Kết nối hệ thống thanh toán nhanh giúp cải thiện hoạt động thanh toán qua biên giới

Với những đóng góp tích cực của khu vực công và tư nhân, tháng 7/2024, Ủy ban Thanh toán và Hạ tầng thị trường (CPMI) thuộc Ngân hàng Thanh toán quốc tế (BIS) đã phối hợp với G7 tổ chức hội nghị xúc tiến việc liên kết các FPS.

Tại Hội nghị này, cải thiện thanh toán qua biên giới và ngăn ngừa rủi ro phân đoạn thị trường thông qua mở rộng các hạ tầng thanh toán được xác định là ưu tiên lớn. Trong đó, hỗ trợ từ các quốc gia bên ngoài G20 là yếu tố quan trọng hàng đầu mang lại thành công trong việc cải thiện thanh toán qua biên giới, nhất là đối với những quốc gia phụ thuộc vào nguồn kiều hối gửi về. Cải thiện thanh toán qua biên giới sẽ đóng góp cho các nỗ lực hội nhập tài chính và đối phó với rủi ro phân đoạn thị trường, nâng cao khả năng tương tác giữa hệ thống thanh toán qua biên giới, hình thành sân chơi bình đẳng cho cạnh tranh và đổi mới trong khu vực tư nhân, đồng thời tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế liên quan.

Trong nhóm giải pháp này, việc bố trí các hệ thống thanh toán liên kết có thể nhanh chóng dẫn đến những cải thiện rõ rệt, cho phép ngân hàng và các bên cung cấp dịch vụ thanh toán (PSPs) tại những quốc gia khác nhau thực hiện giao dịch an toàn và hiệu quả, mà không phải tham gia vào hệ thống thanh toán tương tự, ngoài ra có thể giảm bớt các trung gian (ngân hàng đại lý chẳng hạn). Cách sắp đặt này có thể rút ngắn các chuỗi giao dịch, giảm chi phí tổng thể và tăng cường tính minh bạch cũng như tốc độ thanh toán.

Thực trạng liên kết FPS

Thiết lập các mối liên kết FPS được xác định là giải pháp ưu tiên để cải thiện thanh toán qua biên giới và được nhiều đơn vị vận hành FPS quan tâm. Trong đó, tiến triển về quản trị và kỹ thuật tương tác đang mở đường cho việc thiết lập và mở rộng quy mô kết nối an toàn và hiệu quả giữa các FPS. Các kết nối FPS thành công đều có điểm tương đồng nhất định về nguyên tắc thiết kế, bao gồm khả năng phát triển và mở rộng. Hơn nữa, những kết nối này cũng rất quan trọng trong xu hướng phát triển công nghệ và những yêu cầu của kinh tế số trong dài hạn.

Một số FPS đã sắp đặt kết nối xuyên biên giới, và những mối liên kết này đang chiếm ưu thế trong nội bộ khu vực, như trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương hay châu Âu. Một nửa trong số FPS này có kế hoạch xây dựng ít nhất một liên kết hay mối liên kết bổ sung cho tới cuối năm. Những FPS chưa có kế hoạch tạo dựng các sắp xếp liên kết thường ưu tiên thúc đẩy chấp nhận thanh toán nhanh ở trong nước nhằm hưởng lợi từ những sáng kiến liên kết trong dài hạn.

Mô hình kết nối lựa chọn thường phụ thuộc vào lĩnh vực kinh doanh, loại đồng tiền và hệ thống pháp lý liên quan. Thí dụ, mô hình hub and spoke (các spoke kết nối điểm xa với một hub trung tâm) có thể mang lại lợi ích cho các kết nối khu vực, trong khi các nền tảng thông thường có thể thích hợp với các quốc gia có nguyện vọng giao dịch đồng tiền chung. Hiện nay, phần lớn các sáng kiến kết nối đang thông qua các kết nối song phương. Trong trung hạn, các sắp xếp đa phương như hub and spoke hay các giải pháp nền tảng thông thường có vẻ sẽ thu hút mối quan tâm lớn nhất. Tuy nhiên, các mối liên kết song phương có thể sẽ tiếp tục mở rộng và đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy trao đổi thanh toán giá trị cao.

