Tăng cơ hội xuất khẩu từ việc tháo gỡ vướng mắc trong sử dụng đất nông lâm trường

30 năm, gần 26% đất nông nghiệp được giao khoán

Thông tin tại Hội thảo Hiện trạng và đề xuất giải pháp giao khoán trong các công ty nông nghiệp do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp cùng Hội Khoa học Kinh tế nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (PHANO) tổ chức tuần qua, ông Nguyễn Lâm Thành, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội cho biết, sau 30 năm thực hiện chính sách về giao khoán, đến năm 2024, các công ty nông nghiệp đã thực hiện khoán gần 114.000 ha, tương đương khoảng 25,69% tổng diện tích đất nông nghiệp của các công ty đưa vào sử dụng.

Việc giao khoán đã có tác động tích cực; trong đó có việc khắc phục tình trạng hoang hóa đất đai trở lại và cải tạo vườn cây trong các công ty nông nghiệp đã xuống cấp vào những năm 90, đáp ứng mục tiêu huy động nguồn lực xã hội, đặc biệt là người dân địa phương tham gia cùng với các công ty nông nghiệp, nhà nước đầu tư vốn, sức lao động. Từ đó, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng tài nguyên đất đai, vườn cây, cải thiện cuộc sống người dân, góp phần phát triển kinh tế.

Nhiều bất cập

Tuy nhiên, theo lãnh đạo Hội đồng Dân tộc của Quốc hội ông Nguyễn Lâm Thành, việc khoán trong các công ty nông nghiệp đã kéo dài trên 30 năm, trải qua nhiều giai đoạn phát triển với nhiều cơ chế, chính sách quản lý khác nhau, cùng với việc tổ chức thực hiện chưa hiệu quả đã bộc lộ những bất cập và hạn chế, đặc biệt là trong quản lý, sử dụng đất đai.

Hợp đồng giao khoán chưa đáp ứng được yêu cầu về sắp xếp, đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả của các công ty nông nghiệp theo chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.

ThS. Nguyễn Văn Tiến - Phó Chủ tịch PHANO - chỉ ra một loạt vấn đề hiện vẫn tồn tại nhiều hạn chế trong cơ chế giao khoán. Đặc biệt, các văn bản quy định pháp luật về khoán có nhiều thay đổi làm cho bên khoán và bên nhận khoán gặp vướng mắc trong thiết lập hồ sơ và thực hiện chuyển tiếp ký lại hợp đồng khoán.

Cùng với đó, tình trạng khoán không đầu tư (khoán trắng), hoặc đầu tư thấp còn tồn tại ở nhiều công ty nông nghiệp. Các hợp đồng giao khoán cũ đã ký theo quy định của Nghị định 01/NĐ-CP năm 1995 và Nghị định 135/2005/NĐ-CP năm 2025 chưa có cơ chế chuyển tiếp, xử lý.

Đặc biệt, vấn đề quản lý đất đai còn lỏng lẻo, dẫn đến làm phát sinh nhiều vấn đề như tranh chấp, lấn chiếm, sử dụng đất không đúng mục đích…

Khoán đất nông nghiệp qua nhiều giai đoạn khác nhau, với những cơ chế, quy định khoán thay đổi, thiếu những quy định, hướng dẫn chuyển đổi nên dẫn đến tồn tại nhiều hình thức khoán, xung đột, mâu thuẫn trong thực hiện hợp đồng khoán.

Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, chính quyền địa phương và công ty nông nghiệp chưa chặt chẽ, dẫn đến khó khăn trong công tác quản lý khoán, nhất là trong việc xử lý vi phạm về quản lý, sử dụng đất đai, vi phạm hợp đồng khoán. Công tác bàn giao đất về địa phương gặp nhiều khó khăn.

Sớm hoàn thiện cơ chế khoán

Theo ThS. Nguyễn Văn Tiến - Phó Chủ tịch PHANO, bên cạnh nguyên nhân khách quan, các bất cập, thiếu sót trong cơ chế, chính sách, thực thi khoán, chuyển đổi khoán chậm, phức tạp, hạn chế trong kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến những rào cản, khó khăn trong công tác khoán. ThS. Nguyễn Văn Tiến đề xuất cần hoàn thiện cơ chế khoán đất, trao quyền chủ động cho công ty nông nghiệp, gắn với Luật Đất đai 2024.

Ở góc độ chuyên gia, ông Tô Xuân Phúc, Tổ chức Forest Trends cho rằng, Việt Nam đang hội nhập sâu rộng với thế giới, với cơ hội thị trường mở rộng đối với các mặt hàng nông lâm sản. Cơ hội cũng tạo ra bởi tiềm năng của thị trường carbon rừng trong tương lai. Tuy nhiên các cơ hội này song hành cùng với các thách thức.

Đối với các công ty nông, lâm nghiệp, thách thức là còn tồn tại trong khâu sử dụng đất hiện nay, bao gồm cả các tồn tại trong các hoạt động khoán đối với hộ.

“Cơ hội tiếp cận thị trường xuất khẩu các mặt hàng nông lâm sản được sản xuất trên các diện tích đất nông, lâm nghiệp và cơ hội từ thị trường tín chỉ carbon rừng chỉ có thể trở thành hiện thực nếu các tồn tại trong khâu sử dụng đất, bao gồm tồn tại trong các hình thức khoán, được giải quyết triệt để…”- ông Tô Xuân Phúc nhấn mạnh.