Đánh thuế vàng: Cân bằng lợi ích Nhà nước và người dân

Tại Nghị quyết số 278/NQ-CP mới ban hành của Chính phủ về phiên họp chuyên đề về xây dựng pháp luật tháng 9/2025 có nội dung yêu cầu Luật Thuế thu nhập cá nhân cần quy định rõ thu nhập từ hoạt động giao dịch mua bán vàng thuộc đối tượng chịu thuế.

Theo Chính phủ, việc đánh thuế này nhằm nâng cao tính minh bạch của thị trường, hạn chế đầu cơ vàng. Tại nghị quyết, Chính phủ giao Bộ Tài chính phối hợp với Ngân hàng Nhà nước thống nhất nội dung này trong dự thảo Luật.

Ngay sau khi thông tin Chính phủ yêu cầu đánh thuế thu nhập từ hoạt động mua bán vàng được đưa ra, thị trường đã đón nhận nhiều ý kiến đa chiều. Một số đề xuất cho rằng nên áp dụng mức thuế khoảng 1 – 1,5% trên toàn bộ giá trị giao dịch vàng, thu trực tiếp tại nguồn khi người dân bán vàng tại các tổ chức kinh doanh.

Cũng có những phương án khác được đưa ra là chỉ tính thuế khi người bán có lãi, tức thu trên phần chênh lệch giữa giá mua và giá bán. Cũng có ý kiến cho rằng, nên áp dụng thuế giá trị gia tăng đối với các doanh nghiệp nhập khẩu và bán vàng miếng. ..

Để giảm tác động xã hội, có ý kiến đề xuất miễn hoặc giảm thuế cho các giao dịch nhỏ lẻ, vàng trang sức, vàng cưới hoặc tích trữ lâu dài. Thậm chí, có thể quy định ngưỡng miễn thuế, chẳng hạn chỉ áp thuế với giao dịch từ một lượng vàng trở lên, hoặc tổng giá trị giao dịch vượt mức nhất định trong năm. Điều này vừa bảo vệ người dân có nhu cầu tích trữ truyền thống, vừa tập trung quản lý những trường hợp đầu cơ quy mô lớn.

Trao đổi với phóng viên Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ, PGS, TS. Nguyễn Hữu Huân, Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh cho rằng, đánh thuế giao dịch vàng là hợp lý và phù hợp với thông lệ quốc tế, bởi nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng (chẳng hạn Ấn Độ). Theo ông Huân, đánh thuế thu nhập từ hoạt động mua bán vàng vừa góp phần hạn chế đầu tư mang tính đầu cơ, vừa giúp tăng nguồn thu ngân sách.

"Hiện nay, các giao dịch bất động sản và chứng khoán đều chịu thuế, trong khi vàng cũng là một kênh đầu tư sinh lời. Do đó, áp thuế với lợi nhuận từ vàng là hợp lý", ông Huân nêu quan điểm.

Dù ủng hộ việc đánh thuế thu nhập từ hoạt động mua bán vàng, song ông Huân cũng chỉ ra những khó khăn khi triển khai nếu áp dụng đánh thuế trên lợi nhuận, bởi nhiều người mua vàng từ hàng chục năm trước không còn chứng từ, rất khó xác định giá vốn để tính lãi.

Một vấn đề khác cần làm rõ là phân loại đối tượng chịu thuế: vàng miếng, vàng trang sức hay cả vàng nhẫn. Ngoài ra, cơ chế thu – nộp thuế cũng phải được xác định rõ ràng: doanh nghiệp kinh doanh vàng sẽ thu hộ hay cơ quan thuế trực tiếp thực hiện.

Theo ông Huân, nhiều quốc gia trên thế giới cũng đã áp dụng thuế đối với vàng. Ở Ấn Độ, quốc gia tiêu thụ vàng lớn nhất thế giới, chính phủ đánh thuế hàng nhập khẩu vàng ở mức 12,5% và thuế tiêu thụ đặc biệt 3% trên giao dịch. Điều này giúp Ấn Độ vừa kiểm soát được nhập khẩu vàng, vừa tạo nguồn thu cho ngân sách.

