Giống khoai tây – Nền tảng cho chất lượng snack của Orion Việt Nam

Trong gần 2 thập kỷ qua, Orion Việt Nam đã phối hợp chặt chẽ với Viện Sinh học và Công nghệ nông nghiệp - IBAT (thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam) nhằm nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa các giống khoai tây phù hợp với điều kiện canh tác trong nước, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của ngành chế biến.

Trong cuộc trò chuyện dưới đây, ThS. Vũ Tiến Dũng, đại diện IBAT đã chia sẻ rõ hơn về hành trình tạo giống, những thách thức trong thực tiễn và vai trò của giống khoai tây trong việc đảm bảo chất lượng sản phẩm snack của Orion Việt Nam.

Kỳ 1 - Từ phòng thí nghiệm đến cánh đồng: Hành trình tạo ra nguồn nguyên liệu chuẩn hóa cho từng lát snack Orion Việt Nam

Phóng Viên: Ông có thể giới thiệu về Viện Sinh học và Công nghệ nông nghiệp và vai trò của Viện trong lĩnh vực nghiên cứu giống cây trồng hiện nay?

ThS. Vũ Tiến Dũng: Viện trực thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, là đơn vị nghiên cứu giống cây trồng và chuyển giao các công nghệ cao trong nông nghiệp. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là nghiên cứu, lai tạo và phát triển các giống cây trồng, đặc biệt là các loại cây trồng có giá trị kinh tế như khoai tây, lúa và ngô. Với khoai tây, chúng tôi tập trung vào cả nghiên cứu chọn tạo giống và xây dựng hệ thống sản xuất giống sạch bệnh từ trong phòng thí nghiệm đến giống xác nhận và thương phẩm phục vụ cho công nghiệp chế biến snack quy mô lớn.

Phóng Viên: Mục tiêu chính trong nghiên cứu giống khoai tây hiện nay là gì, thưa ông?

ThS. Vũ Tiến Dũng: Nguyên tắc cốt lõi của việc nghiên cứu chọn tạo giống khoai tây là giữ lại những ưu điểm của giống hiện có, đồng thời khắc phục các hạn chế như khả năng kháng bệnh, năng suất hoặc độ phù hợp với điều kiện canh tác.

Ví dụ, chúng tôi có thể sử dụng một giống có năng suất cao phù hợp cho chế biến làm “bố”, kết hợp với giống có khả năng kháng bệnh tốt làm “mẹ”. Sau đó tiến hành lai tạo, chọn lọc qua nhiều năm để tìm ra thế hệ tối ưu – vừa đảm bảo năng suất, vừa chống chịu tốt với sâu bệnh và chất lượng phù hợp với yêu cầu chế biến.

Hiện nay, chúng tôi cũng đang triển khai các nghiên cứu chọn tạo giống khoai tây theo hướng này, nhằm tạo ra một số giống mới có năng suất cao, chất lượng tốt, khả năng kháng sâu bệnh tốt, đồng thời đáp ứng yêu cầu của công nghiệp chế biến và phù hợp với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ đưa vào công nhận một số giống khoai tây có các đặc tính ưu việt nêu trên và sẽ đưa vào sản xuất sớm trong thời gian tới

Phóng Viên: Từ nghiên cứu đến ứng dụng thực tế, một giống khoai tây mới thường mất bao lâu?

ThS. Vũ Tiến Dũng: Nếu đã có vật liệu giống kế thừa tốt thì phải mất ít nhất 5 năm, còn với lai tạo và chọn lọc đánh giá từ đầu thì quy trình thực hiện sẽ là 10 năm để có thể tạo ra một giống khoai tây mới. Quá trình này bao gồm lai tạo, chọn lọc, đánh giá, khảo nghiệm trên diện hẹp và diện rộng xây dựng quy trình canh tác qua nhiều giai đoạn, thực hiện các mô hình trình diễn sau đó mới tiến tới công nhận giống và sản xuất đại trà. Đây là một quá trình dài, đòi hỏi sự kiên trì và kiểm chứng liên tục.

Phóng Viên: Hiện nay, những giống khoai tây nào đang được sử dụng phổ biến cho chế biến snack của Orion tại Việt Nam?

