Quản trị rủi ro thuế thương mại điện tử: Người nộp thuế cần chủ động cập nhật chính sách mới

Nhận diện các rủi ro phổ biến

Phát biểu tại Hội thảo "Quản trị rủi ro thuế TMĐT" do Tạp chí Tài chính doanh nghiệp phối hợp với Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA) tổ chức sáng ngayf 5/8, ông Hà Khắc Minh, Tổng Biên tập Tạp chí Tài chính doanh nghiệp cho biết, quy mô thị trường TMĐT Việt Nam năm 2025 ước đạt khoảng 31-32 tỷ USD, tăng 25,5-27% so với năm 2024, chiếm khoảng 10-12% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước.

Theo ông Minh, sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động kinh doanh trên nền tảng số đã mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh. Tuy nhiên, cùng với tốc độ tăng trưởng nhanh là yêu cầu phải hoàn thiện cơ chế quản lý, đặc biệt là quản lý thuế, nhằm bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng và thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế số.

Một trong những nội dung được nhiều hộ, cá nhân kinh doanh quan tâm hiện nay là việc triển khai các quy định mới của Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn. Theo đó, mô hình quản lý thuế đang chuyển mạnh sang nền tảng số, ứng dụng dữ liệu và quản lý rủi ro, đồng thời tăng cường tính minh bạch trong thực hiện nghĩa vụ thuế. Đặc biệt, ngày 31/7/2026 đánh dấu kỳ kê khai thuế quý II/2026 đầu tiên theo các quy định mới, buộc người nộp thuế phải rà soát doanh thu, chuẩn hóa hồ sơ và đối chiếu dữ liệu để bảo đảm tuân thủ pháp luật.

Theo ông Nguyễn Tiến Minh, Phó Trưởng Thuế TP. Hà Nội, các chính sách thuế mới được xây dựng theo hướng giảm thủ tục hành chính, tăng tính tự động và lấy người nộp thuế làm trung tâm. Người bán trên sàn TMĐT được giảm đáng kể khối lượng công việc khi sàn thực hiện khấu trừ, khai và nộp thuế thay; đồng thời có thể được lập hóa đơn điện tử theo cơ chế ủy nhiệm. Cùng với đó, phạm vi quản lý cũng được mở rộng đối với hoạt động livestream bán hàng, KOL, KOC và các giao dịch liên quan đến tài sản số.

Từ thực tiễn quản lý, cơ quan thuế đã nhận diện 5 nhóm rủi ro phổ biến đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng số.

Đầu tiên là rủi ro về chính sách khi nhiều hộ, cá nhân kinh doanh chưa kịp thời cập nhật các quy định mới về thuế. Tiếp đến là rủi ro về dòng tiền do không tách bạch tài khoản cá nhân với tài khoản kinh doanh hoặc giữa hoạt động của doanh nghiệp và hộ kinh doanh, gây khó khăn trong việc xác định doanh thu và nghĩa vụ thuế.

Ngoài ra, người kinh doanh còn đối mặt với rủi ro về hóa đơn, chứng từ khi lập sai, lập thiếu hoặc không có đầy đủ hồ sơ chứng minh nguồn gốc hàng hóa; rủi ro trong lưu trữ hồ sơ khiến việc quản lý chi phí, chứng minh nguồn gốc hoặc hoàn thuế gặp khó khăn. Cuối cùng là rủi ro về kê khai thuế, chủ yếu phát sinh từ những sai sót của các nhóm rủi ro nêu trên và hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu người nộp thuế thực hiện đúng quy định ngay từ đầu.

Để hạn chế các rủi ro này, ông Nguyễn Tiến Minh khuyến nghị hộ, cá nhân và doanh nghiệp kinh doanh trên nền tảng số cần thường xuyên cập nhật chính sách thuế mới; tổ chức sổ sách kế toán đầy đủ, chính xác; tận dụng các công cụ hỗ trợ miễn phí của ngành Thuế; thực hiện đúng quy định về hóa đơn, chứng từ; kê khai, nộp thuế đúng thời hạn. Đồng thời, người kinh doanh cần xác định đầy đủ doanh thu từ tất cả các kênh bán hàng và tách bạch rõ tài khoản, chủ thể, ngành nghề cũng như tài sản phục vụ hoạt động kinh doanh.

