Bước chuyển chiến lược của thị trường chứng khoán Việt Nam: Khi công nghệ và dữ liệu định hình luật chơi mới

Hiện đại hóa hạ tầng và kiến tạo hệ sinh thái dữ liệu kết nối an toàn

Tính đến cuối tháng 7/2026, thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam đạt 13,66 triệu tài khoản, với 99,5% thuộc về nhà đầu tư cá nhân. Lượng tài khoản mở mới trong tháng 7/2026 chỉ đạt 227.300 – mức thấp nhất trong một năm qua, cho thấy tăng trưởng theo chiều rộng đang thu hẹp. Trái lại, lộ trình nâng hạng lên thị trường mới nổi của FTSE Russell ngày 21/9/2026 dự kiến thu hút khoảng 1,7 tỷ USD vốn thụ động giải ngân theo nhiều đợt, đòi hỏi hệ thống phải nâng cấp chất lượng dịch vụ và năng lực công nghệ.

Chia sẻ Vietnam Securities Tech Summit 2026 diễn ra ngày 21/6 tại TP. Hồ Chí Minh, ông Lê Văn Phương, Phó Trưởng ban Ban Công nghệ và Chuyển đổi số, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), cho biết, chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia. Đối với lĩnh vực tài chính - chứng khoán, chuyển đổi số, Hiện đại hóa thị trường chứng khoán trên nền tảng dữ liệu kết nối và hạ tầng số an toàn không chỉ là việc ứng dụng các công nghệ mới mà còn là quá trình đổi mới toàn diện phương thức quản lý, tổ chức vận hành thị trường và cung cấp dịch vụ cho nhà đầu tư.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, UBCKNN tập trung vào 3 định hướng trọng tâm: hiện đại hóa hạ tầng công nghệ và hệ thống giao dịch; xây dựng hệ sinh thái dữ liệu số đồng bộ, kết nối liên thông; tăng cường giám sát và bảo đảm an toàn thông tin. Trong đó, việc vận hành hệ thống KRX đánh dấu bước tiến quan trọng, nâng cao năng lực xử lý, độ ổn định, khả năng mở rộng và tạo nền tảng cho các sản phẩm mới.

Định hướng hạ tầng này nhận được sự đồng thuận từ phía đơn vị vận hành. Phát biểu tại hội thảo, ông Trịnh Sơn Hồng, Quyền Chủ tịch HĐQT Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) nhận định: “Từ góc độ của một sở giao dịch, chúng tôi cho rằng hiện đại hóa thị trường không đơn thuần là đầu tư vào những công nghệ mới, mà quan trọng hơn là xây dựng một nền tảng có khả năng kết nối tốt hơn, khai thác dữ liệu hiệu quả hơn, mở rộng linh hoạt hơn và vận hành an toàn hơn”.

Đồng thời, ông Trịnh Sơn Hồng chỉ ra rằng, với việc công nghệ đang thay đổi rất nhanh, mục tiêu của hiện đại hóa thị trường cần được xác định rõ, đó là vận hành hiệu quả hơn, kết nối tốt hơn, khai thác dữ liệu tốt hơn và có hạ tầng an toàn, linh hoạt, sẵn sàng cho những yêu cầu mới.

Quá trình hiện đại hóa cần sự phối hợp của toàn bộ hệ sinh thái để từng bước hình thành chuẩn mực phù hợp về dữ liệu, công nghệ và an toàn hệ thống. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và liên thông, đây sẽ là bệ phóng vững chắc để các thành viên thị trường khai thác các giải pháp công nghệ mới, đặc biệt là Trí tuệ nhân tạo (AI).

Chuyển dịch mô hình kinh doanh và cá nhân hóa trải nghiệm bằng AI

Sự suy giảm tăng trưởng tài khoản mới và áp lực giảm phí (zero-fee) đang bào mòn doanh thu môi giới truyền thống, khi tỷ trọng môi giới trong tổng doanh thu ngành giảm từ 27% năm 2021 xuống còn 22% năm 2022. Xu hướng này buộc các công ty chuyển mục tiêu từ “market share” (thị phần) sang “wallet share” (khai thác chiều sâu trên mỗi khách hàng) dựa trên sự thấu hiểu hành vi của nhà đầu tư ở quy mô lớn.

