Nâng cao năng lực quản trị rủi ro ngân hàng trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập các chuẩn mực quốc tế

Ngày 21/7, tại Hà Nội, Ủy ban Rủi ro trực thuộc Hội đồng Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) phối hợp cùng Vietcombank tổ chức Diễn đàn thường niên Ủy ban Rủi ro năm 2026 với chủ đề “Nâng cao năng lực quản trị rủi ro ngân hàng trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập các chuẩn mực quốc tế”.

Tham dự diễn đàn, về phía Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) có: Ông Đoàn Thái Sơn, Phó Thống đốc Thường trực; cùng đại diện lãnh đạo một số đơn vị, vụ, cục chức năng.

Về phía Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam có: TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký; Chủ nhiệm các Ủy ban, Câu lạc bộ; lãnh đạo các Ban, đơn vị chuyên môn và đại diện các tổ chức hội viên.

Quản trị thanh khoản hiện đại và lộ trình tiệm cận chuẩn mực Basel III

Phát biểu khai mạc diễn đàn, TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam nhận định, ngành Ngân hàng Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ dưới tác động sâu sắc của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, điện toán đám mây và hệ sinh thái tài chính số. Sự chuyển dịch này vừa mang lại cơ hội tiết giảm chi phí, tạo bứt phá cho các mô hình kinh doanh, vừa đi kèm những “thách thức khổng lồ”. Trong bối cảnh đó, việc củng cố khung pháp lý và áp dụng các chuẩn mực quốc tế trở thành yêu cầu cấp thiết hơn bao giờ hết.

TS. Đào Minh Tú cho biết, Luật Các TCTD sửa đổi năm 2024 đã đặt ra yêu cầu đối với TCTD trong việc tăng cường quản trị rủi ro và đảm bảo an toàn hệ thống trong hoạt động ngân hàng hiện đại. Để cụ thể hóa, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Thông tư 14/2025/TT-NHNN quy định tỷ lệ an toàn vốn đối với ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài; Thông tư 83/2025/TT-NHNN quy định về hệ thống kiểm soát nội bộ của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước cũng đang trong quá trình lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 22/2019/TT-NHNN quy định các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

“Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để hệ thống ngân hàng Việt Nam đang từng bước tiếp cận các thông lệ quản trị theo Basel III và các chuẩn mực quốc tế khác”, TS. Đào Minh Tú nhấn mạnh.

Cùng chung quan điểm, ông Lê Thanh Tùng, Chủ nhiệm Ủy ban Rủi ro Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, Thành viên HĐQT VietinBank cho rằng, các quy định mới và dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 22/2019/TT-NHNN từng bước đưa hoạt động ngân hàng tiệm cận chuẩn mực Basel III, góp phần nâng cao năng lực quản trị rủi ro, bảo đảm an toàn hệ thống và tạo nền tảng để các tổ chức tín dụng tăng cường năng lực cạnh tranh, hội nhập sâu rộng với thị trường tài chính quốc tế.

Tại diễn đàn, các ngân hàng thương mại (VietinBank, Vietcombank, BIDV, Techcombank, MB, ACB, VIB…) và giới chuyên môn đều có chung nhận định, việc sửa đổi Thông tư 22/2019/TT-NHNN là cần thiết đối với hoạt động ngân hàng và trở thành một trụ cột quản trị quan trọng ngang với vốn. Đại diện các ngân hàng cho rằng, việc NHNN đang dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 22/2019/TT-NHNN là bước đi cần thiết để hiện đại hóa quản trị thanh khoản, đánh dấu bước chuyển từ quản lý tỷ lệ đơn lẻ sang quản trị thanh khoản toàn diện. Những điểm mới cốt yếu bao gồm việc lần đầu giới thiệu các tỷ lệ dự trữ thanh khoản (LCR) và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR) với lộ trình áp dụng từ năm 2028 đến năm 2031.

Việc áp dụng Basel III đặt ra bài toán chiến lược cho cả ngân hàng, từ cấu trúc bảng cân đối, quản lý tài sản và nợ phải trả (ALM), chính sách huy động đến định giá sản phẩm. Thực tiễn triển khai cũng đối mặt với “phần chìm của tảng băng” gồm các thách thức về thiếu chiều sâu và sự đa chiều của dữ liệu, khó khăn về nguồn lực hay chi phí nắm giữ tài sản thanh khoản cao (HQLA) làm giảm khả năng sinh lời.

Qua trình bày tham luận và trao đổi thảo luận, đại diện các NHTM cũng nhận định rủi ro hành vi là một thách thức mới khi khách hàng có xu hướng tối ưu dòng tiền nhanh qua các ứng dụng quản lý tài chính, khiến số dư CASA (tỷ trọng tiền gửi không kỳ hạn trên tổng nguồn vốn huy động) biến động mạnh theo ngày. Để giải quyết vấn đề này, các ngân hàng cần chuyển sang mô hình quản trị thanh khoản chủ động, ứng dụng phân tích dữ liệu lớn để mô hình hóa hành vi dòng tiền và kịch bản hóa các diễn tập căng thẳng với tần suất tối thiểu mỗi quý.