Ở góc độ tư vấn, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch VTCA, cho rằng cùng với việc kinh doanh đa kênh ngày càng phổ biến trên Shopee, TikTok Shop, Facebook..., người bán cũng đang phải đối mặt với nhiều rủi ro thuế nếu không nắm rõ quy định pháp luật.

Theo bà Cúc, nhóm rủi ro đầu tiên là chưa thực hiện đầy đủ đăng ký kinh doanh và đăng ký thuế. Không ít hộ, cá nhân đã phát sinh hoạt động kinh doanh trên các nền tảng số nhưng chưa thực hiện thủ tục đăng ký theo quy định. Trong khi đó, dù doanh thu chưa đến ngưỡng phải nộp thuế, người kinh doanh vẫn phải đăng ký và thông báo doanh thu với cơ quan thuế. Từ năm 2027, việc thông báo doanh thu sẽ được thực hiện định kỳ hằng năm trước ngày 31/1; trường hợp doanh thu vượt 1 tỷ đồng/năm sẽ phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế theo quy định.

Bên cạnh đó là rủi ro về hóa đơn điện tử. Theo bà Cúc, dù nhiều sàn TMĐT đã thực hiện khấu trừ, khai và nộp thuế thay, nghĩa vụ lập hóa đơn điện tử vẫn thuộc trách nhiệm của người bán. Thực tế cho thấy không ít hộ kinh doanh chưa thực hiện đầy đủ việc xuất hóa đơn đối với các giao dịch phát sinh, dẫn đến nguy cơ vi phạm quy định về quản lý hóa đơn điện tử.

Tương tự, rủi ro trong kê khai doanh thu và nghĩa vụ thuế cũng là vấn đề đáng lưu ý. Theo bà Cúc, hiện nay các giao dịch thanh toán qua tài khoản ngân hàng hoặc ví điện tử có thể được cơ quan thuế đối chiếu, kiểm soát tương đối thuận lợi. Tuy nhiên, với các giao dịch thanh toán khi nhận hàng (COD) hoặc bằng tiền mặt, đặc biệt trên những nền tảng không có chức năng thanh toán, việc xác định doanh thu vẫn gặp nhiều khó khăn. Nếu không kê khai đầy đủ doanh thu, người kinh doanh có thể đối mặt với rủi ro về thuế.

Bà Cúc cũng lưu ý, đối với các trường hợp cố tình không kê khai hoặc kê khai không đúng, khi số tiền trốn thuế đạt ngưỡng theo quy định, cơ quan thuế có thể chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để xem xét xử lý theo Bộ luật Hình sự. Vì vậy, hộ, cá nhân kinh doanh cần chủ động đăng ký thuế, kê khai đầy đủ doanh thu, lập hóa đơn điện tử và nộp thuế đúng thời hạn. Theo bà, mức thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh hiện không lớn, nhưng việc tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ thuế không chỉ giúp hạn chế rủi ro pháp lý mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng.

Cơ quan thuế tiếp tục đồng hành cùng người nộp thuế

Theo ông Đặng Văn Thành, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thuế Thương mại điện tử (Cục Thuế), cùng với sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế số và TMĐT, ngành Thuế đang đổi mới toàn diện công tác quản lý theo hướng hiện đại, minh bạch, lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ. Luật Quản lý thuế năm 2025 cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn đã tạo hành lang pháp lý đầy đủ hơn, phù hợp với sự phát triển của các mô hình kinh doanh mới.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc hoàn thiện khung pháp lý đối với hoạt động kinh doanh trên sàn TMĐT, đặc biệt là các nhà cung cấp nước ngoài. Theo đó, các nền tảng TMĐT có chức năng thanh toán được giao trách nhiệm khấu trừ, khai và nộp thuế thay đối với hộ, cá nhân kinh doanh và nhà cung cấp nước ngoài. Quy định này góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh xuyên biên giới, đồng thời giảm gánh nặng thực hiện nghĩa vụ thuế cho người bán.

