Sau 2 tháng vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp: Gần 97% đơn vị cấp xã đã chi trả lương tháng 8

Hoàn thiện thể chế và nguồn lực

Thông tin tại Hội nghị Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Tài chính phiên họp chuyên đề tháng 9/2025, nhằm cho ý kiến đánh giá tình hình triển khai thực hiện và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, ông Lê Thành Quân – Vụ trưởng Vụ Kinh tế địa phương và lãnh thổ cho biết, sau 2 tháng triển khai thực hiện các nhiệm vụ được giao liên quan đến các nội dung thuộc chức năng, nhiệm vụ của Bộ Tài chính, Bộ Tài chính đã trình các cấp có thẩm quyền ban hành 6 Luật, 5 Nghị định, ban hành 7 Thông tư theo thẩm quyền để thực hiện phân quyền, phân cấp, phân định thẩm quyền trong lĩnh vực tài chính để thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp. Bên cạnh đó, đã thống kê cụ thể số lượng nhiệm vụ, thẩm quyền đã được phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền.

Bộ Tài chính đã rà soát các văn bản quy phạm pháp luật trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Tài chính để báo cáo Chính phủ đề xuất điều chỉnh, bổ sung vào Chương trình lập pháp năm 2025 đối với 08 dự án Luật, Nghị quyết do Bộ Tài chính chủ trì soạn thảo, dự kiến trình tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV theo trình tự, thủ tục rút gọn về các lĩnh vực tài sản công, thống kê, tài chính - ngân sách, đầu tư công, quản lý giá, dự trữ nhà nước, lĩnh vực đấu thầu, lĩnh vực quy hoạch.

Bên cạnh việc tổ chức các cuộc họp trực tuyến, các khóa đào tạo, hướng dẫn bằng hình thức trực tiếp và trực tuyến đối với các địa phương liên quan đến hỗ trợ các thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp, Bộ cũng tổ chức Hội nghị trực tuyến tại 34 Thuế tỉnh thành, 350 Thuế cơ sở về tình hình thực hiện thủ tục hành chính thuế theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và Nghị định số 118/2025 của Chính phủ; Tổ chức các Hội nghị tập huấn trực tiếp cho cán bộ đăng ký kinh doanh trên toàn quốc; Các lớp tập huấn trực tuyến về nghiệp vụ quản lý tài sản công..

Về hỗ trợ tài chính và ngân sách, đã có 33/34 địa phương đã ban hành Nghị quyết về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và cấp xã. Tính đến ngày 5/9/2025, đã có 99,01% đơn vị thuộc cấp xã (55.293 đơn vị) đã mở tài khoản tại KBNN, trong đó 96,62% tổng số đơn vị thuộc cấp xã (54.077 đơn vị) đã chi lương tháng 8/2025. Hiện chỉ còn 0,99% tổng số đơn vị thuộc cấp xã (552 đơn vị) chưa mở tài khoản tại KBNN, 3,38% tổng số các đơn vị thuộc cấp xã (1.768 đơn vị) chưa chi lương tháng 8/2025. Nguyên nhân chủ yếu là do các đơn vị chưa gửi hồ sơ ra KBNN đề nghị mở tài khoản và chưa gửi hồ sơ đề nghị chi lương tháng 8/2025.

Về kinh phí hỗ trợ đảm bảo cơ sở vật chất cho các xã sau sắp xếp đơn vị hành chính, đến nay đã có 27 địa phương được hỗ trợ với tổng số tiền là 3.119 tỷ đồng. Đối với đề nghị hỗ trợ kinh phí từ ngân sách trung ương để số hóa tài liệu lưu trữ tại các địa phương trong năm 2025 theo đề xuất của Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính đã tổng hợp, đang rà soát để trình Chính phủ bổ sung kinh phí khoảng 12,8 tỷ đồng cho 5 địa phương để số hóa tài liệu lưu trữ cấp huyện.

