đáng tin cậy, thông tin báo chí sẽ giúp công chúng hiểu vấn đề toàn diện hơn.

Cùng với đổi mới nội dung, báo chí cần phát huy lợi thế của các nền tảng số. Bài viết chuyên sâu có thể được kết hợp với đồ họa thông tin, video giải thích, nội dung hỏi – đáp hoặc các hình thức trình bày phù hợp với từng nhóm độc giả. Tuy nhiên, đổi mới hình thức không đồng nghĩa với việc chạy theo tốc độ hoặc lượt tương tác bằng mọi giá. Tính chính xác, tính khách quan, khả năng kiểm chứng và trách nhiệm xã hội vẫn phải là những nguyên tắc xuyên suốt.

Trong môi trường thông tin có tốc độ lan truyền cao, báo chí cũng cần chủ động phát hiện và xử lý những thông tin sai lệch liên quan đến lĩnh vực mình phụ trách. Khi xuất hiện một tin đồn có khả năng gây hiểu nhầm, phản ứng của cơ quan báo chí không nên chỉ dừng ở việc đăng lại thông tin đính chính. Điều quan trọng là phải xác minh nguồn phát tán, đối chiếu với dữ liệu và thông tin chính thức, làm rõ những nội dung sai hoặc chưa có căn cứ, đồng thời cung cấp thông tin đầy đủ để công chúng có thể tự đánh giá.

Việc sử dụng AI trong hỗ trợ phát hiện nội dung bất thường, phân tích xu hướng thông tin hay tổ chức dữ liệu có thể giúp nâng cao hiệu quả tác nghiệp. Dù vậy, công nghệ không thể thay thế trách nhiệm của nhà báo trong xác minh nguồn tin và chịu trách nhiệm về nội dung xuất bản. Mọi công cụ hỗ trợ cần được sử dụng phù hợp với quy trình nghiệp vụ, yêu cầu bảo mật và các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.

Như vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường số không chỉ là phản bác thông tin sai lệch sau khi chúng xuất hiện. Đó còn là quá trình chủ động cung cấp thông tin có chất lượng, giải thích chính sách một cách dễ hiểu, phản ánh thực tiễn khách quan và tạo dựng niềm tin bằng những nội dung có căn cứ.

Trách nhiệm của đảng viên trẻ làm báo bắt đầu từ mỗi sản phẩm báo chí

Đội ngũ đảng viên trẻ có lợi thế trong việc tiếp cận công nghệ, sử dụng các nền tảng truyền thông mới và hiểu những thay đổi trong thói quen tiếp nhận thông tin của thế hệ trẻ. Tuy nhiên, lợi thế về công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi đi cùng bản lĩnh chính trị, năng lực chuyên môn, tư duy phản biện và ý thức trách nhiệm.

Đối với người làm báo, trách nhiệm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trước hết được thể hiện trong chính quá trình lao động nghề nghiệp. Một thông tin được kiểm chứng cẩn trọng, một bài viết giải thích chính sách rõ ràng hay một nội dung kịp thời làm sáng tỏ vấn đề đang gây hiểu nhầm đều có thể góp phần nâng cao chất lượng môi trường thông tin.

Với đảng viên trẻ công tác trong lĩnh vực báo chí tài chính – ngân hàng, yêu cầu này càng gắn chặt với đặc thù nghề nghiệp. Các thông tin về hoạt động của tổ chức tín dụng, diễn biến tỷ giá, chính sách tiền tệ và thị trường tài chính thường liên quan đến lợi ích của nhiều chủ thể. Một sai sót trong khâu kiểm chứng hoặc cách diễn đạt thiếu chính xác có thể khiến công chúng hiểu sai bản chất sự việc.

Do đó, nhà báo cần phân biệt rõ giữa dữ kiện đã được xác minh, nhận định của chuyên gia, dự báo và thông tin chưa có đủ căn cứ. Khi sử dụng số liệu, cần xác định nguồn, thời điểm thống kê và phạm vi phản ánh. Khi đề cập đến các vấn đề còn có nhiều cách đánh giá, cần thể hiện đầy đủ bối cảnh và phân biệt giữa sự kiện với quan điểm của người được phỏng vấn. Những nguyên tắc này không chỉ bảo đảm chất lượng tác phẩm mà còn giúp hạn chế việc thông tin bị hiểu sai hoặc sử dụng ngoài bối cảnh.

Bên cạnh đó, trách nhiệm của đảng viên trẻ còn thể hiện ở khả năng nhận diện thông tin sai lệch trên không gian mạng. Trước một nội dung có tính chất gây tranh cãi, nhà báo không nên vội vàng chia sẻ hoặc phản ứng khi chưa xác minh. Việc kiểm tra nguồn phát, tìm kiếm thông tin đối chiếu, xác định thời điểm và bối cảnh của nội dung là những thao tác cần thiết trước khi đưa ra nhận định.

Đối với các thông tin liên quan đến lĩnh vực tài chính – ngân hàng, việc kiểm chứng càng phải được thực hiện thận trọng. Không thể coi một bài đăng có nhiều lượt chia sẻ là bằng chứng về tính xác thực; cũng không thể lấy một nhận định riêng lẻ thay thế cho dữ liệu hoặc thông tin từ nguồn có thẩm quyền. Khi chưa đủ căn cứ kết luận, nhà báo cần thể hiện rõ giới hạn của thông tin thay vì đưa ra khẳng định tuyệt đối.

Một yêu cầu khác là giữ vững đạo đức nghề nghiệp trong môi trường cạnh tranh về tốc độ. Áp lực xuất bản nhanh, thu hút độc giả và gia tăng tương tác có thể khiến việc kiểm chứng bị xem nhẹ nếu thiếu kỷ luật nghề nghiệp. Đối với đảng viên trẻ làm báo, tinh thần tiên phong cần được thể hiện bằng việc tuân thủ các nguyên tắc của "người cầm bút", chủ động nhận trách nhiệm khi có sai sót và sẵn sàng đính chính khi thông tin chưa chính xác.