Bà Nguyễn Thị Hương Thảo, Giám đốc Sản phẩm & Dịch vụ số của CTCK Stanley Brothers (SBSI) cho rằng, công nghệ tạo ra sự tiện lợi, dữ liệu và AI, nếu dùng đúng, tạo ra sự thấu hiểu và thấu hiểu mới là lý do khách hàng ở lại.

Theo bà Thảo, doanh nghiệp cá nhân hóa tốt có thể tạo ra doanh thu cao hơn 40%. Tại SBSI, khung ứng dụng 4 lớp gồm nền dữ liệu (Customer 360), hiểu nhu cầu, hành động và đo lường được xây dựng để chuyển hóa dữ liệu thô thành trải nghiệm thực tế. Thay vì gửi bản tin đồng loạt, AI giúp phân loại chính xác nhu cầu: từ nhà đầu tư mới (F0) cần dẫn dắt, nhà đầu tư giao dịch chủ động cần tốc độ, đến nhà đầu tư tích sản hay tài khoản có nguy cơ rời bỏ.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của AI cũng đi kèm các rủi ro như Shadow AI, rò rỉ dữ liệu cá nhân, mã nguồn, dữ liệu chưa đủ chuẩn hay Deepfake mạo danh. Do đó, ứng dụng AI phải xây dựng trên sự an toàn, tin cậy. Ông Nguyễn Xuân Quang, Trợ lý Chủ tịch HĐQT CTCK SSI nhấn mạnh: “Chặn hết thì không phát triển được, mở hết thì mất niềm tin - thứ quan trọng nhất trong ngành chứng khoán”.

Theo ông Quang, xác định triển khai AI phải đồng bộ trên cả 3 trụ cột: con người, công nghệ và quy trình. “Công nghệ không có quy trình thì không thể áp dụng, quy trình không có người hiểu thì thành quy trình chết”, ông Quang nhấn mạnh.

Đồng thời, quy trình kiểm soát rủi ro phải được thiết kế khoa học để bảo vệ hệ thống nhưng không cản trở sự đổi mới. Quy trình tốt không làm chậm công việc, nó định nghĩa rõ chỗ nào bắt buộc dừng, chỗ nào được phép chạy nhanh.

Để bảo vệ hệ thống, SSI áp dụng mô hình kết hợp: “Thác nước cho nền tảng, hạ tầng và tuân thủ - Vết dầu loang cho ứng dụng nghiệp vụ”. Mọi truy cập dữ liệu nhạy cảm phải đi qua một cổng duy nhất (AI Gateway) với ba lớp bảo vệ (xác thực, kiểm soát nội dung và kiểm soát MCP) để giữ dữ liệu không rời khỏi hạ tầng (Local LLM). Khi đưa AI vào vòng đời phát triển phần mềm (AI-SDLC), doanh nghiệp cần tuân thủ các nguyên tắc: Bắt đầu từ khâu dễ đo lường (kiểm thử và tài liệu), chuẩn hóa đầu vào, chạy song song thử nghiệm (Shadow-mode) và luôn để con người giữ quyền quyết định cuối cùng.

Khi ranh giới công nghệ mở rộng, các “lằn ranh đỏ” pháp lý là điều bắt buộc phải giữ vững. Với việc Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, quyền được biết, đồng ý, truy cập và xóa dữ liệu của khách hàng phải được thiết kế ngay từ đầu. Các khuyến nghị đầu tư từ AI phải được kiểm soát bởi con người và quy trình tuân thủ, không hứa hẹn lợi nhuận và phải minh bạch khi khách hàng tương tác với trợ lý ảo.

Sự kết hợp giữa hạ tầng số an toàn, hệ sinh thái dữ liệu liên thông và sự thấu hiểu sâu sắc bằng AI chính là chìa khóa mở ra chương mới cho thị trường chứng khoán Việt Nam.