Về bố trí trụ sở làm việc, các địa phương đã ban hành quyết định phê duyệt phương án bố trí, sắp xếp trụ sở làm việc cho các xã, phường, đặc khu để đảm bảo điều kiện hoạt động thông suốt. Nguyên tắc chung là tận dụng tối đa trụ sở hiện có, ưu tiên bố trí tập trung hoặc hoán đổi trụ sở với các đơn vị trên địa bàn. Nhiều trụ sở cơ quan cấp huyện cũ đã được sử dụng lại để bố trí cho cấp xã mới. Các địa phương đã bố trí cân đối nguồn lực cải tạo, sửa chữa trụ sở làm việc, tập trung trước mắt cho các khu vực thường xuyên tiếp và giải quyết công việc cho người dân, doanh nghiệp.

Vẫn khó trong khâu thực hiện

Đánh giá về tình hình thực hiện và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, các ý kiến tại Hội nghị đều cho rằng các khó khăn, vướng mắc trong thời gian qua chủ yếu phát sinh từ khâu tổ chức thực hiện.

Một số cán bộ, công chức chưa nắm bắt đầy đủ các hướng dẫn của Trung ương và chưa chủ động phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, đơn vị có chức năng, thẩm quyền để hướng dẫn xử lý. Năng lực cán bộ cấp xã ở một số nơi, một số địa bàn chưa đáp ứng được yêu cầu của công việc, còn tình trạng lúng túng trong triển khai thực hiện. Việc áp dụng chính sách phân cấp, ủy quyền đã được quy định, tuy nhiên một số cơ quan, đơn vị còn chưa chủ động áp dụng.

Cơ sở vật chất, trụ sở, hạ tầng công nghệ thông tin của cấp xã còn khó khăn, nhất là tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa là khó tránh khỏi và cần thời gian, kinh phí để khắc phục, hoàn thiện. Tại một số địa bàn, công chức xã có hiện tượng bị quá tải công việc trong một số thời điểm, nhất là đối với bộ phận liên quan đến giải quyết thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp.

Đáng chú ý là sự thiếu hụt nhân sự tài chính – kế toán tại cấp xã. Nhiều đơn vị cấp xã không có đủ lãnh đạo, cán bộ có chuyên môn sâu về lĩnh vực phụ trách, đặc biệt là không có cán bộ đủ tiêu chuẩn, điều kiện để bổ nhiệm kế toán, kế toán trưởng, dẫn đến nhiều đơn vị không thể mở tài khoản tại KBNN để thực hiện chi NSNN.

Tập trung tháo gỡ vương mắc

Tại Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh, với trách nhiệm được giao, ngành Tài chính cần tiếp tục nỗ lực hỗ trợ các địa phương tháo gỡ vướng mắc, dù thuộc thẩm quyền của địa phương nhưng vẫn phải có sự đồng hành, nhất là khi bộ máy và nhân sự ở cơ sở chưa ổn định.

Về thể chế, Bộ trưởng chỉ đạo Vụ Pháp chế rà soát, tham mưu, hoàn thiện hệ thống pháp luật về tổ chức, hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp, tạo hành lang pháp lý thuận lợi để các địa phương triển khai thực hiện; hướng dẫn, hỗ trợ địa phương triển khai các nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền trong giai đoạn hiện nay.

Bộ trưởng cũng giao nhiệm vụ cụ thể cho các đơn vị thuộc Bộ, trong đó, KBNN được giao đôn đốc các địa phương chỉ đạo các đơn vị sử dụng ngân sách trên địa bàn khẩn trương thực hiện việc mở tài khoản tại KBNN theo quy định để thực hiện chi NSNN, đặc biệt là chi trả tiền lương, chế độ chính sách, an sinh xã hội và đầu tư phát triển.

Đồng thời chỉ đạo, trong tuần tới, Vụ Kinh tế địa phương và lãnh thổ làm đầu mối, phối hợp với KBNN, Vụ NSNN và các đơn vị có liên quan lựa chọn một số địa phương đang có tồn đọng lớn, tình trạng triển khai trì trệ để tổ chức đoàn công tác trực tiếp xuống cơ sở, để nắm bắt tháo gỡ khó khăn tại chỗ và triệt để.