Bên cạnh đó, thủ tục đăng ký thuế tiếp tục được đơn giản hóa. Hộ, cá nhân kinh doanh có thể thực hiện đăng ký thuế ngay trên hồ sơ khai thuế lần đầu mà không phải nộp hồ sơ đăng ký riêng như trước đây. Các quy định mới cũng bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người nộp thuế thông qua cơ chế hoàn thuế, bù trừ số thuế nộp thừa và tiếp tục miễn thuế đối với các trường hợp có số thuế thu nhập cá nhân phải nộp ở mức thấp theo quy định.

Đối với hộ và cá nhân kinh doanh đa kênh, pháp luật cho phép thực hiện khai thuế tập trung trên một hồ sơ dù có nhiều địa điểm kinh doanh hoặc hoạt động hoàn toàn trên môi trường trực tuyến. Người bán chỉ kinh doanh trên nền tảng số sẽ thực hiện kê khai, nộp thuế tại cơ quan thuế nơi cư trú, góp phần giảm đáng kể thủ tục hành chính.

Đáng chú ý, cơ chế kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế và các nền tảng TMĐT tiếp tục được tăng cường. Theo đó, doanh thu, số thuế đã được khấu trừ và nộp thay sẽ được tự động cập nhật vào tài khoản thuế điện tử của người nộp thuế, giúp giảm thời gian đối chiếu, hạn chế sai sót và nâng cao tính minh bạch trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế.

Đối với hóa đơn điện tử, nhiều quy định mới cũng được ban hành theo hướng tạo thuận lợi hơn cho hoạt động kinh doanh trên môi trường số. Hộ, cá nhân kinh doanh đã sử dụng hóa đơn điện tử phù hợp sẽ không bắt buộc chuyển sang sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền. Đồng thời, người nộp thuế được phép ủy nhiệm cho sàn TMĐT hoặc tổ chức kinh tế lập hóa đơn điện tử thay theo đúng quy định và thông báo với cơ quan thuế. Quy định này góp phần tích hợp quy trình bán hàng, thanh toán và xuất hóa đơn ngay trên nền tảng số, giảm đáng kể các thao tác thủ công.

Theo ông Đặng Văn Thành, chính sách mới cũng quy định rõ trách nhiệm của các nền tảng TMĐT trong việc cung cấp thông tin về người mua, giao dịch và thời điểm hoàn thành đơn hàng để người bán lập hóa đơn chính xác. Một số quy định về lập và xử lý hóa đơn điện tử cũng được điều chỉnh phù hợp hơn với đặc thù của hoạt động kinh doanh trực tuyến, vừa tạo thuận lợi cho người nộp thuế, vừa đáp ứng yêu cầu quản lý.

Thời gian tới, ngành Thuế sẽ tiếp tục mở rộng phạm vi quản lý đối với toàn bộ hoạt động kinh tế số; đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) trong phân tích dòng tiền, nhận diện rủi ro và phòng, chống gian lận thuế. Đồng thời, cơ quan thuế sẽ tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu với các nền tảng trung gian và nghiên cứu mở rộng cơ chế hỗ trợ khai, nộp thuế thay nhằm giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.

"Ngành Thuế sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ người nộp thuế thực hiện đầy đủ nghĩa vụ; khuyến khích hộ, cá nhân kinh doanh chủ động đồng bộ thông tin đăng ký thuế, kê khai đầy đủ doanh thu, thường xuyên theo dõi tài khoản thuế điện tử và kịp thời liên hệ cơ quan thuế khi phát sinh vướng mắc", ông Đặng Văn Thành nhấn mạnh.

Theo ông, mục tiêu xuyên suốt là xây dựng môi trường kinh doanh số công bằng, minh bạch và hiện đại; tạo điều kiện thuận lợi để thương mại điện tử phát triển bền vững, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về thuế.