FPS trong nước và khu vực

Việc thiết kế, thực hiện và vận hành một FPS là công việc phức tạp, nhưng hoàn toàn có thể khắc phục được. Rất nhiều FPS tiếp tục tăng trưởng, nhưng mỗi nước có các cách tiếp cận khác nhau để thiết kế FPS, tùy thuộc vào yêu cầu của ngân hàng trung ương (NHTW), ưu tiên xã hội và phát triển công nghệ. Tại một số quốc gia, khu vực công - dẫn dắt bởi NHTW - đóng vai trò rất lớn thông qua việc sở hữu và vận hành FPS. Tại những quốc gia khác, khu vực tư nhân vận hành FPS. Một số FPS cho phép các bên cung cấp dịch vụ thanh toán PSPs phi ngân hàng tham gia, số còn lại thì không cho phép. Vào thời điểm hiện nay, nhiều sắp đặt kết nối lệ thuộc vào các ngân hàng đại lý trong việc cung cấp dich vụ ngoại hối. Các sắp đặt tiền tệ đa phương (thanh toán nhiều loại tiền hay giao dịch tiền tệ chéo trong dịch vụ ngoại hối) vẫn bị loại trừ. Khác biệt trong việc lựa chọn cũng thể hiện trong quy trình thanh toán, từ thanh toán trả chậm đến thanh toán gộp theo thời gian thực.

Đáng chú ý, xu hướng chấp nhận thanh toán nhanh tại nhiều EMDEs tăng rất nhanh, nguyên nhân là do thiết kế dịch vụ chi phí thấp, sẵn sàng hỗ trợ người dùng chuyển sang tiền mặt khi yêu cầu. Tại nhiều quốc gia, FPS đã trở thành công cụ quan trọng để tăng cường phổ cập tài chính và là cấu thành cơ bản trong cải cách hệ thống thanh toán. Xu hướng phát triển này có tiềm năng đưa nhiều người vào hệ thống tài chính chính thức, nhất là khi được bổ sung thêm các sáng kiến hình thành năng lực tài chính rộng khắp. Trong đó, những đòi hỏi cần thiết và kinh nghiệm thành công của EMDEs sẽ góp phần mở rộng thanh toán qua biên giới nói chung.

Hiện nay, một số cơ sở hạ tầng thanh toán khu vực đang hoạt động hoặc đang phát triển, đa phần nằm trong chiến lược kinh tế khu vực rộng lớn, với hiệu quả và độ tin cậy ngày càng tăng, trở thành đòn bẩy hỗ trợ các giải pháp chính sách của NHTW và các cơ quan nhà nước, đồng thời tạo niềm tin giữa các thành viên tham gia PSPs. Một số chồng chéo vẫn đang tồn tại giữa các sáng kiến khu vực, số khác sẽ nổi lên cùng với xu hướng hội nhập các hệ thống thanh toán qua biên giới. Trong nhiều trường hợp, đây là cơ hội để kết nối giữa các khu vực khác nhau hoặc đáp ứng nhu cầu sử dụng khác nhau. Tuy nhiên, sự chồng chéo về sáng kiến khu vực cũng cho thấy một số thách thức, như cạnh tranh về việc tham gia và giá trị thanh toán, hoặc làm giảm hiệu quả liên quan đến khả năng tương tác và quản lý thanh khoản. Trong khi không thể tránh khỏi mức độ phân đoạn nào đó do vấn đề địa chính trị và những nguyên nhân khác, có thể giảm thiểu những trở ngại về thanh toán trong khu vực bằng cách thiết lập các sắp xếp liên kết được đánh giá là không bị hạn chế trong hoạt động thanh toán quốc tế.

Khả năng tương tác là động lực liên kết

Do thanh toán chặng đầu và chặng cuối thường được xử lý ở trong nước, việc cập nhật các hệ thống thanh toán trong nước cũng là hoạt động đầu tư cải tiến thanh toán qua biên giới. Khi điều kiện cho phép việc nâng cao hiệu quả và an toàn của FPS trong nước cũng sẽ đóng góp cho khả năng mở rộng liên kết đa phương.