ThS. Vũ Tiến Dũng: Có hai giống chính. Thứ nhất là giống Atlantic – giống có nguồn gốc từ Mỹ, đã được sử dụng hàng chục năm, cho năng suất ổn định và đáp ứng các tiêu chuẩn chế biến.

Thứ hai là giống Bliss – giống mới hơn, được đưa vào sử dụng trong các năm trở lại đây. Bliss có nhiều ưu điểm vượt trội như năng suất cao hơn, tỷ lệ nứt thấp, chất lượng củ ổn định hơn.

Phóng Viên: Bliss có những điểm khác biệt cụ thể nào so với các giống trước đây?

ThS. Vũ Tiến Dũng: Bliss là giống được tiếp nhận từ nguồn gốc quốc tế, sau đó chúng tôi tiến hành đánh giá khảo nghiệm tại Việt Nam trên nhiều vùng sinh thái khác nhau.

Kết quả cho thấy, giống này thích nghi tốt, năng suất cao, tỷ lệ nứt củ thấp, chất lượng củ đồng đều và đáp ứng các tiêu chuẩn chế biến của nhà máy Orion. Đặc biệt, khi đưa vào thử nghiệm chế biến thực tế, sản phẩm đầu ra đạt yêu cầu của nhà máy chế biến về màu sắc, độ giòn.

Phóng Viên: Sau khi đạt tiêu chuẩn từ phía Orion Việt Nam, quy trình công nhận và đưa giống vào sản xuất chính thức diễn ra như thế nào, thưa ông?

ThS. Vũ Tiến Dũng: Chúng tôi tổng hợp những đánh giá về giống, hoàn thiện hồ sơ và thực hiện các thủ tục theo đúng quy trình để được Bộ Nông nghiệp và Môi trường công nhận giống. Với Bliss, Viện Sinh học và Công nghệ Nông nghiệp là đơn vị đầu tiên và duy nhất được cấp phép công nhận và hiện đang là đơn vị độc quyền cung ứng, nhập khẩu và sản xuất giống này tại Việt Nam.

Phóng Viên: Việc đưa một giống mới vào canh tác thực tế với nông dân có khó khăn không?

ThS. Vũ Tiến Dũng: Khó khăn lớn nhất là thay đổi thói quen của nông dân. Họ thường gắn bó với giống cũ đã quen trồng và ngại rủi ro.

Chúng tôi phải triển khai theo từng bước, ví dụ ban đầu chỉ khuyến khích nông dân thử nghiệm một phần diện tích nhỏ. Khi thấy hiệu quả rõ rệt, họ mới dần chuyển đổi toàn bộ. Quá trình này thường mất vài năm để đạt được sự thay đổi hoàn toàn.

Phóng Viên: Trong quá trình triển khai, điều gì khiến ông ấn tượng nhất?

ThS. Vũ Tiến Dũng: Một trong những kỷ niệm đáng nhớ là khi chúng tôi đưa giống Bliss vào thử nghiệm tại Đà Lạt. Kết quả năng suất vượt trội so với các giống khác đã tạo hiệu ứng lan tỏa rất nhanh.

Chỉ trong vài năm, sản lượng tăng từ vài chục tấn lên hàng trăm tấn, và hiện nay đang tiếp tục mở rộng mạnh mẽ. Điều này cho thấy, khi giống tốt, phù hợp điều kiện canh tác, nông dân sẽ tự lan tỏa và nhân rộng rất nhanh.

Phóng Viên: Hiện nay Viện đang cung cấp sản lượng giống và khoai tây thương phẩm cho Orion Việt Nam ở mức nào?

ThS. Vũ Tiến Dũng: Chúng tôi đã hợp tác với Orion Việt Nam gần 20 năm. Hiện tại, sản lượng cung cấp khoảng 8.000 - 10.000 tấn mỗi năm và dự kiến sẽ tăng lên khoảng 15.000 - 20.000 tấn trong 5 năm tới.

Đón xem tiếp Kỳ 2: Quy trình trồng khoai tây đạt chuẩn - Hành trình kiểm soát chất lượng tại cánh đồng