Một trong những kiến nghị trọng tâm từ phía các NHTM là cần sớm ban hành khung ILAAP (Quy trình đánh giá nội bộ về mức đủ vốn thanh khoản) theo chuẩn mực châu Âu. ILAAP giúp chuyển dịch giám sát thanh khoản sang dự báo tương lai, tăng khả năng phát hiện sớm và giảm rủi ro lan truyền hệ thống. Việc triển khai ILAAP sẽ lấp đầy khoảng trống Pillar 2 trong quản trị thanh khoản tại Việt Nam, đặc biệt là các yêu cầu về kiểm tra sức chịu đựng thanh khoản ngược và quản lý thanh khoản trong ngày. Trong bối cảnh hiện nay, các ngân hàng cần chuẩn bị ngay từ giai đoạn 2026-2027 về chính sách, dữ liệu và công nghệ để sẵn sàng cho lộ trình tuân thủ LCR/NSFR vào năm 2028.

An ninh mạng cùng thách thức quản trị rủi ro mô hình bên thứ 3 và trí tuệ nhân tạo

Song song với rủi ro thanh khoản, an ninh mạng đã trở thành rủi ro quản trị sống còn thay vì chỉ là vấn đề kỹ thuật đơn thuần. Báo cáo chi phí vi phạm dữ liệu năm 2025 của IBM chỉ ra chi phí trung bình cho mỗi vụ vi phạm đã lên tới 4,9 triệu USD – mức cao nhất từ trước đến nay. Chia sẻ nguyên tắc "không thể quản lý những gì không thể đo lường", đại diện Vietcombank nhấn mạnh yêu cầu lập danh mục tài sản và phân loại dữ liệu chi tiết. Quy trình xử lý rủi ro phải linh hoạt giữa các phương án loại bỏ, triển khai kiểm soát, mua bảo hiểm hoặc chấp nhận rủi ro có kiểm soát. Một nền tảng quản lý rủi ro và tuân thủ thống nhất là công cụ trọng tâm để chia sẻ thông tin giữa các đơn vị và giám sát tới từng vi phạm cụ thể.

Kinh nghiệm thực tế cho thấy các ngân hàng cần liên tục cập nhật thông tin rủi ro từ hệ thống TCTD, các hiệp hội và tổ chức quốc tế, đồng thời xây dựng văn hóa an ninh mạng thông qua đào tạo và thực hiện tự đánh giá rủi ro và kiểm soát định kỳ. Hiệu quả quản lý rủi ro cuối cùng cần sự phối hợp hài hòa giữa công nghệ, quy trình và vai trò của con người trong tổ chức.

Một khía cạnh rủi ro mới nổi nhưng đặc biệt quan trọng là quản trị rủi ro mô hình, đặc biệt đối với các mô hình do bên thứ 3 cung cấp và mô hình AI. Việc sử dụng dữ liệu thay thế từ viễn thông, thương mại điện tử giúp nâng độ chính xác chấm điểm tín dụng lên 20-40% và rút ngắn 50-70% thời gian ra quyết định tín dụng. Đại diện MB cảnh báo về 4 nhóm rủi ro tiềm ẩn: Tuân thủ pháp lý khi khai thác dữ liệu gián tiếp; tính minh bạch thấp của các “hộp đen” thuật toán; rủi ro an ninh mạng khi kết nối API; chất lượng dữ liệu không đại diện cho thị trường Việt Nam.

Liên quan đến AI, rủi ro mô hình phát sinh từ lỗi trong giai đoạn xây dựng, triển khai hoặc sử dụng không phù hợp. AI có 3 đặc thù khác biệt: Độ phức tạp với các mối quan hệ phi tuyến tính; sự phụ thuộc chặt chẽ vào nhà cung cấp bên ngoài (OpenAI, Google...); sự phụ thuộc vào khối lượng dữ liệu khổng lồ nhưng thiếu tính minh bạch...

Ông Võ Quốc Khánh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Tư vấn EY Việt Nam nhấn mạnh việc thiết lập khung quản trị AI hiệu quả phải dựa trên nguyên tắc lấy con người làm trung tâm, đảm bảo AI không thay thế quyền quyết định cuối cùng của con người trong các nghiệp vụ quan trọng. Khung quản trị này cần bao phủ toàn bộ vòng đời AI, từ đánh giá tác động quyền riêng tư đến kiểm soát các hiện tượng đặc thù của GenAI. Các ngân hàng nên xây dựng danh mục AI tập trung và áp dụng quy trình TEVV (kiểm thử, đánh giá, xác minh và kiểm định) để giám sát liên tục các hiện tượng suy giảm hiệu năng mô hình.