Hỗ trợ về vốn và kỹ thuật

Trợ giúp và xây dựng năng lực kỹ thuật đóng vai trò quan trọng trong việc đạt được các mục tiêu của G20 và là yêu cầu cần thiết để hỗ trợ phát triển các FPS, nó sẽ mở ra cách thức mới cho liên kết nội bộ (giữa các page, category, post bên trong một trang web) trong tương lai. IMF và WB đã triển khai chiến lược dài hạn để cung cấp hỗ trợ kỹ thuật và cam kết phối hợp, nghiên cứu các sáng kiến cải thiện thanh toán qua biên giới, khi điều kiện cho phép.

Cho tới nay, trợ giúp kỹ thuật của IMF và WB tập trung vào ba chủ đề có thể kết nối với nhau trong kế hoạch chiến lược của G20. Liên quan đến vấn đề này, dữ liệu đầy đủ và tin cậy đóng vai trò quan trọng để xác định những hạn chế tại mỗi quốc gia, do sự khác biệt rất lớn về chi phí và tốc độ thanh toán. Những dữ liệu này cũng có thể là động lực thu hút các nguồn vốn và trở thành mục tiêu ưu tiên của các nhà tạo lập chính sách.

Vai trò của khu vực công và tư

Cùng với cam kết của khu vực công và tư, tiến bộ công nghệ gần đây có thể xử lý được một số rủi ro, trở ngại và thách thức, nhất là trong giai đoạn khởi nghiệp, do việc tích hợp các hệ thống thanh toán qua biên giới đòi hỏi phải có khả năng lãnh đạo quyết đoán. Các quyết định đưa ra có lựa chọn khác nhau về phát triển và liên kết các cơ sở hạ tầng thanh toán và có thể cân nhắc vai trò của các khu vực công và khu vực tư nhân.

Để thúc đẩy liên kết hệ thống thanh toán qua biên giới, vai trò vững chắc của khu vực công và hợp tác với khu vực tư nhân có thể là yếu tố cơ bản. Trong đó, các NHTW đóng vai trò rà soát những đề án sẽ hỗ trợ việc cải thiện hoạt động thanh toán qua biên giới, tiến hành nghiên cứu những điều kiện và khó khăn ban đầu. Các NHTW có thể đóng vai trò phát triển và đổi mới, có biện pháp xử lý những khác biệt và sai sót về phối hợp trên thị trường liên quan đến các hệ thống thanh toán trong nước.

Để đảm bảo sự thành công của các liên kết FPS nội bộ, việc phối hợp với khu vực tư nhân cũng đóng vai trò quan trọng. Điều kiện tiên quyết là phải có nhu cầu thích hợp của thị trường về những sắp đặt kết nối này. Tại một số quốc gia, khu vực tư nhân có thể dẫn dắt sự phát triển cơ sở hạ tầng để sắp đặt thanh toán qua biên giới. Trong đó, việc duy trì vai trò của khu vực tư nhân trong hoạt động thanh toán ngoại hối có thể đảm bảo khả năng phát triển thương mại và chấp nhận sắp đặt này.

Có thể nói, do FPS trong nước tăng cao, các cơ hội đang nổi lên để thúc đẩy liên kết thanh toán qua biên giới một cách an toàn và hiệu quả. Hiện nay, nhiều nước đang tăng cường các nỗ lực kết nối FPS và sẵn sàng tham gia những kết nối này, nhất là trong việc cải thiện chức năng hoạt động và tuân thủ tiêu chí chung. Cho tới nay, các liên kết thành công đã ưu tiên khả năng tương tác và thúc đẩy phối hợp quản lý giữa các khu vực công và tư và giữa các quốc gia. Các liên kết FPS sẽ tiếp tục đóng vai trò chủ chốt trong hoạt động thanh toán song phương trong ngắn hạn, và có thể cùng tồn tại với các sắp đặt kết nối thanh toán đa phương trong dài hạn. Theo thời gian, thị trường có thể phát triển theo hướng liên kết giữa các nhóm khu vực.

Trong năm 2025, Ủy ban Thanh toán và Hạ tầng thị trường (CPMI) cam kết sẽ đưa ra các giải pháp liên quan đến kế hoạch chiến lược, tập trung vào việc hỗ trợ người sử dụng cuối cùng vốn đang bị tác động bất hợp lý do hoạt động thanh toán qua biên giới chưa thật sự hiệu quả.

Bài đăng trên Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ số 3 năm 2025