Hay tại châu Âu, các nước áp dụng thuế giá trị gia tăng với vàng trang sức, nhưng miễn thuế đối với vàng đầu tư (vàng miếng, vàng thỏi), nhằm khuyến khích minh bạch hóa giao dịch. Ở Mỹ, thuế lợi nhuận vốn (capital gains tax) cũng được áp dụng với vàng như các tài sản đầu tư khác.

“

Theo dự kiến, dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội thảo luận và thông qua tại kỳ họp thứ 10, khóa XV vào tháng 10/2025.

Cùng chung quan điểm đánh thuế giao dịch vàng là phù hợp để tăng tính minh bạch và bình đẳng giữa các kênh đầu tư, tuy nhiên, TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính - ngân hàng đề xuất nên áp thuế trên phần lợi nhuận (chênh lệch giữa giá bán và giá mua), thay vì trên toàn bộ giá trị giao dịch, vì nếu đánh thuế cả giá trị sẽ dẫn đến tình trạng “thuế chồng thuế” – người dân mua vàng bằng thu nhập sau thuế lại bị đánh thuế thêm khi bán.

Về mức thuế, ông Hiếu cho rằng khoảng 20% trên lợi nhuận phát sinh là hợp lý. Ông cũng thừa nhận việc xác định giá mua ban đầu là thách thức lớn, đặc biệt với vàng được tích trữ lâu, không còn hóa đơn chứng từ và đề xuất sử dụng giá bình quân công bố trong các khoảng thời gian như 3-5-10 năm làm căn cứ tính.

Đồng thời, TS. Nguyễn Trí Hiếu lưu ý, việc thực thi chính sách này cần có dữ liệu minh bạch từ tiệm vàng/doanh nghiệp kinh doanh vàng được cấp phép, với việc kê khai rõ ngày mua, giá mua và chứng từ rõ ràng để cơ quan thuế có thể xác định phần lợi nhuận một cách công bằng và chính xác.

Dưới góc độ người dân mua vàng tích trữ lâu dài, bà Đỗ Thị N., (54 tuổi, Thanh Xuân, Hà Nội) cho biết, khi nghe tin đánh thuế giao dịch vàng ban đầu cũng lo sợ ảnh hưởng đến quyền lợi, tuy nhiên, sau nghĩ kỹ thì người mua để giữ lâu dài như bà cũng không thiệt. Ngược lại, nhờ có quản lý chặt hơn, thị trường sẽ minh bạch, không còn cảnh giá lên xuống thất thường.

Cùng quan điểm, chị Trần Thị Hồng V., (36 tuổi, Tây Hồ, Hà Nội) cho rằng, việc đánh thuế sẽ góp phần hạn chế tình trạng đầu cơ, lướt sóng. “Người dân chúng tôi không mua để buôn bán, chỉ muốn dành dụm an toàn. Nếu Nhà nước thu được thêm nguồn ngân sách để đầu tư cho các hoạt động đầu tư công, an sinh xã hội thì cuối cùng dân vẫn là người được hưởng lợi”, chị V. chia sẻ.

Còn dưới góc nhìn của chủ tiệm vàng, ông Trần S., (47 tuổi, Hải Phòng) - chủ một tiệm vàng lâu đời ở Hải Phòng chia sẻ: “Nghe đến thuế thì ai cũng sợ phải trả thêm. Nhưng thị trường nào cũng cần có kỷ luật. Nếu đánh thuế giúp ổn định giá, hạn chế đầu cơ thì tôi hoàn toàn ủng hộ. Quan trọng là chính sách phải rõ ràng, công khai để người dân yên tâm”.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách thuế để tăng nguồn thu, kiểm soát thị trường và tiến tới minh bạch hóa các kênh đầu tư, chính sách thuế với vàng được xem là một bước đi tất yếu. Bên cạnh đó, đánh thuế giao dịch vàng phản ánh quyết tâm của Nhà nước trong việc quản lý thị trường tài sản đặc thù này. Bởi vàng vốn vừa mang tính chất hàng hóa, vừa là tài sản trú ẩn, vừa gắn liền với tập quán văn hóa của người dân Việt Nam. Do đó, các chuyên gia lưu ý: việc xây dựng chính sách cần hết sức thận trọng, hài hòa lợi ích của Nhà nước, thị trường và người dân.