Đáng chú ý, Luật Trí tuệ nhân tạo (Luật số 134/2025/QH15) có hiệu lực từ ngày 1/3/2026 cũng được đánh giá sẽ là nền tảng pháp lý quan trọng, phân loại rủi ro AI theo các mức độ và quy định trách nhiệm cụ thể cho đơn vị triển khai. Các hệ thống AI tự động thực hiện giao dịch điện tử hoặc tự động quyết định cấp tín dụng trong ngân hàng được xếp vào nhóm rủi ro cao. Đại diện EY Việt Nam cho rằng, các tổ chức tín dụng không nhất thiết phải xây dựng lại từ đầu mà nên tận dụng khung quản trị rủi ro mô hình truyền thống, bổ sung các cấu phần về đạo đức AI và giám sát thuật toán...

Tại diễn đàn, đại diện các NHTM cũng cho biết, ngân hàng đã chủ động rà soát, hoàn thiện khung quản trị rủi ro; từng bước sửa đổi hệ thống quy định nội bộ về quản trị rủi ro thanh khoản, rủi ro thị trường, rủi ro lãi suất, ICAAP và triển khai các yêu cầu về quản lý rủi ro mô hình theo lộ trình của NHNN.

Đẩy nhanh hoàn thiện các chuẩn mực an toàn cho hệ thống ngân hàng

Chia sẻ tại diễn đàn, đại diện các vụ, cục thuộc Ngân hàng Nhà nước cho biết, cơ quan quản lý đang khẩn trương hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về quản trị rủi ro và an toàn hoạt động ngân hàng. Quá trình xây dựng chính sách luôn bám sát thực tiễn hoạt động của các tổ chức tín dụng và tiếp thu ý kiến từ hệ thống ngân hàng. Đồng thời, nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của quản trị rủi ro trong bối cảnh rủi ro thanh khoản, chuyển đổi số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và an ninh mạng đang tác động mạnh đến hoạt động ngân hàng.

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Đoàn Thái Sơn, Phó Thống đốc Thường trực Ngân hàng Nhà nước (NHNN) khẳng định quan điểm xuyên suốt của cơ quan quản lý là từng bước đưa hoạt động ngân hàng và quản trị rủi ro tiệm cận các chuẩn mực, thông lệ quốc tế, đồng thời bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Theo đó, trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng cao nhưng vẫn phải bảo đảm an toàn hệ thống, công tác quản trị rủi ro đứng trước thách thức lớn hơn khi các ngân hàng phải phát triển nhanh hơn nhưng mức độ an toàn cũng phải cao hơn. Vì vậy, NHNN đã và đang đẩy nhanh quá trình nghiên cứu, áp dụng các chuẩn mực quốc tế trong hoạt động ngân hàng. Tuy nhiên, việc triển khai các chuẩn mực mới luôn được thực hiện theo lộ trình phù hợp nhằm tạo điều kiện cho hệ thống chuẩn bị, tránh gây xáo trộn đột ngột. Bên cạnh đó, NHNN cũng khuyến khích các tổ chức tín dụng có đủ điều kiện chủ động áp dụng sớm các chuẩn mực cao hơn.

Phó Thống đốc nhấn mạnh, vai trò của cơ quan quản lý chỉ là một phần thông qua việc ban hành quy định và giám sát thực thi, trong khi yếu tố quyết định thành công nằm ở chính các tổ chức tín dụng. Phó Thống đốc đồng thời đánh giá cao sự thay đổi trong nhận thức của các ngân hàng thời gian qua khi ngày càng chủ động tham gia góp ý chính sách, coi việc nâng cao năng lực quản trị rủi ro là nhu cầu tự thân thay vì chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu tuân thủ.

Liên quan đến Dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 22/2019/TT-NHNN, Phó Thống đốc cho biết, NHNN đang hoàn thiện những bước cuối cùng trước khi ban hành. Dự thảo được xây dựng với lộ trình triển khai dài hạn, thể hiện sự thận trọng của cơ quan quản lý nhằm bảo đảm tính khả thi đối với hệ thống ngân hàng. Đồng thời, NHNN sẽ tiếp tục đồng hành cùng các tổ chức tín dụng trong quá trình triển khai các chuẩn mực mới, hướng tới mục tiêu phát triển nhanh, hiệu quả nhưng vẫn bảo đảm an toàn, bền vững cho toàn hệ thống.

Về phía Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Đào Minh Tú cho biết Hiệp hội sẽ tiếp tục dành nguồn lực cho công tác quản trị rủi ro, coi đây là một trong những lĩnh vực trọng tâm. Tiếp tục đẩy mạnh các diễn đàn trao đổi kinh nghiệm, tăng cường hoạt động đào tạo về nhận diện và quản trị rủi ro, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ, an ninh mạng và AI. Đồng thời, phát huy vai trò cầu nối giữa các tổ chức tín dụng với cơ quan quản lý, tổng hợp ý kiến hội viên để tham gia xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách liên quan đến hoạt động ngân hàng.