Sông Gianh và “Bản hùng ca trên sông”

Là hệ thống sông lớn nhất Quảng Bình, sông Gianh có chiều dài 160 km, bắt nguồn từ vùng núi Phu Cô Pi thuộc dãy Trường Sơn, chảy vắt ngang qua phần lớn địa phận tỉnh Quảng Bình trước khi đổ ra Biển Đông.

Qua nhiều giai đoạn lịch sử, sông Gianh luôn giữ vị trí đặc biệt trong tiến trình của dân tộc. Thời Trịnh – Nguyễn phân tranh, đây từng là ranh giới giữa Đàng Trong và Đàng Ngoài. Trong kháng chiến chống Pháp, đôi bờ sông Gianh ghi dấu chiến thắng Phù Trịch – La Hà năm 1950, góp phần chặn đứng âm mưu mở rộng vùng chiếm đóng của địch. Đến thời kỳ chống Mỹ, sông Gianh trở thành “tuyến lửa” trọng yếu, gắn với phà Gianh, cảng Gianh và những chuyến tàu không số trên đường Hồ Chí Minh trên biển huyền thoại.

Nằm bên dòng sông Gianh, bến phà Gianh là chứng tích đau thương, hào hùng của những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Trong kháng chiến chống Mỹ, khu vực cảng Gianh, bến phà Gianh giữ vai trò đặc biệt quan trọng, được ví như "yết hầu" nối hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam.

Đây cũng là nơi khởi đầu của những chuyến tàu không số trên đường Hồ Chí Minh trên biển, tuyến vận tải chiến lược vận chuyển vũ khí, lương thực chi viện cho miền Nam. Đồng thời, khu vực này kết nối với tuyến đường Trường Sơn trên bộ, hình thành mạng lưới hậu cần xuyên suốt, góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của cuộc kháng chiến.

Chính vì vị trí chiến lược ấy, cảng Gianh và bến phà Gianh trở thành "tọa độ lửa", hứng chịu sự đánh phá ác liệt của không quân, hải quân Mỹ. Ngày 5/8/1964, tại đây đã diễn ra trận đánh đầu tiên của Hải quân Việt Nam, cùng quân và dân địa phương kiên cường chiến đấu, bảo vệ tuyến vận tải huyết mạch. Chiến thắng này đã đi vào lịch sử, trở thành biểu tượng của ý chí và bản lĩnh Việt Nam.

Sông Gianh qua bao cơn tao loạn trên thân mình mang đầy chiến công và chứng tích. Sông Gianh nay đã nối đôi bờ bằng chiếc cầu kết cấu vĩnh cửu từ bê tông cốt thép. Tượng đài chiến thắng Sông Gianh, cảng Gianh, cầu Gianh… hôm nay sừng sững và uy nghi dưới trời xanh chính là điểm tựa lịch sử vững vàng, minh chứng cho sự chuyển mình và đi lên của vùng đất nơi đôi bờ con sông huyền thoại này.

Năm 2013, Bến phà Gianh 1, 2 được công nhận là di tích lịch sử quốc gia đặc biệt, thuộc hệ thống di tích đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh. Mới đây, Bến phà Gianh 2 đã được tôn tạo, chỉnh trang với nhiều hạng mục mới, tạo nên không gian tưởng niệm trang nghiêm, hài hòa giữa yếu tố lịch sử và cảnh quan.

Di tích lịch sử Bến phà Gianh là công trình được xem là nghĩa cử tri ân sâu sắc, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của bao tấm lòng nhân dân hướng về mảnh đất này.

Dự kiến, lễ khánh thành Di tích lịch sử Bến phà Gianh sẽ diễn ra từ 18h00 đến 19h30 ngày 18/4/2026 tại khu vực Bến phà 2. Đây là dịp ghi nhận những nỗ lực trong quá trình đầu tư, tu bổ di tích, đồng thời tri ân các Anh hùng liệt sĩ, lực lượng vũ trang và Nhân dân đã anh dũng chiến đấu, hy sinh tại địa danh lịch sử này.

Công trình sau khi hoàn thành góp phần hoàn thiện tổng thể không gian di tích, nâng cao giá trị lịch sử - văn hóa, tạo điểm nhấn phục vụ giáo dục truyền thống và phát triển du lịch địa phương.

Ngay sau lễ khánh thành, Chương trình nghệ thuật chính luận “Bản hùng ca trên sông” sẽ được tổ chức từ 20h10 đến 21h40 cùng ngày và truyền hình trực tiếp trên kênh VTV1.

Chương trình được dàn dựng quy mô lớn, kết hợp giữa nghệ thuật chính luận và thực cảnh trên sông Gianh, tái hiện sinh động những năm tháng chiến đấu kiên cường của quân và dân trên tuyến vận tải chiến lược giai đoạn 1964 – 1973. Chương trình đồng thời tôn vinh những chiến công vang dội tại Bến phà Gianh - Cảng Gianh trong giai đoạn 1964-1973, khẳng định vị trí, vai trò chiến lược đặc biệt quan trọng của tuyến giao thông huyết mạch này trong kháng chiến; qua đó giới thiệu giá trị lịch sử, văn hóa cùng diện mạo mới của Khu Di tích quốc gia đặc biệt Bến phà Gianh, một “địa chỉ đỏ” trong giáo dục truyền thống cách mạng, góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc, lan tỏa thông điệp về hòa bình, thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội của địa phương, đất nước.

Chương trình không chỉ mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc mà còn là dịp để người dân cả nước hướng về một địa danh lịch sử thiêng liêng. Hòa chung không khí thiêng liêng, tự hào của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta nhân dịp kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026), 72 năm Ngày Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954 - 7/5/2026), 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2026).