Gỡ điểm nghẽn vi mô để kích hoạt tăng trưởng hai con số

Động lực tăng trưởng nằm ở doanh nghiệp

Phát biểu tại Diễn đàn "Kích hoạt tăng trưởng: Chính sách vi mô đột phá và mục tiêu hai con số", GS.TS Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nhấn mạnh muốn đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, nền kinh tế phải được xây dựng trên nền tảng mới với năng suất cao hơn, doanh nghiệp mạnh hơn, thị trường vận hành thông suốt hơn, công nghệ hiện đại hơn và bộ máy thực thi hiệu quả hơn.

Theo ông, nhiều năm qua Việt Nam đã thành công trong việc giữ ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế. Tuy nhiên, ổn định vĩ mô mới chỉ là điều kiện cần, còn năng lực tăng trưởng thực chất được tạo ra ở cấp doanh nghiệp, ngành kinh tế, địa phương và từng dự án đầu tư.

Đồng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, cho rằng khi dư địa của các chính sách tiền tệ và tài khóa truyền thống không còn nhiều, cần chuyển trọng tâm sang các chính sách vi mô.

"Chính sách vi mô cần được nhìn nhận từ góc độ doanh nghiệp và thực tiễn phát triển của doanh nghiệp", ông nói.

PGS.TS Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, cũng cho rằng Việt Nam muốn duy trì tốc độ tăng trưởng cao phải dựa trên các động lực mới như nâng cao năng suất lao động, phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Theo ông, đây phải trở thành các động lực thay thế dần mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào vốn, lao động và lợi thế chi phí thấp.

Doanh nghiệp chủ yếu nhỏ và siêu nhỏ

Chia sẻ bức tranh doanh nghiệp Việt Nam 6 tháng đầu năm 2026, PGS.TS Phạm Anh Tuấn đánh giá đã có nhiều tín hiệu tích cực khi số doanh nghiệp thành lập mới, vốn đăng ký và lao động đều tăng. Song song với đó, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn ở mức cao; đặc biệt số doanh nghiệp hoàn tất giải thể tăng tới 94,7% so với cùng kỳ.

Đáng chú ý, ba chỉ số phản ánh rõ sức khỏe doanh nghiệp hiện nay gồm: Khoảng 70% doanh nghiệp có vốn dưới 10 tỷ đồng; 81,4% doanh nghiệp sử dụng dưới 10 lao động, cho thấy khu vực doanh nghiệp chủ yếu vẫn là nhỏ và siêu nhỏ; Tỷ suất lợi nhuận bình quân năm 2024 chỉ khoảng 2,2%, thấp hơn hoặc xấp xỉ lãi suất tiền gửi ngân hàng.

Theo ông Tuấn, những con số này cho thấy khu vực doanh nghiệp vẫn còn rất yếu, trong khi chỉ một số ít doanh nghiệp quy mô lớn đang tăng trưởng tốt.

"Với quy mô và năng lực như hiện nay, khả năng tích lũy nguồn lực để đầu tư cho công nghệ, mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh, lớn lên và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp là rất khó khăn", chuyên gia nhận định.

Bốn điểm nghẽn cần được tháo gỡ

Theo PGS.TS Phạm Anh Tuấn, doanh nghiệp hiện đối mặt với bốn nhóm điểm nghẽn lớn.

Thứ nhất là thể chế, khi chi phí tuân thủ còn cao, chính sách thiếu tính ổn định và khả năng dự báo.

Thứ hai là khả năng tiếp cận nguồn lực, nhất là vốn, đất đai, công nghệ và dữ liệu.

Thứ ba là thị trường, khi các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe khiến doanh nghiệp gặp khó trong đáp ứng yêu cầu về chất lượng, môi trường và phát triển bền vững.

Thứ tư là khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Phần lớn doanh nghiệp chưa đủ nguồn lực để đầu tư cho nghiên cứu, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số.

Không chỉ vậy, doanh nghiệp còn chịu sức ép ngày càng lớn từ quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, yêu cầu giảm phát thải carbon và đổi mới mô hình quản trị để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Chính sách phải giúp doanh nghiệp lớn lên

Theo GS.TS Lê Văn Lợi, bên cạnh việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, Việt Nam cần chuyển mạnh sang các cải cách vi mô mang tính đột phá.

Ông nhấn mạnh, chính sách vi mô không chỉ là những gói hỗ trợ đơn lẻ mà phải trực tiếp tháo gỡ các điểm nghẽn của hoạt động sản xuất, kinh doanh, giúp giảm chi phí, nâng cao năng suất, cải thiện khả năng huy động nguồn lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Theo đó, cần hình thành các cơ chế khuyến khích nghiên cứu - phát triển, đổi mới công nghệ; xây dựng hệ thống tín dụng dựa nhiều hơn vào dòng tiền và dữ liệu; phát triển các khu thương mại tự do với cơ chế vượt trội; hình thành thị trường dữ liệu minh bạch; đồng thời mở rộng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho các mô hình kinh doanh mới.

"Điều quan trọng là mỗi chính sách phải trả lời được ba câu hỏi: tháo gỡ điểm nghẽn nào, giải phóng năng lực sản xuất nào và kết quả sẽ được đo lường bằng chỉ tiêu cụ thể ra sao", ông nói.

Trong khi đó, PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng đề xuất bốn nhóm chính sách ưu tiên gồm xây dựng thể chế đột phá cho khu thương mại tự do và trung tâm tài chính quốc tế; đổi mới chính sách thuế và tài khóa; tháo gỡ điểm nghẽn tài chính; đồng thời sớm hoàn thiện khung pháp lý cho trí tuệ nhân tạo để tạo động lực tăng trưởng mới.

Về phía doanh nghiệp, PGS.TS Phạm Anh Tuấn cho rằng chính sách cần đồng hành với doanh nghiệp theo từng giai đoạn phát triển, từ hộ kinh doanh, doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và vừa đến doanh nghiệp lớn.

"Mục tiêu là doanh nghiệp siêu nhỏ phát triển thành doanh nghiệp nhỏ và vừa; doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển thành doanh nghiệp lớn; doanh nghiệp lớn trở thành những doanh nghiệp dẫn dắt khu vực và có năng lực cạnh tranh toàn cầu. Muốn vậy, chính sách phải mang tính dài hạn, giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực thực chất, thay vì chỉ hỗ trợ ngắn hạn", ông đề xuất.