Ở góc độ này, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không phải là nhiệm vụ tách rời công việc chuyên môn. Đối với người làm báo, đó là trách nhiệm được thực hiện hằng ngày thông qua cách lựa chọn đề tài, xác minh dữ kiện, xây dựng lập luận, sử dụng ngôn ngữ và bảo đảm tính chính xác của từng sản phẩm báo chí.

Nâng cao hiệu quả từ tổ chức thực hiện đến năng lực cá nhân

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường số, cần có sự kết hợp giữa trách nhiệm của từng nhà báo với vai trò tổ chức, định hướng và hỗ trợ của cơ quan báo chí.

Trước hết, các cơ quan báo chí cần chú trọng bồi dưỡng năng lực cho đội ngũ phóng viên, biên tập viên về nhận diện thông tin sai lệch, kiểm chứng dữ liệu và sử dụng công nghệ mới. Hoạt động đào tạo nên gắn với những tình huống tác nghiệp thực tế, giúp người làm báo có khả năng đánh giá nguồn tin, xử lý thông tin chưa rõ ràng và lựa chọn phương thức truyền tải phù hợp.

Cùng với đó, cần tiếp tục hoàn thiện quy trình biên tập, kiểm chứng và xử lý sai sót. Đối với những lĩnh vực có khả năng tác động đến tâm lý thị trường như tài chính – ngân hàng, quy trình xác minh thông tin cần được thực hiện nghiêm túc, có cơ chế phối hợp giữa phóng viên, biên tập viên và những bộ phận chuyên môn liên quan. Việc phân định rõ trách nhiệm trong từng khâu cũng góp phần hạn chế rủi ro và nâng cao chất lượng xuất bản.

Các tổ chức Đảng trong cơ quan báo chí cần phát huy vai trò trong việc nâng cao nhận thức chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm của đảng viên. Việc sinh hoạt chuyên đề, trao đổi về tình huống tác nghiệp, đánh giá những vấn đề phát sinh trong môi trường số cần hướng đến giải quyết các yêu cầu thực tế, thay vì chỉ dừng ở việc phổ biến quy định.

Mặt khác, cần khuyến khích đội ngũ nhà báo trẻ chủ động đề xuất những cách làm mới, phát triển các định dạng nội dung phù hợp với công chúng và tăng cường khả năng giải thích chính sách bằng ngôn ngữ dễ hiểu. Sự đổi mới này cần được đặt trong khuôn khổ các nguyên tắc nghề nghiệp, bảo đảm rằng yêu cầu hấp dẫn về hình thức không làm ảnh hưởng đến tính chính xác và chiều sâu của thông tin.

Trong quá trình ứng dụng AI và các công cụ phân tích dữ liệu, cơ quan báo chí cũng cần chú trọng việc kiểm tra kết quả do công nghệ tạo ra, bảo vệ dữ liệu và xác định rõ trách nhiệm của người biên tập. Công nghệ có thể hỗ trợ nâng cao hiệu suất, nhưng chất lượng cuối cùngcủa tác phẩm vẫn phụ thuộc vào năng lực chuyên môn, khả năng kiểm chứng và trách nhiệm của con người.

Ở cấp độ cá nhân, mỗi đảng viên trẻ cần chủ động cập nhật kiến thức, nâng cao năng lực số, rèn luyện tư duy độc lập và tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp. Bản lĩnh chính trị không chỉ thể hiện ở thái độ trước những thông tin có tính chất xuyên tạc, mà còn ở khả năng phân tích vấn đề có căn cứ, tôn trọng sự thật và bảo vệ tính chính xác của thông tin.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ những việc làm cụ thể

Chuyển đổi số đang mở rộng không gian hoạt động của báo chí, đồng thời làm gia tăng yêu cầu đối với công tác chính trị, tư tưởng. Trong bối cảnh đó, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cần được thực hiện bằng những phương thức phù hợp với môi trường truyền thông mới, kết hợp giữa cung cấp thông tin tích cực, đấu tranh với thông tin sai lệch và nâng cao năng lực tiếp nhận thông tin của công chúng.

Đối với đội ngũ đảng viên trẻ làm báo, trách nhiệm ấy không chỉ thể hiện trong những hoạt động tuyên truyền chuyên đề mà còn nằm trong từng quyết định nghề nghiệp: lựa chọn thông tin nào để phản ánh, kiểm chứng dữ kiện ra sao, giải thích chính sách như thế nào và xử lý thế nào khi phát hiện sai sót.

Một nền báo chí có chất lượng cần được xây dựng trên nền tảng thông tin chính xác, lập luận có căn cứ và trách nhiệm đối với công chúng. Khi mỗi nhà báo chủ động nâng cao năng lực chuyên môn, giữ vững đạo đức nghề nghiệp và sử dụng hiệu quả các phương tiện truyền thông số, báo chí có thêm điều kiện thực hiện tốt vai trò cung cấp thông tin, định hướng nhận thức và góp phần củng cố niềm tin xã hội.

Trong kỷ nguyên số, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vì thế không chỉ là yêu cầu về nhận thức mà còn là đòi hỏi về năng lực và hành động. Với mỗi đảng viên trẻ đang công tác trong lĩnh vực báo chí, sự chủ động, chính xác và trách nhiệm trong từng sản phẩm báo chí chính là một cách đóng góp thiết thực vào nhiệm vụ đó.

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Chính trị khóa XII, Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.

2. DataReportal, Digital 2026: Vietnam, https://datareportal.com/reports/digital-2026-vietnam.